وزەكتى ساۋالدارعا تولىمدى جاۋاپتار

– جەردىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋى دەگەن نە جانە ول قالاي باقىلاۋعا الىنادى؟ – اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمسىز پايدالانۋ جەردىڭ ونىڭ توپىراعىنىڭ قۇنارلىلىعىنىڭ ءبىرشاما تومەندەۋىنە اكەلەتىن تاسىلدەرمەن پايدالانىلۋىن نەمەسە جەردىڭ مۇلدەم پايدالانىلماۋىن بىلدىرەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ۇلتتىق ەكو­نوميكا ءمينيسترىنىڭ م.ا. 2015 جىلعى 27 ناۋرىزداعى № 268 بۇيرىعىمەن بەكى­تىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋ ەرە­جەلەرى ارقىلى رەتتەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر­لەردى ۇتىمسىز پايدالانۋ دەرەكتەرى جەرلەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋعا مەم­لەكەتتىك باقىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە انىقتالادى. مۇنداي فاك­تىلەر انىقتالعان جاعدايدا بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن تۇلعالارعا جەر­دى الىپ قويۋعا دەيىنگى اكىمشىلىك ىقپال ەتۋ شارالارى قولدانىلادى. – اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەردىڭ ءتيىمسىز پايدا­لانىلۋى انىقتالعان جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپى­نان قانداي ارەكەتتەر جاسالادى؟ – ەگەر ءبىر جىل ىشىندە جەردى پايدالانۋشى جەر تەلىمىن ءتيىمسىز پايدالاناتىن بولسا, وندا وعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى جازباشا ۇيعارىم جىبەرىلەدى. ەگەر جىل وتكەن سوڭ جاعداي وزگەرمەسە, وندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار سوتقا اتالعان جەر تەلىمىن قايتارىپ الۋ تۋرالى تالاپارىز جىبەرەدى. – اۋكتسيونعا قاتىسۋعا كىمدەر قۇقىلى؟ ساۋدا-ساتتىققا شەتەل­دىك ينۆەستورلار قاتىسا الا ما؟ – اۋكتسيونعا ەل زاڭناماسىندا قاراستىرىلعان جاعدايلار مەن تارتىپتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعالارى قاتىسۋعا قۇقىلى. شەتەلدىكتەر, ازاماتتىعى جوق تۇلعالار مەن شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمدەرىنىڭ ساۋدا-ساتتىعى بويىنشا اۋكتسيوندارعا قاتىسا المايدى. شەتەلدىك ينۆەستورلار, سونىمەن قاتار, شەتەلدىك ازاماتتار تەك اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەر تەلىمدەرىن 25 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جالعا الۋ قۇقىعى ۇسىنىلاتىن كونكۋرستارعا عانا قاتىسا الادى. شەكارا ماڭى اۋماعىندا شەتەلدىكتەرگە قانداي دا ءبىر جەر تەلىمىن ساتۋعا مۇلدەم تىيىم سالىنعان. – نەلىكتەن شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ مەرزىمى 25 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت ارالىعى دەپ بەلگىلەندى؟ – سەبەبى, اۋىل شارۋاشىلىعى تابيعي فاكتورلارعا تاۋەلدى كوپ سالىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىس بولىپ تابىلادى جانە ونىڭ ءوندىرىسى ماۋسىمدىق سيپاتقا يە. ونەركاسىپتىك وندىرىستەن ايىرماشىلىعى, جەرمەن جۇمىس ىستەۋ وعان سالىنعان قارجى سالىمدارىنىڭ ورنىن از تولتىرادى جانە العاشقى 15 جىل وعان جۇمسالعان شىعىنداردى اقتاۋعا كەتەدى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەر تەلىمدەرىنىڭ جالعا بەرىلۋ مەرزىمى 25 جىلعا دەيىن دەپ بەلگىلەندى. – ءاربىر ناقتى جەر تەلىمىنىڭ قۇنى انىقتالدى ما؟ – ءاربىر ناقتى جەر تەلىمىنىڭ قۇنى جەر تەلىمدەرى ءۇشىن بازالىق تولەم ستاۆكالارىنا سايكەس انىقتالادى. بازالىق ستاۆكالارعا جەر تەلىمىنىڭ ساپالىق جاي-كۇيىنە, ونىڭ ورنالاسۋىنا, سۋمەن قامتىلۋىنا, قىزمەت كورسەتىلەتىن ورتالىقتاردان قاشىقتىعىنا جانە ت.