*1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى ۇستانىمدى تۋ ەتىپ كەلەدى
قازىرگى الەمدە 2 مىڭعا تارتا حالىق, 4,5 مىڭنان 6 مىڭعا دەيىنگى ارالىقتا ءارتۇرلى تىلدەر بار دەپ ەسەپتەلەدى. ال مەملەكەتتىك قۇرىلىم سانى 200-گە دە جەتپەيدى. دەمەك, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەتى جوق ۇلتتار مەن ۇلىستار سانى الدەقايدا كوپ. ال بۇگىندە تۋ كوتەرىپ, ساپ تۇزەپ تۇرعان تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ بىرقاتارى باعزى ءبىر زامانداردان بەرى تىرشىلىك ەتىپ كەلە جاتقان بولسا, ءبىرسىپىراسى سوڭعى عاسىرلاردا ءارتۇرلى جولدارمەن, ءار قيلى سەبەپتەرمەن قيۋلاسىپ قالىپتاسقان.
سولاردىڭ قاتارىنداعى قازاقستاننىڭ ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋىندە كەشەگى باسقا دا وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ باستان كەشكەنى سياقتى كەڭەس وداعىنىڭ كەنەتتەن ىدىراپ كەتۋىنىڭ نەگىزگى ءرول اتقارعانى بەلگىلى. بىراق سول پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ كوبىنە اسا ءبىر ۇقساي قويمايتىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمىز دە بار. ول – قاسيەتتى قازاق جەرىنە تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءار داۋىردە كەلىپ, تۇراقتاپ قالعان وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ سونشالىقتى كوپتىگىندە جانە سول ءتۇرلى ءناسىل وكىلدەرىنىڭ قازىرگى تاڭدا جەرىمىزدە ءبىر جەڭنەن – قول, ءبىر جاعادان باس شىعاراتىنداي ءوزارا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانىندا. بۇگىندە سولاردىڭ بارلىعى تەگى باسقا بولعانىمەن, تەڭدىگى ءبىر, قانى بولەك بولعانىمەن, مۇراتى ءبىر تۇتاس حالىققا اينالدى.
وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءبىز – تىنىشتىق ارقىلى تۇراقتىلىققا, تاتۋلىق ارقىلى تۇتاستىققا قول جەتكىزدىك» دەپ اتاپ كورسەتۋىندە بۇكپەسىز شىندىق جاتىر. ءبىز ءبىر زاماندا باتىرلارىمىزدىڭ قاھارماندىعىمەن, اقساقالدارىمىزدىڭ اقىلماندىعىمەن اتا-بابالارىمىز ەجەلدەن مەكەن ەتكەن ۇلان-بايتاق ۇلى دالانى ءوز ەنشىمىزدە ۇستاپ قالا الساق, بۇگىنگى داۋىردە ەلباسىنىڭ الىستى بولجايتىن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا الەم مويىندايتىنداي ايتۋلى مەملەكەت قۇردىق. مىنە, وسى سارابدال دا سارا ساياساتتىڭ ەڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى ەلدەگى حالىقتار دوستىعىن باعا جەتپەس بايلىققا باعالاپ كەلەمىز.
قازاق جەرىن مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان ۇلتتار مەن ۇلىستار قاشاننان ونى وزدەرىنىڭ ورتاق وتانى, قۇتتى مەكەنى جانە كەمەل كەلەشەگى دەپ بىلەدى. البەتتە, بۇل تۇتاستىقتا, بۇل بىرلىكتە, بۇل ىنتىماقتاستىقتا قازاق حالقىنىڭ الاتىن ورنى مەن سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان زور. سەبەبى, ەلباسى ايتىپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ «مەملەكەتىمىزدىڭ دىڭگەگى – قازاق حالقى. ەل دە, جەر دە – قازاقتىكى. ەل بولۋدىڭ ۇياتى دا ءبىزدىڭ جۇرتتىڭ موينىندا». سونى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ كەزەڭىنەن جاقسى سەزىنىپ, بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە ارتقان حالقىمىز جالاۋىن جاڭا جەلبىرەتكەن مەملەكەتتىڭ ىشكى ۇيتقىسى, بىرىكتىرۋشى كۇشى رەتىندەگى قىزمەتىن بارىنشا ادال اتقارۋعا كىرىستى. كەزىندە «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن», بارعا – قاناعات, جوققا – سالاۋات ايتىپ ۇيرەنگەن جۇرتىمىز بۇل كەزەڭدە ءوزىنىڭ قانداي ءبىر قيىندىقتى كوتەرە الۋىمەن بىرگە, وزگەلەرگە دە قامقور بولا بىلەتىن قاسيەتىن ايقىن تانىتتى.
