سەكسەن جىلدان استام تاريحى بار قازاق بوكسىندا قول جەتكىزىلگەن تولاعاي تابىستار ۇشان-تەڭىز. سول جەمىستى جەتىستىكتەردى جەتەلەپ جەتكىزگەن ەرەن ەرلەرىمىز دە جەتەرلىك. ولاردىڭ قاتارىن وليمپيادا, ۋنيۆەرسيادا جانە ازيا ويىندارى, الەم, ەۋروپا, ازيا جانە كسرو چەمپيوناتتارى سەكىلدى باسىرەلى باسەكەلەردىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرى تولتىرادى. ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ءابدىسالان نۇرماحانوۆ وسى اتالعان ءدۇبىرلى دۇرمەكتەردىڭ بىردە-بىرىندە موينىنا التىننان القا تاقپادى. بىردە-ءبىر وليمپيالىق ويىندارعا, الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتىنا قاتىسقان جوق. ونىڭ سپورتشىلىق مانسابىنداعى بار بيىگى كەڭەس وداعى بىرىنشىلىگىندە 2 رەت كۇمىس, 2 رەت قولا (مۇنىڭ ءبىرى سپارتاكيادانىڭ دا جۇلدەسى بولدى) مەدالدار جەڭىپ الۋمەن شەكتەلدى. ءبىز «التىن القا» دەگەندە, تەك قاھارمان قانداسىمىزدىڭ ازيا جانە افريكا سپورتشىلارىنىڭ نەبارى ەكى كەزەك وتكىزىلىپ, جالعاسىن تاپپاي قالعان گانەفو ويىندارىنىڭ ءبىرىنشى تۋرنيرىندە چەمپيون بولعانىن عانا ايتا الامىز.
بىراق ءابدىسالان اعانىڭ ۇلتتىق بوكسىمىزداعى ورنى وزىنەن بۇرىن كسرو چەمپيوناتىندا رەسپۋبليكاعا تۇڭعىش قولا, كۇمىس جانە التىن مەدالداردى الىپ بەرگەن الدىنداعى اعالارىنان دا, جوعارىدا ايتىلعان ايتۋلى الامانداردا بىرنەشە مارتە توپ جارعان كەيىنگى ىنىلەرىنەن دە ەشقاشان تومەن بولعان ەمەس. سەبەبى, كوزىنىڭ تىرىسىندە-اق اتى اڭىزعا اينالعان ول تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ كەسكىن-كەلبەتىن تانىتاتىن تولىمدى تۇلعاسى, سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ ناعىز قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە حالقىنىڭ جادىندا ماڭگىگە قالىپ قويدى. قالىڭ ەلىنە «قازاق بوكسىنىڭ قاھارمانى» رەتىندە تانىلعان ءابدىسالان اعا, بۇدان 14 جىل بۇرىن قاپيادا كوز جۇمىپ كەتپەگەندە, بۇگىن تۋرا سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ وتىرعان بولار ەدى...
تەگىندە باردىڭ تەگى وزارى بەلگىلى. بالالىق شاعى قاسيەتتى تۇركىستان توپىراعىندا وتكەن كەڭەس وداعى سەكىلدى الىپ ەلدىڭ بولاشاق اتان جىعار ايبىندى ۇلانىنىڭ سويى دا سونداي سۇراپىل كۇشى بار اتادان ەدى. ارعى بابالارىنىڭ ءبارى ارىستانداي ايباتتى, جولبارىستاي جۇرەكتى جاندار ەسەبىندە ەل ەسىندە قالعان ونىڭ ءوز اكەسى نۇرماحان دا بويى ەكى مەترگە جەتەتىن ءاپايتوس ادام بولعان ەكەن. ول زامانىندا اتى الەمگە ايگىلى قاجىمۇقاننىڭ جانىنا ىلەسكەن اتقوسشى-سەرىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپتى.