س.س. بايلانىستى تۇزەتۋ كوەففيتسيەنتتەرى (ونى تومەندەتەتىن نەمەسە جوعارىلاتاتىن) قولدانىلادى. ماسەلەن, جەر تەلىمى ەلدى مەكەننەن, ينفراقۇرىلىم نىسانىنان نەعۇرلىم قاشىق بولعان سايىن, ونىڭ تومەندەتەتىن كوەففيتسيەنت سوعۇرلىم تومەن بولادى.  بۇلايشا ەسەپتەۋ ءاربىر جەر تەلىمى بويىنشا جەكە جۇرگىزىلەدى. اۋكتسيون ارقىلى ساتۋ كەزىندە جەر تەلىمىنىڭ قۇنى ءبىرىنشى كەزەكتە جەر تەلىمىنىڭ كاداسترلىق (باعالاۋ) قۇنىن كوتەرۋدى قاراستىراتىن اۋكتسيون ارقىلى انىقتالادى. مۇندايدا ەگەر ەكى اۋكتسيون قورىتىندىلارى بويىنشا جەر تەلىمى ساتىلماعان جاعدايدا, ول جەر تەلىمىنىڭ باعاسىن كاداسترلىق قۇنىنان بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى شەككە دەيىن (كاداسترلىق قۇنىنان 50 %-نا  دەيىن) تومەندەتۋدى قاراستىراتىن اۋكتسيونعا قويىلادى. – جەر تەلىمدەرىنىڭ ساتىلۋىنان تۇسكەن قاراجات قايدا كەلىپ تۇسەدى جانە ولار قالاي جۇمسالادى؟ – مەملەكەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەر تەلىمدەرىن جەكەمەنشىككە ساتۋدان تۇسەتىن قاراجات ۇلتتىق قور ەسەبىنە اۋدارىلادى جانە ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا, ياعني بيۋدجەت زاڭناماسىنا سايكەس بەلگىلەنگەن تارتىپپەن پايدالانىلادى. – ادال تەر توگىپ جۇرگەن جالعا الۋشىنىڭ جەرىن باي ينۆەستورلار تارتىپ الىپ جۇرمەي مە؟ – اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەرلەر قازاقستاندىق­تارعا 49 جىلعا جالعا بەرىلەدى. ەگەر جالعا الۋشى جالعا العان جەر تەلى­مىن ساتىپ العىسى كەلسە, وندا ول بۇل جەردى ساتىپ الۋعا ەڭ ءبىرىنشى كەزەك­تە قۇقىلى بولادى. مۇندايدا جەردى ساتۋ اۋكتسيونسىز – جەڭىلدىكپەن (50%-عا)  جانە ونىڭ قۇنىن 10 جىلعا ءبولىپ تولەۋمەن جۇرگىزىلەدى. الايدا, بۇعان جەردى جالعا الۋشى ونى ءوز ماقساتىندا پايدالانسا عانا جول بەرىلەدى. – ساتۋعا ناقتى قانداي جەر تەلىمدەرى قويىلادى؟ – اعىمداعى جىلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەكەمەنشىككە ساۋدا-ساتتىق ارقىلى بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا 1,7 ملن. گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ساتۋعا شىعارۋدى جوسپارلاۋدا. تەك استانا جانە الماتى قالالارىندا بۇلاي ەمەس, سەبەبى, اتالعان قالالاردىڭ باس جوسپارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ قاراستىرىلماعان. قازىرگى كەزدە بارلىق ايماقتاردا 1 شىلدەدەن باستاپ اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جەر زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن جاڭا تۇزەتۋلەر بويىنشا ساتۋعا شىعارۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. – شەتەلدىك ازاماتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمىن جەكەمەنشىگىنە الۋعا مۇمكىندىگى بار ما؟ – اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمدەرىن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ جەكەمەنشىگىنە يەلەنۋىنە جول بەرىلمەيدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسىنىڭ 24-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس شەتەلدىكتەر, سونداي-اق, جارعىلىق كاپيتالىنداعى شەتەلدىك­تەردىڭ ۇلەسى ەلۋ پايىزدان اساتىن زاڭدى تۇلعالار اۋىل شارۋاش­ى­لىعى ماق­ساتىنداعى جەر تەلىمدەرىن 25 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جالداۋ شارت­تارىمەن ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن عانا يەلە­نە الادى.