بۇگىنگى عىلىمي تىلدە بۇل «تولەرانتتىلىق» دەپ اتالادى. ال تاراتىپ ايتقاندا, تولەرانتتىلىق – جەرگىلىكتى حالىقتىڭ باسقا ۇلت پەن ءدىن وكىلدەرىنە تۇسىنىستىكپەن قاراپ, ولاردى قۋدالاۋعا تۇسىرمەۋشىلىگى. جالپى, تولەرانتتىلىق –
ەرتەدەن وركەنيەتى قالىپتاسىپ قالعان سانالى, وزىق ويلى جۇرتقا ءتان قاسيەت. ەجەلدەن قوناعىن قۇدايداي سىيلايتىن دالاداي دارقان, جەرىندەي جومارت قازاق حالقى ءۇشىن, ءسىرا, بۇل ءتۋابىتتى قاسيەت تە بولسا كەرەك. دەگەنمەن, ەگەمەندىكتىڭ وسى كەزگە دەيىنگى شيرەك عاسىرعا سوزىلعان كەزەڭى حالقىمىزدىڭ اتا-بابا قانىمەن سىڭگەن وسى سالت-ءداستۇرى, سانا-سەزىمى مەن پايىم-پاراساتى دەڭگەيىن بەزبەن باسىنا سالىپ, سىنعا تۇسىرۋگە سىندارلى ۋاقىت بولعانى دا جاسىرىن ەمەس. ال ءبىزدىڭ حالقىمىز سىناقتان ازىرگە ەشبىر سۇرىنبەي ءوتىپ كەلەدى. اقيقاتىن ايتقاندا, ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ سالتانات قۇرۋى نەگىزىنەن ءبىز قۇرعان مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايتىن قازاق حالقىنىڭ ساياسي مادەنيەتى كوتەرىلۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. مۇنى كەڭ-بايتاق ەلىمىزدى ءوز وتانى رەتىندە مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان باسقا ۇلتتار مەن ۇلىستار وكىلدەرى دە ەش رياسىز مويىنداپ وتىر. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, تولەرانتتىلىق ءبىزدىڭ ەگەمەندىك العالى بەرگى مەزگىلدە قول جەتكىزگەن اسا ماڭىزدى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ساناتىندا تۇر.
البەتتە, قازاقستانداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىم وزىنەن ءوزى كوكتەن سالبىراپ تۇسە سالعان جوق. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ول مەملەكەت پەن بارشامىزدىڭ كۇندەلىكتى ساياساتىمىز بەن ناقتى ءىس-ارەكەتىمىزدىڭ ناتيجەسىندە قانات جايدى. مۇنىڭ ءوزى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلتتىق يدەيانىڭ باستى وزەگى بولۋىنا بايلانىستى جەمىستى جەتىستىكتەرىن بەرىپ كەلەدى. بۇل ساياساتتىڭ باستاۋى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1992 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ جونىندە العاش يدەيا كوتەرگەن كەزىنەن ارنا تارتادى. ءوزىنىڭ وسى كورەگەندىكپەن كومكەرىلگەن كەلەلى وي, كەمەل ءسوزىن ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا ايتقان ەدى. اتالمىش باستاما پرەزيدەنتتىڭ 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى جانىنان كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشى ورگان رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋى نەگىزىندە جۇزەگە استى. ال 2007 جىلعى مامىر ايىندا اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر اسسامبلەياعا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىپ, ول پارلامەنت ماجىلىسىنە توعىز دەپۋتات سايلاۋ قۇقىعىن الدى. وسىلايشا, قۇرىلىمنىڭ قوعامدىق-ساياسي ءرولى ايتارلىقتاي ارتا ءتۇستى. بۇدان كەيىن, 2008 جىلعى 20 قاڭتاردا پرەزيدەنت جارلىعى ارقىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەرى انىق ايقىندالعان, الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە بالاماسى جوق تولىققاندى سۋبەكتىسى بولدى.
قازىرگى تاڭدا اسسامبلەيا ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, قوعامداعى تولەرانتتىلىقتى جانە حالىق بىرلىگىن ودان ءارى نىعايتۋ جولىنداعى قىزمەتىن بارىنشا ادال اتقارىپ كەلەدى. قۇرىلىم سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكسترەميزم مەن راديكاليزم كورىنىستەرىنە قارسى ارەكەت ەتۋگە, ازاماتتاردىڭ دەموكراتيا نورمالارىنا نەگىزدەلگەن ساياسي-قۇقىقتىق مادەنيەتى ىرگەسىن قالىپتاستىرۋعا ۇدايى كومەك كورسەتەدى. ول مۇنىڭ سىرتىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كۇش بىرىكتىرۋىن, ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ, حالىقتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتتەرىنىڭ, تىلدەرى مەن داستۇرلەرىنىڭ ساقتالۋى مەن وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋدە زور مىندەتتەر اتقارۋدا. اسسامبلەيانىڭ بەلسەندى جۇمىسى ءناتيجەسىندە قازاقستاندا ەتنوستىق نەمەسە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن ەركىندىگى تولىق قولدانىلاتىن ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ايرىقشا ءبىر ورنەكتى ونەگەسى قالىپتاستى.