كونە تورعاي وڭىرىندە ءوسىپ-ونگەن نۇرماحان وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىنىڭ باسىندا قازاق جەرىن جەگى قۇرتتاي جالماعان اشارشىلىق سالدارىنان ءبىر تۇندە ءتۇپ كوتەرىلىپ, وڭتۇستىك ولكەگە قاراي ۇدەرە كوشەدى. ءبىر بەل اسىپ بەكىمەي, ەكى بەل اسىپ ەكىلەي قوزعالعان كوش جولاي ەش جەرگە ايالداپ, تۇراقتاي الماي, وزبەكستاننىڭ ەڭ تۇپكى تۇستىگىندەگى ءامۋداريا اۋماعىنا بارىپ تابان تىرەپ, ءبىر-اق توقتايدى. وسىندا بالىقشىلىق دەگەن ءوزى ءۇشىن ءمۇلدە جاڭا كاسىپكە دەن قويعان نۇرماحاننىڭ وتباسى بىرتىندەپ ەس جيىپ, ەل قاتارىنا قوسىلا باستايدى. سونىڭ ارقاسىندا بۇرىننان قارا-قۇراسى قۇرالىپ قالعان بالالارىنىڭ سوڭىنان تاعى دا جەتكىنشەكتەر ەرە تۇسەدى. كەلەشەك قازاق بوكسىنىڭ ناعىز ارقاسۇيەر ايبىنى مەن ماداق تۇتار ماقتانىشى اتاناتىن ءابدىسالان 1936 جىلدىڭ 19 ءساۋىرى كۇنى وسى سۇرحانداريا وبلىسىنا قاراستى شۋرچي دەگەن اۋداننىڭ كۇلتافا اتتى ەلدى مەكەنىندە شاڭىراقتاعى توعىز بالانىڭ سەگىزىنشىسى بولىپ دۇنيە ەسىگىنەن اتتايدى. وتباسىنداعى باسقا بالالاردان ءبىر ەرەكشەلىگى, ارالارىندا ءامىروۆ دەگەن تەكتى الماي, ءوز اكەسىنىڭ اتىنا جازىلعان جالعىز ءابدىسالان بولىپتى.
بۇدان كەيىن كوپ ۇزاماي نۇرماحان اۋلەتى مۇندا سەلبەسىپ كەلگەن اعايىندارىمەن بىرگە «ەلگە جەتىپ الۋ» دەگەن ماقساتپەن كەرى قاراي كوش تۇزەيدى. سوڭىندا ولاردىڭ كۇن-ءتۇن دەمەي ءجۇرىپ وتىرعاندا جەتىپ توقتاعان جەرى تۇركىستان ماڭايى بولادى. بالا ءابدىسالان وسىندا ءجۇرىپ ءوزى قۇرالىپتاس قۇرداستارىمەن الىسىپ-ج ۇلىسىپ ويناپ, كۇرەسكە دە تۇسە باستايدى. بىراق ونىڭ سپورتتىڭ الۋان تۇرىنەن سايىسقا ءتۇسىپ, ءوزىن ءار سالادا سىناپ كورۋى 50-ءشى جىلداردىڭ باسىندا نۇرماحان وتباسىنىڭ تۇركىستان قالاسىنا ءبىرجولا قونىس اۋدارىپ, تۇراقتاپ قالۋىنان كەيىن عانا جۇزەگە اسادى. ادەپكىدە ءبىراز ۋاقىتىن باسكەتبولعا جۇمساعان ءابدىسالان كۇندەردىڭ كۇنىندە كەرىلگەن ارقان, كەلساپتاي قولعاپقا باعىنعان بوكس اتتى قۇدىرەتتى سپورت ءتۇرى بار ەكەنىن بىلگەن كەزىندە ءبارىن تاستاي سالىپ, وسىلاي قاراي اۋىپ كەتەدى. بۇعان وزىنەن بىرنەشە جاس ۇلكەندىگى بار مولدابەك قۇرالباەۆ ەسىمدى ءجاسوسپىرىم جىگىتپەن كوشەدە كەزدەسىپ, شەكىسىپ قالۋى ءبىرىنشى سەبەپ بولعان سياقتى. سول مولدابەك جاڭا تانىسقان جاس دوسىنا بوكستىڭ ەڭ العاشقى الىپپەسىن ۇيرەتىپ, وزىنشە ماشىققا باۋليدى. وسىندا ءجۇرىپ ءبىرىنشى رەت بوكس قولعابىن كيىپ, قۇمعا تولتىرىلعان قاپتى سوققىلايدى. ەكەۋى كەيىنىرەك كونستانتين گرادوپولوۆتىڭ بوكس تۋرالى وقۋلىق كىتابىن قولعا ءتۇسىرىپ, سول بويىنشا ءتالىم الۋعا كىرىسەدى.
