ەلباسى مانيفەسى: بەيبىت ومىرگە ۇندەۋ
پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە ارنالعان بريفينگ ءوتتى. وعان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى اقان بيجانوۆ, جابال ەرعاليەۆ جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ پروفەسسورى قايرات قادىرجانوۆ قاتىستى.
بريفينگتە ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز العان اقان بيجانوۆ ەلىمىزدىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە ۇسىنىلعان باعىتتار بويىنشا ناقتى شارالار اتقارىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.
«قازاقستان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە ۇسىنىلعان قادامداردىڭ تيىمدىلىگىن سوزبەن ەمەس, ناقتى ىسپەن دالەلدەپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. مەن ەلىمىزدىڭ تاراپىنان ۇسىنىلعان مانيفەستىڭ نەگىزگى تەزيستەرى بۇۇ-نىڭ 2045 جىلعا دەيىنگى عالامدىق ستراتەگيالىق باستامالار جوسپارىندا كورىنىس تاباتىنىنا سەنەمىن», – دەدى سەناتور. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءححى عاسىردىڭ باسى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قاتتى ۋشىعىپ, ءتۇرلى سىن-قاتەرلەردىڭ بەلەڭ الۋىمەن تانىلىپ وتىر. وسى جاعداياتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەم جۇرتشىلىعىنا «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن ۇسىنۋىنا تۇرتكى بولدى جانە ول بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ رەسمي قۇجاتىنا اينالدى.
ال جابال ەرعاليەۆ ءوز كەزەگىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە قاتىستى ءوز ويىن بىلدىرە كەلىپ, يادرولىق وتىندى ادامدار تەك بەيبىت ءومىر ءۇشىن قولدانۋ ماڭىزدى ماسەلە ەكەندىگىنە ەكپىن بەردى ءارى سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋى تاريحي ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان ءوز تاراپىنان يادروسىز الەم قۇرۋ تۋرالى كۇللى مىندەتتەمەسىن جۇزەگە اسىردى. توقسانىنشى جىلدارى سەمەي پوليگونىن جابۋىمىز ۇلكەن تاريحي ءىس. يادرولىق قارۋدى ودان ءارى تاراتپاس ءۇشىن تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىندى قازاقستاننىڭ جەرىندە ساقتاۋ جونىندە باستاما كوتەرىلدى. بۇل كوپتەگەن ەلدەر تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر. مۇنىڭ ماقساتى – يادرولىق وتىندى بەيبىت ءومىر ءۇشىن قولدانۋ», – دەدى سەنات دەپۋتاتى.
سونداي-اق, ج.ەرعاليەۆ الەمدە ورىن الىپ جاتقان اسكەري بلوكتىق قاقتىعىستاردىڭ قاتەرىنە دە نازار اۋداردى.
«قازىرگى تاڭدا الەمدە ورىن الىپ جاتقان قارۋلى قاقتىعىستاردى توقتاتىپ, ونىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اسكەري بلوكتاردىڭ ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى تۇرۋىنىڭ اسەرىن السىرەتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ارينە, قازىرگى جاعدايدا ناتو جانە باسقا دا ءتۇرلى اسكەري بلوكتارعا قارسى تۇرۋ كەرەكتىگىن مەملەكەت باسشىسى ءوز مانيفەسىندە ناقتى اتاپ كورسەتتى. بۇل اسكەري بلوكتارعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن جاڭادان اسكەري بلوك قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. وعان الەمدەگى بەيبىتسۇيگىش مەملەكەتتەر قارۋلى قاقتىعىسسىز قارسى تۇرۋى ءتيىس», – دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە قايرات قادىرجانوۆ بۇگىندە لاڭكەستىك ۇيىمدار الەمگە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعانىن, وسى ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھان ەلدەرىن ورتاق ماقسات ءۇشىن كۇرەسۋگە شاقىرۋى – الەم قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن وتە قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
«ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسىن الەم قولداپ وتىر. قازىرگى تاڭدا جاھان جۇرتشىلىعى لاڭكەستىكپەن «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» كۇرەسۋى قاجەت. ال بۇل مانيفەست وسى ءىستىڭ باستاماسى بولماق», – دەدى ق.قادىرجانوۆ. سونىمەن قاتار, عالىم قازاقستاننىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىرعاندىعىن ءسوز ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ۋران قاۋىپسىز. ياعني, ول ۋران يادرولىق قارۋ جاساۋعا جارامايدى. سوندىقتان, قازاق ەلى تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ۇلگىسى بولۋدا.