وسىعان وراي ەلىمىزدەگى وزگە ۇلت وكىلدەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ماڭايىنا توپتاسىپ, وزدەرىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن دامىتا باستادى. ونىڭ تاعى ءبىر ايعاعى, ەلىمىزدە از ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ مۇقتاجدىعىمەن ساناسۋ, ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس شەڭبەرىندە ۇيلەسىم ورناتۋ باعىتىندا وتە كوپ اۋقىمدى زور جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. مۇنى ءبىز قازاق جەرىندە تۇراتىن بارشا ۇلتتاردىڭ ازاماتتىق, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني قۇقىقتارىن قورعاۋعا بايلانىستى قولعا الىناتىن شارالاردىڭ بارلىعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي, باسقا مەملەكەتتەرگە ۇلگى-ونەگە بولا الاتىن دارەجەدە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانىنان دا بايقايمىز. بۇعان قوسا, قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ىشكى ساياساتتىڭ تاعى ءبىر تارماعى ەل تۇرعىندارىن ءتۇرلى ءدىني كونفەسسيالارعا دەگەن تولەرانتتىلىق كوزقاراسقا تاربيەلەۋمەن ۇشتاسىپ وتىر. بۇعان كەيىنگى كەزدەرى رەسپۋبليكانىڭ ءار الۋان قيىرىندا بوي كوتەرىپ جاتقان ءتۇرلى ءدىني عيماراتتاردىڭ قۇرىلىستارى تولىق دالەل. مۇنىڭ ارعى جاعىندا ءوزارا سىيلاستىق پەن توزىمدىلىككە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن ورەلى دە ومىرشەڭ قوعامدىق قاتىناستار قازاقستاننىڭ الەم ساحناسىنداعى شىن كەسكىن-كەلبەتى مەن ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا يگى ىقپالىن جاساپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستىق باي كەڭىستىگىندە وسىنداي سەنىم, كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ۇلگىسى ورنادى. ءوز كەزەگىندە بۇل رەسپۋبليكا اۋماعىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر سانى ۇدايى وسۋىنە اسەر ەتتى. بۇگىندە بىزدە ولاردىڭ قاتارى 800-دەن اسادى. سول ۇيلەسىمنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە 15 تىلدە گازەت-جۋرنالدار, 8 تىلدە راديوباعدارلامالار, 7 تىلدە تەلەباعدارلامالار شىعادى. سول سياقتى وزبەك, تاجىك, ۇيعىر جانە ۋكراين تىلدەرىندە تولىق ءبىلىم بەرەتىن 88 مەكتەپ بار. ال 108 مەكتەپتە 22 ەتنوستىڭ ءتىلى جەكە ءپان رەتىندە وتەدى. قازاق جانە ورىس تەاترلارىنان بولەك, تاعى 4 ۇلتتىق وزبەك, ۇيعىر, كورەي جانە نەمىس تەاترلارى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا, جىل سايىن بىزدە تۇراتىن ەتنوستار تىلدەرىندە بىرنەشە كىتاپ جارىق كورىپ تۇرادى.
الەمدە بىزدەگى سەكىلدى كوپۇلتتى مەملەكەتتەر دە از ەمەس. بىراق ولاردىڭ بىردە-ءبىرى وزدەرىنىڭ تەرريتورياسىندا تۇراتىن بارلىق ءناسىل وكىلدەرىنە ءدال بىزدەگىدەي جاعداي جاساپ وتىرعاندارىن كورسەتە المايدى. ولار, كەرىسىنشە, سوڭعى جىلدارداعى دۇنيەجۇزىن قاۋسىرىپ كەلە جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ سالقىنى وسىنداي كوپ ۇلتتىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بەرەكە-بىرلىگىنە ىرىتكى سالا الماۋىنىڭ ءوزىن قۇبىلىس رەتىندە قابىلداپ وتىر. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق توزىمدىلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم مودەلى ونىڭ تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەگى برەندىنە اينالدى. ال الەمدەگى احۋال تەك بىروڭكەي ەكونوميكاعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەتنومادەنيەتكە دە ەلەۋلى اسەر ەتىپ وتىرعان قازىرگى زاماندا توزىمدىلىك پەن كەلىسىمنىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. قازىرگى زامانعى الەمدە ءبىر مەزگىلدە ەكى ۇدەرىستىڭ قاتار بەلەڭ الا باستاعانى انىق بايقالادى. ونىڭ ءبىرى ۋنيفيكاتسياعا, ياعني بىرتۇتاستىققا قاراي بەت بۇرسا, كەلەسىسى بۇرىنعىدان بەتەر الۋان تۇرلىلىككە, ياكي بولشەكتەنە تۇسۋگە باعىت الىپ بارادى. ولاردىڭ ءبىرى ءۇشىن بۇل تابيعي قۇبىلىس رەتىندە باعالانسا, ەكىنشىسى ءۇشىن, ناعىز اپاتتىق احۋال اكەلگەلى تۇر. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدى بۇگىنگى تۇتاس قالپىمىزدى ساقتاپ قالۋعا كۇش سالۋعا شاقىرادى. ەلباسى قۇرعان اسسامبلەيانىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان ناقتى ماقساتى دا وسىنداي. بۇل رەتتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايقىن مەملەكەتتىك ستراتەگيا بولسا, ۇلتتىڭ ەرىك-جىگەرى بولسا, كوپتۇرلىلىك ماسەلەلەرى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇراتىنىن ايتىپ ءوتىپ ەدى. «ءدال وسىنداي ساياساتتى ءبىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بۇكىل سەسسيالارى بارىسىندا جۇرگىزىپ كەلەمىز. بۇل ساياسات تولىعىمەن ءوزىن اقتادى», – دەگەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى وسى ءسوزدىڭ ىڭعايىندا.