دەگەنمەن, ءابدىسالان ناعىز بوكسپەن 1953 جىلدىڭ كۇزىندە الماتىعا وقۋعا كەلگەن كەزىندە عانا شىنداپ شۇعىلدانا باستادى. اۋەلگىدە ماشينيست ماماندىعىن مەڭگەرۋ ءۇشىن تەمىرجول تەحنيكۋمىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتاعان ول تاپ وسى بوكستىڭ سالدارىنان ونى ءۇشىنشى كۋرسقا جەتكەنىندە تاستاپ كەتىپ, وقۋدى دەنەشىنىقتىرۋ تەحنيكۋمىنىڭ ەكىنشى كۋرسىنان جالعاستىردى. بۇعان قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىندە وقيتىن اپسەمەت دەگەن اۋىلداس اعاسىنىڭ ىقپالى كۇشتى بولدى. ءبىر كۇنى ول ءابدىسالاندى قولىنان جەتەكتەپ, سول كەزدىڭ ءوزىندە اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان جاتتىقتىرۋشى داۆلەتكەرەي مۋللاەۆتىڭ وزىنە اكەلدى. سويتسە, سولتۇستىك كاۆكازدان قۋعىن-ءسۇرگىن لاڭىمەن قازاقستانعا كەلىپ قالعان مالقار مامانىمەن جاقسى تانىستىعى بار ەكەن. باسىندا تالدىقورعانعا تۇسكەن باپكەردىڭ سپورت جەتەكشىلەرى العاۋىمەن الماتىعا اۋىسقانىنا دا ءبىرشاما ۋاقىت بولعان ەكەن. اپسەمەت الدىن الا ايتىپ قويسا كەرەك, ەكەۋى جاياۋلاپ «دينامو» سپورت زالىنا كەلگەندە, 36 جاستاعى ۇستاز 17-دەن جاڭا اسقان, بويى 190 سانتيمەتر, سالماعى 80 كيلوگرامنان اساتىن قالىڭ قاباقتى سىلىڭعىر قارا جىگىتتى قۋانا قارسى الادى. ولاردىڭ سوڭىنان ءبىراز جىلعا سوزىلعان, كەيىن داۆلەتكەرەي ماگومەت ۇلى بەلورۋسسياعا قىزمەتكە اۋىسىپ كەتكەنگە دەيىن جالعاساتىن جاتتىقتىرۋشى مەن شاكىرت اراسىنداعى بارىنشا جاراسىمدى تاندەم وسىلايشا ەمەن-جارقىن قالىپتا الىمدى ارناعا ءتۇستى.