«قازاقستان يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەستى ەرتە باستادى. ناقتى ايتار بولسام, نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ماسەلە بويىنشا كوپ شارۋا تىندىردى. بىزدە يادرولىق قارۋدىڭ مول قورى بولدى. ەلىمىز بۇل جويقىن قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ەلباسىنىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتتە جاريالانعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى وسى كۇرەستىڭ زاڭدى جالعاسى. بۇكىل الەم نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل باستاماسىنا وڭ كوزقاراسپەن قاراۋدا. ءارى مانيفەست جوعارى مارتەبەگە يە بولدى», – دەدى قايرات قادىرجانوۆ.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
بۇل – ماڭىزدى قادام
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقش-تىڭ استاناسى – ۆاشينگتون قالاسىندا جاريا ەتكەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى وتانىمىزدىڭ انتييادرولىق دايەكتى ساياساتىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام بولدى. مەملەكەت باسشىسى بۇعان دەيىنگى سامميتتەرگە دە بەلسەندى قاتىسا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش باعىتىنا جاقىن ەكەنىن ۇدايى دالەلدەپ كەلەدى. ال بۇل – جالاڭ ءسوز ەمەس, ءىس جۇزىندە دالەلدەنگەن اقيقات. جاريا ەتىلگەن مانيفەست حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان وڭ باعا الدى. بۇدان بولەك, قازاقستانداعى قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەردىڭ ساراپشىلىق-جوبالاۋ بيۋروسىنىڭ ارنايى جەدەل ساۋالداماسىنىڭ ناتيجەلەرى ەلباسىنىڭ باستاماسىن ەلىمىزدىڭ حالقى تولىقتاي قولدايتىنىن كورسەتىپ بەردى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت شەڭبەرىندە بىرقاتار شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان اۋماعىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن ورنالاستىرۋعا قاتىستى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن جاپونيا اراسىندا يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ جەدەل كۇشىنە ەنۋىنە قول جەتكىزۋ بويىنشا بىرلەسكەن مالىمدەمەلەرى قابىلداندى. ەكى تاراپ ياقجتش-نىڭ باقىلاۋ رەجىمى تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن اتاپ كورسەتتى. سامميتتەگى كەزدەسۋلەر بارىسىندا قازاقستان مەن اقش-تىڭ ماتەريالداردى قورعاۋعا, باقىلاۋ مەن ەسەپكە الۋعا, يادرولىق جانە باسقا دا راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى تۇرۋعا باعىتتالعان يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى وقۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى اتاپ ءوتىلدى. بۇدان بولەك, مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن ۇكىمەتتەر ءتوراعالارى بىرلەسكەن كومميۋنيكە قابىلداي وتىرىپ, يادرولىق قاتەرگە قارسى شارالار جايىن تالقىلادى. وعان سايكەس, ۆاشينگتونداعى سامميت اتالعان پىشىمدەگى سوڭعى باسقوسۋ بولىپ تابىلادى. ال ەندى حالىقارالىق ۇسىنىمدامالار جاساۋداعى شەشۋشى جاۋاپكەرشىلىك, يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى حالىقارالىق كۇش-جىگەردى جۇزەگە اسىرۋ مەن ۇيلەستىرۋ ءىس-ارەكەتتەرى ماگاتە-ءنىڭ موينىنا جۇكتەلەدى. تۇتاستاي العاندا, وسىنداي ۇلگىدەگى سامميتتەر وتكىزۋ وتە ءتيىمدى كورىنەدى, ويتكەنى, ولار يادرولىق تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋ سالاسىندا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدى كوزدەيدى. وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ مانيفەست باستاماسىمەن شىعۋى بۇرىنعىسىنشا ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى جەتەكشى رولدە كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. ەلميرا قۇماربەكوۆا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ قازىرگى زامانعى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى استاناالىپتار ارقاشان الىستان كورىنەدى
ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە جاريا ەتىلگەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى پلانەتارلىق اۋقىمداعى اسا ماڭىزدى وقيعاعا اينالدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋى, وندا تەك سوعىس پەن بەيبىتشىلىك پروبلەمالارىنا دەگەن الاڭداۋشىلىق قانا بىلدىرىلمەي, سونىمەن بىرگە, داۋ-جانجالداردىڭ الدىن الۋدا ۇلتتاردىڭ بىرىككەن ءىس-قيمىلىنىڭ الگوريتمى ۇسىنىلاتىندىقتان, وزىنە الەم قاۋىمداستىعىنىڭ ايرىقشا نازارىن اۋداردى. وسىناۋ تاعدىرشەشتى قۇجات حالىقارالىق شيەلەنىستى باسەڭسىتۋگە دەگەن ءۇمىت وتىن ۇشقىنداتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش باستامالارى ءار كەزدە دە قولداۋ تاۋىپ وتىرادى, ال قازاقستان بولسا, قاۋىپسىزدىك جولىنداعى شىنايى كۇرەسكەر بولىپ سانالادى. بۇگىنگىدەي الەم نەگىزگى ادامزات قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسى جاعدايىندا تۇرعان كەزدە, وتاندىق تاريحتى ءبىلۋ وتە-موتە قاجەت. ول ناعىز پاتريوتيزم ۇلگىلەرى نەگىزىندە ۇلتتاردىڭ توپتاسۋىنا جاعداي جاسايدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ وتانداستارىمىز ءوز ومىرلەرىن باسكە تىگە وتىرىپ, باتىرلىق ىستەرگە بارعاندا ماراپاتتار مەن قۇرمەتتەر تۋرالى ويلاعان ەمەس. رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن تىككەن راقىمجان قوشقارباەۆ, قايسار پۋلەمەتشى, سوڭعى وعىنا دەيىن جاۋىنا جۇمساعان مانشۇك مامەتوۆا, دۇشپاندارىنا وراسان زور نۇقسان كەلتىرگەن تالعات بيگەلدينوۆ سياقتى باتىرلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى تاريحتا ماڭگىلىككە قالدى. ولاردى مۇنداي قاھارماندىققا وتانعا دەگەن ماحاببات يتەرمەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ مانيفەسىنەن دە پاتريوتيزم رۋحى اڭعارىلادى. مەن جانە مەنىڭ ارىپتەستەرىم ول تۋرالى ستۋدەنتتەرگە گەوساياسات جانە ساياساتتانۋ ساباقتارىندا ۇنەمى بايانداپ وتىرامىز. الىپتار الىستان كورىنەدى. «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ ادامزاتتى يادرولىق سوعىستىڭ اجال اكەلەر قاتەرىنەن قۇتقارۋعا باعىتتالعان كەمەڭگەر دە كورەگەن ساياساتتىڭ دالەلى رەتىندە تاريح پاندەرىنە ەنەتىنىنە سەنىمىم مول. زاحوت مۋحليسوۆا, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ورال