ۇلى دالا بۇعان دەيىنگى مىڭداعان جىلدار بويى تاعاتتىلىق پەن تاباندىلىقتىڭ ورداسىنا اينالدى. تاعاتتىلىق پەن تاباندىلىق بىزگە قازىر دە ءومىر ءسۇرۋدىڭ وزىندىك ءبىر زاڭدىلىعى, قوعامىمىز ادامگەرشىلىگىنىڭ قالىپتاسقان نورماسى بولىپ كەلە جاتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت: «توزىمدىلىك قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى ءارى بايلىعى بولىپ تابىلادى. ول قازاق حالقىنىڭ بىرنەشە عاسىرلىق ءداستۇرى مەن مادەني نورمالارى نەگىزىندە قالىپتاستى», – دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى كۇنى كەشە وتكەن اسسامبلەيا سەسسياسىندا. راسىندا دا, توزىمدىلىك قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى ءارى بايلىعى بولىپ تابىلادى. ول قازاق حالقىنىڭ بىرنەشە عاسىرلىق ءداستۇرى مەن مادەني نورمالارىنىڭ ايناسى ىسپەتتەس. ءبىز «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن ءتالىمدى ساناعا قۇيىپ وسكەن حالىقتىڭ وكىلى رەتىندە «بىرلىك بار جەردە, تىرلىك بار ەكەنىن» دە ەشقاشان جادىنان شىعارماعان ۇرپاقپىز. سونىمەن بىرگە, سىيلاستىق پەن دوستىقتى قاشاننان تۋ ەتىپ توبەسىنە كوتەرگەن جۇرتتىڭ جۇراعاتىمىز. سوندىقتان دا, تاتۋلىقتان اسقان اسۋ, بىرلىكتەن وتكەن بيىك جوق دەپ بىلەمىز. ال قانشاما جىلداردان بەرى ءبىزدىڭ جەرىمىزدى مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان 130-دان استام ۇلت پەن ۇلىسقا پانا بولىپ, ولارمەن ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي جاعدايدا قاتار تىرشىلىك ەتىپ كەلە جاتقانىمىز – سول تاتۋلىق پەن دوستىقتى, سىيلاستىق پەن كەلىسىمدى باعالاي ءبىلۋىمىزدىڭ ارقاسى.
ءسوز جوق, وسى ۇدەرىستىڭ ءدىڭى بەرىك دىڭگەگى, ءتۇبىرى مىقتى تۇعىرى, الىمى بولەك التىن ارقاۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي ۇستانىمى بولىپ تۇرعانى ەشكىمنىڭ دە كۇدىگىن شاقىرىپ, كۇمانىن كەلتىرە الماسا كەرەك. ەلباسىمىز ەلىمىزدى ەگەمەندىك العان كەزەڭنەن بەرى بارشا قيىندىقتارى مەن كەدەرگىلەرىنەن ابىرويمەن وتكىزىپ, جىلدان جىل اسقان سايىن دامۋدىڭ جاڭا بيىك بەلەستەرىنە جەتكىزىپ كەلە جاتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقان شاقتان ءوز تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان تۋعان حالقىن نۇرلى جولمەن جارقىن بولاشاققا باستاپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ءبىزدىڭ وسى ورتاق جەڭىسىمىزدىڭ بارىندە تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ ورنى زور ەكەنىن ءاردايىم ەسكە سالىپ تۇرادى. مۇنداعى باستى مىندەت رەسپۋبليكانىڭ نەگىزىن قۇرايتىن قازاق حالقىنا جۇكتەلەتىنىن دە, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ەل يەسى رەتىندە, ەڭ الدىمەن, قازاققا كەرەك ەكەنىن دە مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى اشىق ايتىپ كەلەدى. «قازاقتىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگى مىقتى بولمايىنشا, كەلەشەكتە مەملەكەتتىڭ تۇتاستىق كەلبەتىن ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس, – دەگەن ول تاعى ءبىر سوزىندە. – حالقىمىزدا «تار جەردە تابىسقان, كەڭ جەردە كەڭەسەدى» دەگەن ءسوز بار. تار زامانداردا قازاق قۇشاعىنا العان وزگە ۇلت وكىلدەرى بۇگىندە ءوز باۋىرلارىمىز اتانىپ, بىزبەن ءبىر حالىققا اينالدى». بۇل ءسوزدىڭ ءومىردىڭ ءوز شىندىعىنان الىنىپ تۇرعانىن جاقىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىنىڭ بارىسى تاعى دا كورسەتىپ بەردى. جانىڭداعى جانعا قول ۇشىن بەرۋ, دەمەۋ, كومەكتەسۋ, جارتى ناندى ءبولىپ جەۋ ەلباسىنىڭ قانىنا جاستايىنان سىڭگەن قاسيەت بولار دەپ ويلايسىڭ. اتالمىش سەسسيادا مىنبەگە كوتەرىلىپ, قيىن كەزەڭدە اتا-اجەسىنە پانا بولعان نازارباەۆتار وتباسىنا العىس ايتقان فاريزات حادجيەۆانىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى وسى ويىمىزدى تياناقتاي تۇسەدى.
ءبىز ماقالامىزدى قازىرگى الەمدەگى ۇلتتتار مەن تىلدەر دەرەگىن كەلتىرۋدەن بەكەر باستاعان جوقپىز. جەر بەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىق مويىنداعان 197 مەملەكەت بولسا, سونىڭ ءبىرى – قازاقستان. ال ەلىمىزدىڭ ەڭسەلى ەرتەڭى ءۇشىن ەلەڭدەيتىن بولساق, ءدال قازىر, ەڭ الدىمەن, وسى ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىقتى ۇدايى ساقتاپ قالعاننان ابزال دا ابىرويلى شارۋا جوق.