جاڭا ورتاداعى جاڭارعان جاتتىعۋلار جۇيەسى ابدىسالانعا سالعان جەردەن قاتتى ۇنادى. سول كەزدە مۇنىڭ الدىندا داڭقتى جەرلەس اعاسى وكتيابر جارىلعاپوۆتىڭ ۇگىتتەۋىمەن ۆولەيبولدىڭ جولىنا ءتۇسىپ كەتپەگەنىنە شىن كوڭىلدەن قۋاندى. ەندى ءسال بولماعاندا, تاسپا دوپتىڭ تورىنا شىرمالا كەتۋگە تىم جاقىن دا قالىپ ەدى. ال بوكس جاتتىعۋ زالىنا ەنگەننەن بويىن ەرەكشە ءبىر كۇش پەن عالامات سەزىمنىڭ كەرنەپ بارا جاتقانىن بىردەن بايقادى. ول بوكستىڭ قىرى مەن سىرى كوپ ەكەنىن, ونى شەبەر مەڭگەرىپ شىعۋ ءۇشىن اششى تەردى تامشىلاتىپ توگەتىن جانكەشتى جاتتىعۋدىڭ دا جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتپاي ۇعىندى. سوندىقتان, شارشى الاڭدا قيان-كەسكى ۇرىس سالىپ, توبەلەستى توسكە شىعارۋدى ەمەس, ويلى ويىن كورسەتە بىلۋگە ۇيرەنۋدى ءاۋ باستان الدىنا مۇنارالى ماقسات ەتىپ قويدى. وسى جولدا ءبىر سوققىنى بىرنەشە كۇن قايتالاپ جاساپ, مۇقيات داعدىلانعان كەزدەرى دە از بولعان جوق. بۇعان, شاماسى, بوكسقا كەلگەنىنە ايعا تولماي تۇرعان كەزىندە ۇستازىنىڭ ءبىر دوداعا قوسىپ جىبەرگەنى تاعى ءبىر ءدۇمپۋ بەرگەن. جاتتىقتىرۋشى مۋللاەۆ سول تاۋەكەلىمەن ەكى بىردەي مىندەتتى جۇزەگە اسىردى. بىرىنشىدەن, اسا اۋىر سالماقتا جوق بوكسشىسىنىڭ ورنىن جاپتى, ەكىنشىدەن, باتىرعا – ايعاق, بالۋانعا كۋا بولاتىن شىنايى شايقاستا ۇكىلى ءۇمىتىنىڭ العاشقى اياق الىسىن اڭداپ كوردى. ال اتا بالاسىنىڭ ات مەڭىندەي بەلگىسى بولاتىنى راس ەكەن, ءابدىسالان ءوزىنىڭ رينگتەگى ەڭ ءبىرىنشى ۇرىسىن ءساتتى وتكەرىپ, قارسىلاسىن ءبىرىنشى راۋندتىڭ وزىندە-اق ىسكە العىسىز ەتىپ تاستادى.
ارادا ەكى جىل وتكەندە, 1955 جىلى ءابدىسالان نۇرماحانوۆ قازاقستاننىڭ جەكەلەي بىرىنشىلىگىندە بارلىق قارسىلاسىن بەت قاراتپاي جەڭىپ, تۇڭعىش رەت چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلدى. تاعى ءبىر-ەكى جىلدان سوڭ كەڭەس وداعى چەمپيوناتىنداعى تۇساۋكەسەر جەكپە-جەكتەرىنىڭ ورنەگىن ءتۇزىپ, اتى ايداي الەمگە جايىلا باستادى. مۇنىڭ الدىندا دونداعى روستوۆتا وتكەن «بۋرەۆەستنيك» قوعامى چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا كەيىن وزىمەن ۇلكەن رينگتەردە بىرنەشە رەت جولىعاتىن مەلبۋرن وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, جەرگىلىكتى بوكسشى لەۆ مۋحينگە ەسە بەرىپ قويعانى بار. ال ماسكەۋدە 1957 جىلدىڭ 3-6 ءساۋىرى كۇندەرى جالاۋ جەلبىرەتكەن ادەپكى چەمپيوناتىندا ەكى قارسىلاسىن ەمىن-ەركىن