قاسىم-جومارت توقاەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى:
«بەيبىتشىلىك جولىنداعى كۇرەس – ءاربىر مەملەكەتتىڭ پارىزى»
قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 19 ساۋىردە ماسكەۋدە وتكەن ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى كەڭەسىندە ءسوز سويلەدى. «ەۋرازيا ءوڭىرى ەلدەرىنىڭ ءححى عاسىرداعى ورتاق يگىلىگى جولىنداعى پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق» تاقىرىبىنداعى شاراعا رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى چون ىي حۆا باستاماشىلىق جاسادى. سەنات توراعاسى پارلامەنتشىلەردىڭ نازارىن سوعىس ۆيرۋسىنىڭ تارالۋ سالدارىنا تەرەڭ تالداۋ جاسايتىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىنىڭ مازمۇنىنا اۋداردى. سەنات توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم داعدارىسى, حالىقارالىق قۇقىقتى ەلەمەۋ, الەمدىك ىستەردە ۇستەمدىك ەتۋگە ۇمتىلىس, باسقا حالىقتاردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە نەمقۇرايلى قاراۋ − قازىرگى زاماننىڭ باستى تۇيتكىلدەرى بولىپ تابىلادى. «قازىرگى وركەنيەتتى سانداعان قارۋلى قاقتىعىستار مەن اجال سەبەتىن سوعىس قاتەرىنەن ارىلتۋ ءۇشىن كۇللى مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى ساياسي ەرىك-جىگەر كورسەتەتىن ۋاقىت جەتتى. دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق مەملەكەتتەر كۇش بىرىكتىرمەي, جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ يگىلىكتى ءومىرى تۋرالى ايتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىنۋمىز قاجەت», – دەدى ق.توقاەۆ وسى ورايدا. توراعا الەمدە قارۋ-جاراققا 2 تريلليون دوللارعا جۋىق قاراجات جۇمسالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءبىرقاتار ەلدەردىڭ پارلامەنتتەرى ءوز ۇكىمەتتەرىنىڭ تاباندى تالابى بويىنشا دامۋ ماقساتتارىنان گورى اسكەري قاجەتتىلىكتەر باسىم تۇسەتىن بيۋدجەتتەردى قابىلداپ وتىرعانىن ايقىن كورسەتەدى. ال بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەس – بۇل كولەمى مەن كۇش-قۋاتىنا قاراماستان, ءاربىر مەملەكەتتىڭ ساياسي جانە مورالدىق پارىزى بولىپ تابىلادى, دەپ اتاپ كورسەتتى سپيكەر. سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا سەنات سپيكەرى پارلامەنتشىلەردى يادرولىق قارۋدى تاراتۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى «جوق» دەپ ايتۋعا شاقىردى: «ءبىز ءىرى مەملەكەتتەردىڭ تولىق قارۋسىزدانۋىن, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ ورىندالۋىن جانە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ تەز ارادا كۇشىنە ەنۋىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلىمىز», – دەدى ق.توقاەۆ. ق.توقاەۆ ەۋرازيا قازىرگى الەمنىڭ ارقاۋى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل – پلانەتاداعى حالىقتىڭ تورتتەن ءۇشىن قامتيتىن, الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 60 پايىزدان استامىن وندىرەتىن جانە تابيعي رەسۋرستارعا باي اۋماقتى يەلەنىپ وتىرعان ەڭ ۇلكەن قۇرلىق. سونداي-اق, سپيكەر ەۋرازيانىڭ تۇتاستىعى مەن ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋداردى. قارۋ-جاراق پەن ادام ساۋداسى, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمى, تەرروريزم, زاڭسىز كوشى-قون, ەكولوگيالىق اپاتتار سياقتى قاتەرلەرگە ەۋرازيانىڭ وراسان زور اۋماعى مەن ساياسي شەكارالارى توسقاۋىل بولا المايدى. ەۋرازيا مەملەكەتتەرى, بۇۇ-نىڭ الەمدىك ىستەردەگى وزەكتى ءرولىن قولداپ, بۇۇ جارعىسىنا قايشى كەلەتىن كەز كەلگەن شەكتەۋ شارالارى مەن اسكەري اكتسيالارعا قارسى تۇرۋعا ءتيىس, دەپ سانايدى ق. توقاەۆ. ق.توقاەۆ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى وڭىرلىك ۇيىمدار − ەقىۇ, شىۇ جانە اوسشك-ءنىڭ ماڭىزدى ءرولىن, سونىمەن قاتار, ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرى جولىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتتى. «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۇرلىقتاعى ءىرى ينتەگراتسيالىق جوبالاردى ءبىر ارناعا ءتۇيىستىرۋ ماقساتىندا ۇلكەن ەۋرازيا يدەياسىن تالقىلاۋدى ۇسىنادى. قازاقستان ءوز تاراپىنان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بۇكىل ەۋرازيا اۋماعىن كولىكتىك دالىزدەرمەن بايلانىستىرۋ ماقساتىندا اۆتوموبيل جانە تەمىرجول ماگيسترالدارىن سالۋدى, لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋدى كوزدەيتىن اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا», – دەدى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى. پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ءرولىنىڭ ەسەلەپ ءوسىپ وتىرعانىن ايتا كەلە, ق.توقاەۆ جاھاندىق تۇراقسىزدىق داۋىرىندە حالىقتار اراسىنداعى ىزگى نيەتتى بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋ زاڭ شىعارۋشىلاردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ول 31 مامىردا استانادا ءتۇرلى ەلدەردىڭ پارلامەنتشىلەرى مەن بۇكىل الەم كونفەسسيالارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وركەنيەتتەردىڭ ۇنقاتىسۋى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتۋ ماقساتىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» اتتى كونفەرەنتسيا وتەتىنى تۋرالى حاباردار ەتتى. فورۋمنىڭ سوڭىندا ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرى ءبىرىنشى كەڭەسىنىڭ قورىتىندى مالىمدەمەسى قابىلداندى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا تاراتىپ بەرىلدى. ساۋلەبەك ءبىرجان