ەركىن قىدىر,
«ەگەمەن قازاقستان»
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى ۇستانىمدى تۋ ەتىپ كەلەدى
قازىرگى الەمدە 2 مىڭعا تارتا حالىق, 4,5 مىڭنان 6 مىڭعا دەيىنگى ارالىقتا ءارتۇرلى تىلدەر بار دەپ ەسەپتەلەدى. ال مەملەكەتتىك قۇرىلىم سانى 200-گە دە جەتپەيدى. دەمەك, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەتى جوق ۇلتتار مەن ۇلىستار سانى الدەقايدا كوپ. ال بۇگىندە تۋ كوتەرىپ, ساپ تۇزەپ تۇرعان تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ بىرقاتارى باعزى ءبىر زامانداردان بەرى تىرشىلىك ەتىپ كەلە جاتقان بولسا, ءبىرسىپىراسى سوڭعى عاسىرلاردا ءارتۇرلى جولدارمەن, ءار قيلى سەبەپتەرمەن قيۋلاسىپ قالىپتاسقان.
سولاردىڭ قاتارىنداعى قازاقستاننىڭ ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋىندە كەشەگى باسقا دا وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ باستان كەشكەنى سياقتى كەڭەس وداعىنىڭ كەنەتتەن ىدىراپ كەتۋىنىڭ نەگىزگى ءرول اتقارعانى بەلگىلى. بىراق سول پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ كوبىنە اسا ءبىر ۇقساي قويمايتىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمىز دە بار. ول – قاسيەتتى قازاق جەرىنە تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءار داۋىردە كەلىپ, تۇراقتاپ قالعان وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ سونشالىقتى كوپتىگىندە جانە سول ءتۇرلى ءناسىل وكىلدەرىنىڭ قازىرگى تاڭدا جەرىمىزدە ءبىر جەڭنەن – قول, ءبىر جاعادان باس شىعاراتىنداي ءوزارا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانىندا. بۇگىندە سولاردىڭ بارلىعى تەگى باسقا بولعانىمەن, تەڭدىگى ءبىر, قانى بولەك بولعانىمەن, مۇراتى ءبىر تۇتاس حالىققا اينالدى.
وسى ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءبىز – تىنىشتىق ارقىلى تۇراقتىلىققا, تاتۋلىق ارقىلى تۇتاستىققا قول جەتكىزدىك» دەپ اتاپ كورسەتۋىندە بۇكپەسىز شىندىق جاتىر. ءبىز ءبىر زاماندا باتىرلارىمىزدىڭ قاھارماندىعىمەن, اقساقالدارىمىزدىڭ اقىلماندىعىمەن اتا-بابالارىمىز ەجەلدەن مەكەن ەتكەن ۇلان-بايتاق ۇلى دالانى ءوز ەنشىمىزدە ۇستاپ قالا الساق, بۇگىنگى داۋىردە ەلباسىنىڭ الىستى بولجايتىن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا الەم مويىندايتىنداي ايتۋلى مەملەكەت قۇردىق. مىنە, وسى سارابدال دا سارا ساياساتتىڭ ەڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى ەلدەگى حالىقتار دوستىعىن باعا جەتپەس بايلىققا باعالاپ كەلەمىز.
قازاق جەرىن مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان ۇلتتار مەن ۇلىستار قاشاننان ونى وزدەرىنىڭ ورتاق وتانى, قۇتتى مەكەنى جانە كەمەل كەلەشەگى دەپ بىلەدى. البەتتە, بۇل تۇتاستىقتا, بۇل بىرلىكتە, بۇل ىنتىماقتاستىقتا قازاق حالقىنىڭ الاتىن ورنى مەن سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان زور. سەبەبى, ەلباسى ايتىپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ «مەملەكەتىمىزدىڭ دىڭگەگى – قازاق حالقى. ەل دە, جەر دە – قازاقتىكى. ەل بولۋدىڭ ۇياتى دا ءبىزدىڭ جۇرتتىڭ موينىندا». سونى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ كەزەڭىنەن جاقسى سەزىنىپ, بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە ارتقان حالقىمىز جالاۋىن جاڭا جەلبىرەتكەن مەملەكەتتىڭ ىشكى ۇيتقىسى, بىرىكتىرۋشى كۇشى رەتىندەگى قىزمەتىن بارىنشا ادال اتقارۋعا كىرىستى. كەزىندە «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن», بارعا – قاناعات, جوققا – سالاۋات ايتىپ ۇيرەنگەن جۇرتىمىز بۇل كەزەڭدە ءوزىنىڭ قانداي ءبىر قيىندىقتى كوتەرە الۋىمەن بىرگە, وزگەلەرگە دە قامقور بولا بىلەتىن قاسيەتىن ايقىن تانىتتى.