جەڭىپ, اقتىق ايقاسقا دەيىن القىنباي جەتكەن. كىل اتان جىلىك, ارقار ءمۇيىزدى الىپتار باس قوسقان جيىندا بۇرىن اتى-ءجونى كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىلماعان 21 جاسار جىگىتتەن مۇنداي باتىلدىقتى ەشكىم كۇتپەگەن. التىن مەدال ءۇشىن تالاس وسىدان باستاپ وداقتىڭ كەيىن 6 دۇركىن, ەۋروپانىڭ 3 رەت چەمپيونى اتاناتىن ءماسكەۋلىك اندرەي ابراموۆپەن ءوتتى. قازاقستاندىق جاس قابىلان وزىنە قاراعاندا, ءبىر پۇتقا جۋىق اۋىر سالماعى بار, تاجىريبەسى دە مول قارسىلاسىمەن قايتپاي شايقاستى. بىراق تەڭگە پارا-پار ايقاستىڭ قورىتىندىسىندا تورەشىلەر اقىلداسا كەلە, جەڭىستى ازداعان باسىمدىعى بايقالعان كرەملدى قالانىڭ وكىلىنە بەرىپ جىبەردى. ال ءابدىسالان وسى جولى تۇڭعىش رەت جەڭىپ العان كۇمىس مەدالىنىڭ ارقاسىندا ومىراۋىنا «كسرو سپورت شەبەرىنىڭ» جەتونىن تاعىپ قايتتى.
ءابدىسالان نۇرماحانوۆ كەلەسى مەدالىنە 1959 جىلدىڭ تامىز ايىندا قول جەتكىزدى. بۇل جولى سپارتاكيادا شەڭبەرىندە تۋ كوتەرگەن چەمپيوناتتا ءبىزدىڭ باتىرىمىز العاشقى ۇرىستارىن ءساتتى وتكەرىپ, جارتىلاي فينالدا كراسنودارلىق الەكساندر يزوسيموۆپەن بەتتەستى. تارتىستى ءوتكەن جەكپە-جەكتە ءسال ىلكىمدىلىك كورسەتكەن قارسىلاستىڭ جولى بولىپ كەتتى. وسىلايشا, ۇزىن سانى 5 رەت وداق چەمپيونى بولاتىن كۋبان ولكەسىنىڭ باعلانى دا ابدىسالانمەن ۇرىس سالعاننان كەيىن ءوزىنىڭ ەڭ العاشقى التىن مەدالىنە اياق ارتتى. بۇل ەكى قارسىلاس ارادا 2 جىل وتكەننەن كەيىن ماسكەۋدە كاسىپوداقتاردىڭ بۇكىلوداقتىق سپارتاكياداسىنىڭ اقتىق سىنىندا تاعى كەزدەستى. وسى جولى ءابدىسالان بۇرىننان كەتكەن ەسەسىن جاقسى قايتارىپ, جەڭىسكە جەتۋگە تىم جاقىن قالعان. بىراق سوڭعى راۋندتا كەنەت قاباعى جارىلىپ كەتتى دە, دارىگەردىڭ ۇيعارىمىمەن ۇرىس توقتاتىلىپ, ۇتىس تاعى دا كراسنودارلىق جىگىتتىڭ قانجىعاسىنا بايلاندى. دەگەنمەن, الەكساندر دا ەر ەكەن, ارنايى بۇرىلىپ كەلىپ, بۇل كەزەكتە ءابدىسالاننىڭ باسىم بولعانىن ءوز اۋزىنان ايتىپ كەتتى. سول ساشا 1963 جىلى يندونەزيا استاناسى – دجاكارتا قالاسىندا ءبىرىنشى رەت وتكىزىلگەلى تۇرعان ازيا جانە افريكا ەلدەرى سپورتشىلارىنىڭ گانەفو ويىندارىنا باراتىن قۇرامانى ىرىكتەۋ جاتتىعۋلارى ءجۇرىپ جاتقان كەزدە دە مارتتىك كورسەتتى. اسا اۋىر سالماقتا ءابدىسالانمەن باسەكەلەس بولعان ول ەكى رەت وتكىزىلگەن سپاررينگ-ايقاستا دا ءوزىنىڭ جەڭىلىپ قالعانىن جاتتىقتىرۋشىلارعا ەستىرتە اشىقتان-اشىق ايتتى.
