بولاشاقتىڭ كەپىلى

ءتىل بىرلىگى بولماسا, پىكىر بىرلىگى بولمايدى. سوندىقتان, بارىنەن دە بۇرىن ادامدار اراسىنداعى بىرلىكتى ۇستاپ تۇرعان ءتىل ماسەلەسى ماڭىزدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان – 2050: ماڭگىلىك ەل» جولداۋىندا ءۇش تۇعىرلى ءتىلدى دامىتۋدى قاداپ ايتتى. «قازاقستان مەملەكەتتىك ءتىلدى يگەرۋى كەرەك, ورىس ءتىلى ارقىلى الەمدىك مادەنيەت پەن ادەبيەتكە جەتكەنىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك, بۇل ءتىلدى ۇمىتۋعا بولمايدى» دەي كەلە, اعىلشىن ءتىلى ەلىمىزدى الەمدىك ارەناعا شىعارۋدىڭ جولى ەكەنىن ءمالىم ەتتى. وسى ءسوزدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەسىك گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىق كوللەدجىندە قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىلى كافەدراسىندا اۋقىمدى دا ماڭىزدى ىستەر اتقارىلۋدا. ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ۇستازى احمەت بايتۇرسىنوۆ «ءوز الدىنا ەل بولۋعا وزىندىك ءتىلى, ادەبيەتى بار ەل عانا جاراي الادى» دەگەن ەكەن. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى – انا ءتىلى­مىزدىڭ مەرەيىن كوتەرۋ, پايدالانۋ اياسىن كەڭەيتۋ. وسى ىزگى پارىزدى ورىنداۋ­دا كوللەدجدە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ, ۇيرەنۋ, قولدانۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان جۇمىستار ۇدايى جانە جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. بارلىق وقۋ-وندىرىستىك قۇجاتتار: جوسپارلاۋ, وقۋ ءىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋ بۋىندارىنىڭ بارلىق وتىرىستارىنىڭ حاتتامالارى, جوعارى ورىندارعا بەرىلگەن ەسەپتەر مەن انىقتامالار 100 پايىز قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ەلىمىز بەن جەرىمىزدىڭ ەرتەڭگى يەسى – وتانشىل, ءبىلىمدى ۇرپاقتى تاربيەلەپ ءوسىرۋ الەمدىك وركەنيەت كوشىندەگى ءوز ورنىمىزدى انىقتاۋمەن بارابار. اسىل قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋ, ۇلتى­مىزدى الەمدىك ارەناعا الىپ شىعۋ اعىل­شىن ءتىلىنىڭ كومەگىمەن ىسكە اسىرىلارى ءسوزسىز. كوللەدجدە بىلىمگەرلەردىڭ العان تەوريالىق بىلىمدەرىن ءىس-تاجىريبەدە كورسەتۋ ءۇشىن «اۋدارما ءىسى» ماماندىعى بويىنشا ءداستۇرلى ءۇردىس – جوبا جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جوبا جۇمىستارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى: بىلىمگەرلەردىڭ ويلاۋ قابى­لەتتەرىن دامىتا وتىرىپ, سوزدىك قور­لارىن مولايتۋ, اۋىزەكى سويلەۋگە, ءوز وي-پىكىرلەرىن بىلدىرۋگە, بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتى تالقىلاي الۋعا داعدىلاندىرۋ. وسىنداي جوبالارىمىزدىڭ ءبىرى – ەرتەگىلەر. بالالار­دىڭ ءسۇيىپ تىڭ­دايتىن «الدار كوسە» ەرتە­گىسىنىڭ 25 سە­رياسى اۋدارىلىپ, سۋبتيتر جاسالىنسا, «باستاۋىش شەت ءتىلى مۇعالىمى» ماماندىعى بويىنشا وقيتىن بىلىمگەرلەر 1-سىنىپقا ارنالعان «ءوزىن-ءوزى تانۋ» وقۋلىعىن جانە ەرتەگىلەر مەن ەپوستىق جىرلاردى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ قانا قويماي, ارنايى