بۇگىنگى عىلىمي تىلدە بۇل «تولەرانتتىلىق» دەپ اتالادى. ال تاراتىپ ايتقاندا, تولەرانتتىلىق – جەرگىلىكتى حالىقتىڭ باسقا ۇلت پەن ءدىن وكىلدەرىنە تۇسىنىستىكپەن قاراپ, ولاردى قۋدالاۋعا تۇسىرمەۋشىلىگى. جالپى, تولەرانتتىلىق –
ەرتەدەن وركەنيەتى قالىپتاسىپ قالعان سانالى, وزىق ويلى جۇرتقا ءتان قاسيەت. ەجەلدەن قوناعىن قۇدايداي سىيلايتىن دالاداي دارقان, جەرىندەي جومارت قازاق حالقى ءۇشىن, ءسىرا, بۇل ءتۋابىتتى قاسيەت تە بولسا كەرەك. دەگەنمەن, ەگەمەندىكتىڭ وسى كەزگە دەيىنگى شيرەك عاسىرعا سوزىلعان كەزەڭى حالقىمىزدىڭ اتا-بابا قانىمەن سىڭگەن وسى سالت-ءداستۇرى, سانا-سەزىمى مەن پايىم-پاراساتى دەڭگەيىن بەزبەن باسىنا سالىپ, سىنعا تۇسىرۋگە سىندارلى ۋاقىت بولعانى دا جاسىرىن ەمەس. ال ءبىزدىڭ حالقىمىز سىناقتان ازىرگە ەشبىر سۇرىنبەي ءوتىپ كەلەدى. اقيقاتىن ايتقاندا, ەلىمىزدە قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ سالتانات قۇرۋى نەگىزىنەن ءبىز قۇرعان مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايتىن قازاق حالقىنىڭ ساياسي مادەنيەتى كوتەرىلۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. مۇنى كەڭ-بايتاق ەلىمىزدى ءوز وتانى رەتىندە مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان باسقا ۇلتتار مەن ۇلىستار وكىلدەرى دە ەش رياسىز مويىنداپ وتىر. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, تولەرانتتىلىق ءبىزدىڭ ەگەمەندىك العالى بەرگى مەزگىلدە قول جەتكىزگەن اسا ماڭىزدى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ساناتىندا تۇر.
البەتتە, قازاقستانداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىم وزىنەن ءوزى كوكتەن سالبىراپ تۇسە سالعان جوق. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ول مەملەكەت پەن بارشامىزدىڭ كۇندەلىكتى ساياساتىمىز بەن ناقتى ءىس-ارەكەتىمىزدىڭ ناتيجەسىندە قانات جايدى. مۇنىڭ ءوزى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلتتىق يدەيانىڭ باستى وزەگى بولۋىنا بايلانىستى جەمىستى جەتىستىكتەرىن بەرىپ كەلەدى. بۇل ساياساتتىڭ باستاۋى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1992 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ جونىندە العاش يدەيا كوتەرگەن كەزىنەن ارنا تارتادى. ءوزىنىڭ وسى كورەگەندىكپەن كومكەرىلگەن كەلەلى وي, كەمەل ءسوزىن ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا ايتقان ەدى. اتالمىش باستاما پرەزيدەنتتىڭ 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى جانىنان كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشى ورگان رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋى نەگىزىندە جۇزەگە استى. ال 2007 جىلعى مامىر ايىندا اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر اسسامبلەياعا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىپ, ول پارلامەنت ماجىلىسىنە توعىز دەپۋتات سايلاۋ قۇقىعىن الدى. وسىلايشا, قۇرىلىمنىڭ قوعامدىق-ساياسي ءرولى ايتارلىقتاي ارتا ءتۇستى. بۇدان كەيىن, 2008 جىلعى 20 قاڭتاردا پرەزيدەنت جارلىعى ارقىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەرى انىق ايقىندالعان, الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە بالاماسى جوق تولىققاندى سۋبەكتىسى بولدى.
قازىرگى تاڭدا اسسامبلەيا ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, قوعامداعى تولەرانتتىلىقتى جانە حالىق بىرلىگىن ودان ءارى نىعايتۋ جولىنداعى قىزمەتىن بارىنشا ادال اتقارىپ كەلەدى. قۇرىلىم سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكسترەميزم مەن راديكاليزم كورىنىستەرىنە قارسى ارەكەت ەتۋگە, ازاماتتاردىڭ دەموكراتيا نورمالارىنا نەگىزدەلگەن ساياسي-قۇقىقتىق مادەنيەتى ىرگەسىن قالىپتاستىرۋعا ۇدايى كومەك كورسەتەدى. ول مۇنىڭ سىرتىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كۇش بىرىكتىرۋىن, ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ, حالىقتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتتەرىنىڭ, تىلدەرى مەن داستۇرلەرىنىڭ ساقتالۋى مەن وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋدە زور مىندەتتەر اتقارۋدا. اسسامبلەيانىڭ بەلسەندى جۇمىسى ءناتيجەسىندە قازاقستاندا ەتنوستىق نەمەسە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيادا كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن ەركىندىگى تولىق قولدانىلاتىن ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ايرىقشا ءبىر ورنەكتى ونەگەسى قالىپتاستى.