وسىلايشا, ءابدىسالان كەڭەس سپورتشىلارى العاش جانە سوڭعى رەت قاتىسقان ويىندارعا جانىن سالا كىرىستى. بالداعى التىن اقبەرەن مۇندا دا وزىنە اسا كوپ قامشى سالدىرماي, قارسىلاستارىنىڭ ءبارىن ءالدىنىڭ كەۋىر قىرعان زۇلپەرىندەي تاس-تالقان ەتىپ جەڭىپ شىقتى. «ءبارى» بولعاندا, جەرەبەگە ساي, كەزدەسۋىن جارتىلاي فينال شەگىنەن باستاعان تارلان وزىنەن دەنە ءپىشىمى اناعۇرلىم ۇلكەن, سوعان وراي سالماعى دا ايتارلىقتاي كوپ ەكى باسەكەلەسىنىڭ اپتەر-تاپتەرىن شىعارىپ, ۇرىستاردى مەرزىمىنەن بۇرىن ءبىتىردى. اۋەلى گۆينەيالىق كاراما ءماميدى ءبىرىنشى راۋندتىڭ 20 سەكۋندىندا نوكاۋتقا جىبەردى. سوڭىندا التىن مەدال ءۇشىن تالاستا ەگيپەتتىك مۋحامماد سايەد ءال-كيلانيدى ءۇشىنشى راۋندتا ەكى سوققىمەن ورنىنان تۇرعىزباي تاستادى. ءسويتىپ, ءابدىسالان بوكسشىلاردىڭ وسى ويىندارداعى سوڭعى نۇكتەسىن ادەمىلەپ قويىپ بەردى. كەڭەس قۇراماسى وندا 5 التىن, 1 كۇمىس جانە 3 قولا مەدالعا قول جەتكىزدى.
«قازاق بوكسىنىڭ قابىلانى» ءوزىنىڭ بوكسشىلىق مانسابى جىلدارىندا ەكى سپورت قوعامى اتىنان سىنعا ءتۇستى. سونىڭ ءبىرىنشىسى – «بۋرەۆەستنيكتىڭ» 7 مارتە, «ەڭبەك رەزەرۆتەرىنىڭ» 5 رەت چەمپيونى اتاندى. بۇدان بولەك, ۆتسسپس-ءتىڭ 2 رەت جەڭىمپازى بولىپ ۇلگەردى. ال قازاقستان بىرىنشىلىگىندە 11 مارتە تۇعىردىڭ ەڭ بيىگىنەن قول بۇلعاپ تۇردى. وسى كەزەڭدەرى ول رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جارىستارىندا سەمەن ليبەرمان, يوسيف گيلدين سەكىلدى ساڭلاقتارمەن ۇدايى باسەكەلەس بولدى. اسىرەسە, سوڭعىسىمەن شايقاس ناعىز جان الىسىپ, جان بەرىسكەندەي كەسكىلەسكەن سيپاتتا وتەتىن. باسىندا جاسى ۇلكەن قارسىلاسىنا ءبىراز ەسەسى كەتىپ جۇرگەن ءابدىسالان كەيىن ونى ەكى شايناپ, ءبىر جۇتاتىنداي شاماعا كەلىپ قالدى. ول ەڭ سوڭعى جولعىسىندا