كىتاپ ەتىپ شىعاردى. اۋدارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن ساحنالىق كورىنىستە كورسەتۋ بىلىمگەرلەردىڭ تىلمەن قاتار اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىن قالىپتاستىراتىن ادىستەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, اتالعان جۇمىس­تاردى ءبىلىم الۋشىلار ارنايى ساحنادا سومداپ, تىلدىك داعدىسىن, اكتەرلىك قابىلەتىن, ءبىلىم مەن بىلىكتىلىگىن كوپشىلىك قاۋىمعا ۇسىنادى. ۇدايى ىزدەنىس ۇلكەن ءبىلىمنىڭ باستاۋى­نا اپارارى حاق. سول سەبەپتى, ءبىلىم الۋشى­لار پراكتيكالىق جوبالار اياسىندا قازاق تاريحى, التىن ادام, قازاقستان, استانا, قازاقستاننىڭ جەتى كەرەمەتى دەگەن بىرنەشە تاريحي جۇمىستاردى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ, كوللەدج مۇراجايىنا قول ۇشىن بەرىپ, كەلگەن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ قىزىعۋ­شىلىعىن ارتتىرۋ جولىندا پايدالى ءارى قىزىقتى جۇمىستار اتقارۋدا. اۋدارما ىسىمەن اينالىسۋ كەزىندە ءبىرىنشى, ەكىنشى كۋرس ءبىلىم الۋشىلارىن توسەلدىرۋ ءۇشىن جەڭىل تۋىندىلاردان الىنسا, ال ءۇشىنشى كۋرسقا كەلگەندە, ارينە, جۇمىستىڭ كولەمى مەن مازمۇنى كۇردەلەنە تۇسەدى. بۇگىنگى كۇنى ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ رەجيسسەرى اقان ساتاەۆتىڭ «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» تاريحي ەكشن-ءفيلمى مەن بەلگىلى رەسەيلىك رەجيسسەر لەونيد بەلوزوروۆيچ تۇسىرگەن پارتيزان جازۋشى, حالىق قاھارمانى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرى قاسىم قايسەنوۆتىڭ ەرلىگى ماداقتالعان, ۋكراينادا جارىققا شىققان شىتىرمان وقيعالى تاريحي ءفيلمدى جانە ءتورت بولىمنەن تۇراتىن «باۋىرجان مومىش ۇلى» ءفيلمىن قازاق تىلىنەن اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ, ولارعا سۋبتيتر مەن دىبىستاۋ جاساۋ ارقىلى بىلىمگەرلەر بىلىمدەرىن شىڭداۋدا. بۇل ورايدا جول كورسەتىپ, ىزدەنىسكە ۇمتىلدىرىپ جۇرگەن, ارينە, ۇستازدار قاۋىمى ەكەنى ءسوزسىز. ماماندىقتىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن تەرەڭنەن تولعاي­تىن قازاق ءتىلى, ورىس ءتىلى جانە اعىلشىن ءتىلى مەن وقىتۋ ادىستەمەسى كافەدراسى­ن­ىڭ وقىتۋشىلارى اتالعان ءىس-شارالاردى جوسپارلى جانە جۇيەلى اتقارۋدا. ءتىل ارقىلى ادام دۇنيەنى تانىپ بىلەدى, بارلىق ءبىلىمدى سول ارقىلى يگەرەدى. سوندىق­تان, «مەكتەپتىڭ ءتىلى بولماعان ءتىل مەملەكەت­تىڭ دە ءتىلى بولا المايدى», دەپ حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ ايتقان ءسوزىن ەسكەرسەك, ءتىلدىڭ وقىتۋ ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋى – بولاشاقتىڭ كەپىلى. تاريحىمىز بەن مادەني قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋ – عىلىمي باعىتتا پاراساتتىلىقپەن دۇرىس جولعا قويىلسا, ەلباسىنىڭ العا قويعان ماڭگىلىك ەل بولۋ ماقساتى ورىندالاتىنى ءسوزسىز. نۇرجان جاركىمبەكوۆ, ەسىك گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىق كوللەدجىنىڭ اعىلشىن ءتىلى ءپان وقىتۋشىسى الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, ەسىك قالاسى