وسىعان وراي ەلىمىزدەگى وزگە ۇلت وكىلدەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ماڭايىنا توپتاسىپ, وزدەرىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن دامىتا باستادى. ونىڭ تاعى ءبىر ايعاعى, ەلىمىزدە از ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ مۇقتاجدىعىمەن ساناسۋ, ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس شەڭبەرىندە ۇيلەسىم ورناتۋ باعىتىندا وتە كوپ اۋقىمدى زور جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. مۇنى ءبىز قازاق جەرىندە تۇراتىن بارشا ۇلتتاردىڭ ازاماتتىق, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني قۇقىقتارىن قورعاۋعا بايلانىستى قولعا الىناتىن شارالاردىڭ بارلىعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي, باسقا مەملەكەتتەرگە ۇلگى-ونەگە بولا الاتىن دارەجەدە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانىنان دا بايقايمىز. بۇعان قوسا, قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ىشكى ساياساتتىڭ تاعى ءبىر تارماعى ەل تۇرعىندارىن ءتۇرلى ءدىني كونفەسسيالارعا دەگەن تولەرانتتىلىق كوزقاراسقا تاربيەلەۋمەن ۇشتاسىپ وتىر. بۇعان كەيىنگى كەزدەرى رەسپۋبليكانىڭ ءار الۋان قيىرىندا بوي كوتەرىپ جاتقان ءتۇرلى ءدىني عيماراتتاردىڭ قۇرىلىستارى تولىق دالەل. مۇنىڭ ارعى جاعىندا ءوزارا سىيلاستىق پەن توزىمدىلىككە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن ورەلى دە ومىرشەڭ قوعامدىق قاتىناستار قازاقستاننىڭ الەم ساحناسىنداعى شىن كەسكىن-كەلبەتى مەن ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا يگى ىقپالىن جاساپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ كوپەتنوستىق باي كەڭىستىگىندە وسىنداي سەنىم, كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ۇلگىسى ورنادى. ءوز كەزەگىندە بۇل رەسپۋبليكا اۋماعىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر سانى ۇدايى وسۋىنە اسەر ەتتى. بۇگىندە بىزدە ولاردىڭ قاتارى 800-دەن اسادى. سول ۇيلەسىمنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە 15 تىلدە گازەت-جۋرنالدار, 8 تىلدە راديوباعدارلامالار, 7 تىلدە تەلەباعدارلامالار شىعادى. سول سياقتى وزبەك, تاجىك, ۇيعىر جانە ۋكراين تىلدەرىندە تولىق ءبىلىم بەرەتىن 88 مەكتەپ بار. ال 108 مەكتەپتە 22 ەتنوستىڭ ءتىلى جەكە ءپان رەتىندە وتەدى. قازاق جانە ورىس تەاترلارىنان بولەك, تاعى 4 ۇلتتىق وزبەك, ۇيعىر, كورەي جانە نەمىس تەاترلارى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا, جىل سايىن بىزدە تۇراتىن ەتنوستار تىلدەرىندە بىرنەشە كىتاپ جارىق كورىپ تۇرادى.
الەمدە بىزدەگى سەكىلدى كوپۇلتتى مەملەكەتتەر دە از ەمەس. بىراق ولاردىڭ بىردە-ءبىرى وزدەرىنىڭ تەرريتورياسىندا تۇراتىن بارلىق ءناسىل وكىلدەرىنە ءدال بىزدەگىدەي جاعداي جاساپ وتىرعاندارىن كورسەتە المايدى. ولار, كەرىسىنشە, سوڭعى جىلدارداعى دۇنيەجۇزىن قاۋسىرىپ كەلە جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ سالقىنى وسىنداي كوپ ۇلتتىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بەرەكە-بىرلىگىنە ىرىتكى سالا الماۋىنىڭ ءوزىن قۇبىلىس رەتىندە قابىلداپ وتىر. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق توزىمدىلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم مودەلى ونىڭ تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەگى برەندىنە اينالدى. ال الەمدەگى احۋال تەك بىروڭكەي ەكونوميكاعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەتنومادەنيەتكە دە ەلەۋلى اسەر ەتىپ وتىرعان قازىرگى زاماندا توزىمدىلىك پەن كەلىسىمنىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. قازىرگى زامانعى الەمدە ءبىر مەزگىلدە ەكى ۇدەرىستىڭ قاتار بەلەڭ الا باستاعانى انىق بايقالادى. ونىڭ ءبىرى ۋنيفيكاتسياعا, ياعني بىرتۇتاستىققا قاراي بەت بۇرسا, كەلەسىسى بۇرىنعىدان بەتەر الۋان تۇرلىلىككە, ياكي بولشەكتەنە تۇسۋگە باعىت الىپ بارادى. ولاردىڭ ءبىرى ءۇشىن بۇل تابيعي قۇبىلىس رەتىندە باعالانسا, ەكىنشىسى ءۇشىن, ناعىز اپاتتىق احۋال اكەلگەلى تۇر. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدى بۇگىنگى تۇتاس قالپىمىزدى ساقتاپ قالۋعا كۇش سالۋعا شاقىرادى. ەلباسى قۇرعان اسسامبلەيانىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان ناقتى ماقساتى دا وسىنداي. بۇل رەتتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايقىن مەملەكەتتىك ستراتەگيا بولسا, ۇلتتىڭ ەرىك-جىگەرى بولسا, كوپتۇرلىلىك ماسەلەلەرى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇراتىنىن ايتىپ ءوتىپ ەدى. «ءدال وسىنداي ساياساتتى ءبىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بۇكىل سەسسيالارى بارىسىندا جۇرگىزىپ كەلەمىز. بۇل ساياسات تولىعىمەن ءوزىن اقتادى», – دەگەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى وسى ءسوزدىڭ ىڭعايىندا.