رەسپۋبليكانىڭ شىمكەنت قالاسىندا وتكەن بىرىنشىلىگىندە گيلديننىڭ الەم-تاپىرىعىن شىعاردى. وسىمەن قاتارىنان ءۇشىنشى رەت ءجۇنى جىعىلىپ قالعان يوسيف بوكس قولعابىن دا شەگەگە ەرتە ىلۋگە ءماجبۇر بولىپ ەدى. ال وداق كولەمىندەگى تۋرنيرلەردە ءبىزدىڭ داڭقتى بوكسشىمىزدىڭ جولى ريگالىق يانيس لانتسەرس, لەنينگرادتىق ۆاديم ەمەليانوۆ, روستوۆتىقتار لەۆ مۋحينمەن جانە نيكولاي سۋحارەۆپەن, سونداي-اق جوعارىدا ايتىلعان الەكساندر يزوسيموۆپەن جانە اندرەي ابراموۆپەن جيىرەك ءتۇيىستى. وسى شايقاستار ءبىر جاعى ونىڭ ابىرويىن اسقاق ەتە تۇسسە, ءبىر جاعى شەبەرلىكتىڭ شىڭىنا جەتۋگە جەتەلەپ وتىردى. سول سىناقتاردا اندرەي ابراموۆ باعىن كوبىرەك بايلادى. مۇنىڭ ىشىندە ءابدىسالان مەن اندرەيدىڭ 1962 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ 27-ءسى كۇنى كيەۆتە كسرو چەمپيوناتىنىڭ فينالىنداعى ايقاسى كەيىن كوپ ۋاقىتقا دەيىن جانكۇيەر جۇرت پەن مامانداردىڭ اۋزىندا ءجۇردى. كەزىندە بۇل جەكپە-جەكتە قازاقستاندىق سپورتشىنىڭ ايقىن باسىمدىق تانىتقانىن, بىراق جەڭىستىڭ ادىلەتسىزدىكپەن ونىڭ قارسىلاسىنا بەرىلىپ كەتكەنىن «سوۆەتسكي سپورت» گازەتى دە, جەرگىلىكتى باسىلىمدار دا اشىق جازدى. چەمپيوناتقا شيرەك فينالدان قوسىلعان ءابدىسالان اعا الدىمەن ماسكەۋلىك ارمياشى ۆلاديمير گريشيندى تالاسسىز تىزە بۇكتىردى. جارتىلاي فينالدا ماسكەۋلىك ديناموشى ۆيكتور سەلەزنەۆتى تىراپاي اسىردى. ول اقتىق ايقاستا ابراموۆتى دا بەسىنشى بۇرىش ىزدەيتىندەي دارەجەگە جەتكىزىپ ەدى. الايدا, كورەر كوزگە بۇيرەك بۇرىپ جىبەرگەن اربيترلار القاسى 3:2 دەگەن ەسەپپەن ۇتىستى ۇرىستا سىلىكپەسى شىعىپ تۇرعان اندرەيدىڭ قولىنا ۇستاتىپ جىبەرە سالدى. سول-اق ەكەن, كيەۆتىڭ كەڭ سپورت سارايىنىڭ ءىشى دۋىلداسقان ايقاي مەن جاڭعىرىققان ىسقىرىق ۇنىنە تولىپ كەتتى...