ۇلى دالا بۇعان دەيىنگى مىڭداعان جىلدار بويى تاعاتتىلىق پەن تاباندىلىقتىڭ ورداسىنا اينالدى. تاعاتتىلىق پەن تاباندىلىق بىزگە قازىر دە ءومىر ءسۇرۋدىڭ وزىندىك ءبىر زاڭدىلىعى, قوعامىمىز ادامگەرشىلىگىنىڭ قالىپتاسقان نورماسى بولىپ كەلە جاتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت: «توزىمدىلىك قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى ءارى بايلىعى بولىپ تابىلادى. ول قازاق حالقىنىڭ بىرنەشە عاسىرلىق ءداستۇرى مەن مادەني نورمالارى نەگىزىندە قالىپتاستى», – دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى كۇنى كەشە وتكەن اسسامبلەيا سەسسياسىندا. راسىندا دا, توزىمدىلىك قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى ءارى بايلىعى بولىپ تابىلادى. ول قازاق حالقىنىڭ بىرنەشە عاسىرلىق ءداستۇرى مەن مادەني نورمالارىنىڭ ايناسى ىسپەتتەس. ءبىز «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن ءتالىمدى ساناعا قۇيىپ وسكەن حالىقتىڭ وكىلى رەتىندە «بىرلىك بار جەردە, تىرلىك بار ەكەنىن» دە ەشقاشان جادىنان شىعارماعان ۇرپاقپىز. سونىمەن بىرگە, سىيلاستىق پەن دوستىقتى قاشاننان تۋ ەتىپ توبەسىنە كوتەرگەن جۇرتتىڭ جۇراعاتىمىز. سوندىقتان دا, تاتۋلىقتان اسقان اسۋ, بىرلىكتەن وتكەن بيىك جوق دەپ بىلەمىز. ال قانشاما جىلداردان بەرى ءبىزدىڭ جەرىمىزدى مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان 130-دان استام ۇلت پەن ۇلىسقا پانا بولىپ, ولارمەن ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي جاعدايدا قاتار تىرشىلىك ەتىپ كەلە جاتقانىمىز – سول تاتۋلىق پەن دوستىقتى, سىيلاستىق پەن كەلىسىمدى باعالاي ءبىلۋىمىزدىڭ ارقاسى.
ءسوز جوق, وسى ۇدەرىستىڭ ءدىڭى بەرىك دىڭگەگى, ءتۇبىرى مىقتى تۇعىرى, الىمى بولەك التىن ارقاۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي ۇستانىمى بولىپ تۇرعانى ەشكىمنىڭ دە كۇدىگىن شاقىرىپ, كۇمانىن كەلتىرە الماسا كەرەك. ەلباسىمىز ەلىمىزدى ەگەمەندىك العان كەزەڭنەن بەرى بارشا قيىندىقتارى مەن كەدەرگىلەرىنەن ابىرويمەن وتكىزىپ, جىلدان جىل اسقان سايىن دامۋدىڭ جاڭا بيىك بەلەستەرىنە جەتكىزىپ كەلە جاتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقان شاقتان ءوز تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان تۋعان حالقىن نۇرلى جولمەن جارقىن بولاشاققا باستاپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ءبىزدىڭ وسى ورتاق جەڭىسىمىزدىڭ بارىندە تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ ورنى زور ەكەنىن ءاردايىم ەسكە سالىپ تۇرادى. مۇنداعى باستى مىندەت رەسپۋبليكانىڭ نەگىزىن قۇرايتىن قازاق حالقىنا جۇكتەلەتىنىن دە, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ەل يەسى رەتىندە, ەڭ الدىمەن, قازاققا كەرەك ەكەنىن دە مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى اشىق ايتىپ كەلەدى. «قازاقتىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگى مىقتى بولمايىنشا, كەلەشەكتە مەملەكەتتىڭ تۇتاستىق كەلبەتىن ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس, – دەگەن ول تاعى ءبىر سوزىندە. – حالقىمىزدا «تار جەردە تابىسقان, كەڭ جەردە كەڭەسەدى» دەگەن ءسوز بار. تار زامانداردا قازاق قۇشاعىنا العان وزگە ۇلت وكىلدەرى بۇگىندە ءوز باۋىرلارىمىز اتانىپ, بىزبەن ءبىر حالىققا اينالدى». بۇل ءسوزدىڭ ءومىردىڭ ءوز شىندىعىنان الىنىپ تۇرعانىن جاقىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىنىڭ بارىسى تاعى دا كورسەتىپ بەردى. جانىڭداعى جانعا قول ۇشىن بەرۋ, دەمەۋ, كومەكتەسۋ, جارتى ناندى ءبولىپ جەۋ ەلباسىنىڭ قانىنا جاستايىنان سىڭگەن قاسيەت بولار دەپ ويلايسىڭ. اتالمىش سەسسيادا مىنبەگە كوتەرىلىپ, قيىن كەزەڭدە اتا-اجەسىنە پانا بولعان نازارباەۆتار وتباسىنا العىس ايتقان فاريزات حادجيەۆانىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى وسى ويىمىزدى تياناقتاي تۇسەدى.
ءبىز ماقالامىزدى قازىرگى الەمدەگى ۇلتتتار مەن تىلدەر دەرەگىن كەلتىرۋدەن بەكەر باستاعان جوقپىز. جەر بەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىق مويىنداعان 197 مەملەكەت بولسا, سونىڭ ءبىرى – قازاقستان. ال ەلىمىزدىڭ ەڭسەلى ەرتەڭى ءۇشىن ەلەڭدەيتىن بولساق, ءدال قازىر, ەڭ الدىمەن, وسى ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىقتى ۇدايى ساقتاپ قالعاننان ابزال دا ابىرويلى شارۋا جوق.
ەركىن قىدىر,
«ەگەمەن قازاقستان»