ۋكراينا استاناسىنىڭ بوكسسۇيەر قاۋىمى قازاق سپورتشىسىنىڭ ونەرىمەن بۇدان ءبىر جىل بۇرىن جاقسى تانىس بولىپ قالعان ەدى. اتاپ ايتقاندا, 1961 جىلدىڭ كۇزىندە وسى قالادا كسرو جانە گەرمانيا قۇرامالارىنىڭ ماتچتىق كەزدەسۋلەرى ءوتىپ, ءابدىسالان ءوزىنىڭ ۆيل براندەنبۋرگەر ەسىمدى قارسىلاسىن ءۇش راۋند بويى قۋالاپ ءجۇرىپ ساباعان ەدى. ەندى, مىنە, وسى كيەۆتەن كەيىن قايتادان باتىستاعى نەمىستەر ەلىنە تاعى دا ساپار شەكتى. قۇراما بۇل ساپارى الدىمەن دانيانىڭ ورتالىعى – كوپەنگاگەنگە ايالداپ, ءبىر جولداستىق كەزدەسۋ ءوتكىزدى. نۇرماحانوۆ جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەردىڭ كوتەرمەلەۋىمەن جەلپىنىپ العا ۇمتىلعان ءوزىنىڭ ۆيزاۆيىن ءبىرىنشى راۋندتا-اق جالپاسىنان قۇلاتتى. ال كەلندە ۆيللي رەگەناۋر دەگەن قارسىلاسىن ءۇشىنشى راۋندتا ەستەن تاندىرعان ءابدىسالان بونندا بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ۇشىراسقان براندەنبۋرگەردى ۇرىس باستالار-باستالماستان ءۇش سوققىمەن تالدىرىپ ءتۇسىردى. بۇدان باسقا, ءبىزدىڭ باتىرىمىز يۋگوسلاۆيا, رۋمىنيا, ۆەنگريا سەكىلدى ەلدەردىڭ رينگتەرى تورىندە ءساتتى ونەر كورسەتتى. جالپى, ءابدىسالان نۇرماحانوۆ ءوزىنىڭ 14 جىلعا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلعان سپورتشىلىق داۋىرىندە 239 رەت ۇرىس الاڭىنا شىعىپ, سونىڭ 222-سىندە جەڭىسكە جەتتى. ول 1968 جىلى ۇلكەن بوكسپەن قوش ايتىسقاننان كەيىن «كسرو-عا ەڭبەگى سىڭگەن شەبەر» اتانىپ, قازاقستان بوكسشىلارى اراسىندا بۇل اتاققا قول جەتكىزگەن ءبىرىنشى ساڭلاق بولدى.
ابەكەڭ تاۋەلسىز قازاق ەلى بوكسشىلار قۇراماسىنىڭ ءبىرىنشى باس جاتتىقتىرۋشىسى دەگەن قۇرمەتتى دە ەنشىلەي ءبىلدى. ول قۇراما كوماندانى 1993-1997 جىلدارى باسقارىپ, ونىڭ جەكە جاساق رەتىندە 1996 جىلى اتلانتا وليمپيالىق ويىندارىنا قاتىسۋىنىڭ دا باسىندا تۇردى. «قازاقستان قابىلانى» باستاپ بارعان رەسپۋبليكا بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى سول ايتۋلى الاماننان 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 2 قولا مەدالدار جەڭىپ الىپ, كۋبا مەن اقش جاماعاتتارىنان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىنعا جايعاسىپ, سەنساتسيالىق جەڭىسكە قول جەتكىزدى. ال مۇنىڭ الدىندا, 1994 جىلى ازيا چەمپيوناتىندا بەس بىردەي شاكىرتى التىن مەدال الىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارعان ەدى. مىنە, وسى ءتولباسى جەڭىس بولىپ ومىرىمىزگە ەنگەن وسى داڭقتى جولدان باستاۋ العان قازاقستان قۇراماسىنىڭ بوكسشىلارى بۇدان كەيىنگى جىلدارى تۋرنيردەن تۋرنيرگە ورلەۋمەن كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى ءابدىسالان نۇرماحانوۆ سىندى شىن مانىندە دە ەرتەگىنىڭ كەيىپكەرى بولا الاتىنداي ناعىز الىپ ادامنىڭ كەزىندە قازاق دەنە تاربيەسى ينستيتۋتىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولىپ تا, عىلىم جولىن قۋىپ تا, شاكىرت تاربيەلەيتىن باپكەر بولىپ تا, بوكس الىپپەسىن ۇيرەتەتىن بىرنەشە وقۋلىق كىتاپ شىعارىپ تا سپورتتىڭ وسى وزىنە ءتول ءتۇرىن ەلىمىزدە دامىتا تۇسۋگە وراسان زور ۇلەس قوسقانىنا ايقىن ايعاق بولا الادى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
