ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جەتىسۋ جەرىندە قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى تۋرالى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا باياندادى.
«بيىل «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ تاجىريبەلىك كەزەڭى باستالدى. جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وبلىستا ارناۋلى كوميسسيا جانە بەس جۇمىس توبى قۇرىلدى. جالپى, وبلىستار اكىمدەرىنىڭ قۇزىرەتىنە 57 قادام كىرەدى, ونىڭ 48-ءىن ىسكە اسىرۋ باستالدى. ال توعىز قادام بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى قالىپتاسقان جاعدايعا قاراماستان, بىلتىرعى جىلدى جاقسى ناتيجەمەن اياقتادىق. العا قويعان مىندەتتەر ورىندالدى. اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەكونوميكالىق جەتىستىك ساقتالدى. نەگىزگى باسىمدىقتى ءوندىرىستىڭ وركەندەۋىنە, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە اۋدارامىز», دەپ ءسوزىن باستاعان ءوڭىر باسشىسى ودان ءارى ەسەبىن بىلاي ساباقتادى.
«كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ» بويىنشا ون قادام ىسكە اسىرىلۋدا. «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن قۇرۋدىڭ مانساپتىق قاعيداسى ەنگىزىلىپ, الدىڭعى ورىنعا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇزىرەتى مەن جەكە قاسيەتتەرى شىعارىلادى. ال مانساپتىق ءوسۋ ءۇشىن تومەنگى لاۋازىمداردا جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ بولۋى مىندەتتى. قىزمەتكە العاشقى رەت كىرىسەتىندەر مىندەتتى سىناق مەرزىمىنەن وتەدى. جىل باسىنان بەرى وبلىس بويىنشا تومەنگى لاۋازىمدارعا ورنالاسۋعا 69 جالپى كونكۋرس جاريالاندى. ناتيجەسىندە 15 ادام تاعايىندالدى. 28 مەملەكەتتىك قىزمەتشى سىناق مەرزىمىنەن وتۋدە. اشىقتىق پەن جان-جاقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق كونكۋرستىق كوميسسيالاردا قاداعالاۋشىلار قاتىسادى. ۇلت جوسپارىنىڭ 5-6-قادامدارىنا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن قىزمەت ناتيجەلەرىنە قاراي ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. وسىعان بايلانىستى «ا» كورپۋسىنداعى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن كەلىسىمدەر جاسالدى. «ب» كورپۋسىنىڭ اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنىڭ قىزمەتىن باعالاۋ ادىستەمەسى بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسىنىڭ 3755 جەكە جوسپارلارى جاسالىپ, ولاردى باعالاۋ جونىندەگى كوميسسيالار قۇرىلدى. سەگىزىنشى قادامنىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اۋىسۋى كەزىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 139 ءبىرلىك قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي بار. تالدىقورعان قالاسىندا 55 پاتەرلى ءۇي سالىنۋدا. توعىزىنشى قاداممەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ءۇش جىلدا ءبىر رەت تۇراقتى وقىتۋ جۇيەسى بەلگىلەندى. بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا جىل باسىنان بەرى 76 مەملەكەتتىك قىزمەتشى وقىتىلسا, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 885 ادام نەمەسە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋى ءتيىس ادامداردىڭ – 25%-ى وقىتىلۋى قاجەت. وعان 40,5ملن. تەڭگە ءبولىندى.
12-قادامعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەتيكاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ ماقساتىندا جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى وڭىرلىك جوسپارلار قابىلداندى.
30-قادامدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتارىندا وبلىستىق, اۋداندىق جانە قالالىق جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتتەرىنىڭ باسشىلارى تاعايىندالدى. ولاردىڭ 1976 بىرلىك كولەمدە شتاتتىق سانى, ەرەجەسى جانە قۇرىلىمى بەكىتىلدى. 60 قىزمەتتىك اۆتوماشينا, 166 بەينەتىركەگىش ساتىپ الىندى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 300 قۇرىلعى الىنىپ, قاجەتتىلىك 100 پايىز ورىندالادى. بۇل ماقساتقا 450 ملن. تەڭگە قاراستىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا جۇمىس ءىستەيدى. قوعامدا تارتىپسىزدىكتەر مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا «نولدىك توزىمدىلىك» قاعيداسىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. پوليتسيانىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ جانىندا 8 ادامنان تۇراتىن قوعامدىق كەڭەس قۇرىلدى. بۇل كەڭەس حالىق پەن ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ينتەرنەت-پورتالعا قوسىلۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا وبلىس ورتالىعىنىڭ جانە بارلىق اۋدان ورتالىقتارىنىڭ گەواقپاراتتىق كارتالارى ءازىرلەنىپ, باس پروكۋراتۋراعا بەرىلدى. وزگە ەلدى مەكەندەردىڭ كارتالارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ازىرلەنۋدە.
«يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» سالاسىنا كەلسەك, ءۇشىنشى باعىت بويىنشا 35, 36-قادامدارعا سايكەس, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى نارىقتىق اينالىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن تۇگەندەۋ جۇرگىزىلدى. جەر تەلىمىن پايدالانۋدىڭ مونيتورينگىن جۇرگىزۋ ءۇشىن وبلىستىڭ ەلەكتروندى جەر كارتاسى ازىرلەندى. ناتيجەسىندە پايدالانىلمايتىن 272,7 مىڭ گا جەر انىقتالدى. قوزعاۋ تۇسكەن سوڭ, 77,4 مىڭ گا جەر پايدالانىلا باستادى, 15,1 مىڭ گا جەر اۋداندارعا قايتارىلدى, يەسىز 53,9 مىڭ گا بويىنشا ماتەريالدار مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ ءۇشىن سوتقا بەرىلەدى, 14,4 مىڭ گا. جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. ەندى اۋكتسيونعا شىعارىلادى. قۇرىلىس بويىنشا 46-قادامنىڭ اياسىندا رۇقسات الۋ ارەكەتىن وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلدى جانە ءۇش ساتىلى قاعيدا ەنگىزىلىپ قۇجاتتاردى بەرۋ مەرزىمدەرى ەكى ەسەدەن استام ۋاقىتقا قىسقاردى.
فيسكالدىق ساياساتتا 41-قادام بويىنشا م ۇلىك پەن اقشانى زاڭداستىرۋ جالعاسادى. بۇگىنگى كۇنگە جالپى قۇنى 198,8 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 25 مىڭنان استام نىسان زاڭداستىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 674,6 مىڭ ش.م. 24,1 مىڭ – تۇرعىن ءۇي جانە 277,5 ملن.تەڭگە سوماسىندا قاراجات زاڭداستىرىلدى. حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
56-قادام اياسىندا مەملەكەتتىك مەنشىكتى جەكەشەلەندىرۋ ءجۇرگىزىلۋدە, قالپىنا كەلتىرۋ ءجانە بانكروتتىق ارەكەتتەر جەتىلدىرىلۋدە. 2014-2015 جىلدارى 6 كاسىپورىن جەكەشەلەندىرىلدى, 2020 جىلعا دەيىن تاعى 53 نىساندى جەكەشەلەندىرۋ كەستەسى بەكىتىلدى.77,4 ملرد. تەڭگە قارىزى بار 142 كاسىپورىن بانكروتتىق ارەكەتىنەن وتۋدە. ونىڭ ىشىندە بۇگىنگى كۇنگە 8 كاسىپورىن بانكروت دەپ تانىلدى, 11-ءى تاراتىلدى, 16-سى قالپىنا كەلتىرۋ ساتىسىندا, 116-سى قاراستىرىلۋدا, ال ءبىر كاسىپورىندا جاڭا ارەكەت –بورىشكەر مەن نەسيە بەرۋشىنىڭ اراسىندا تولەم قابىلەتسىزدىگىن رەتتەۋ قۇرالى قولدانىلدى جانە ول ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەرگە سايكەس جۇمىس جاساۋدا.
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنا كەلسەك, جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا ەنەرگيا بەرەتىن ۇيىمداردى ىرىلەندىرۋ كوزدەلىنىپ وتىرعانى انىق. بۇل ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ شىعىندارىن جانە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قۇنىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستا ەكى ءىرى وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالارى جۇمىس ىستەيدى. الماتى ايماعىندا – «اجك» اق, ال تالدىقورعان ءوڭىرىندە «تاتەك» اق. ەلەكتر جۇيەلەرى بويىنشا تۇگەندەۋ جۇرگىزىلىپ, بۇگىنگى كۇنگە ول جۇمىس 11 اۋداندا اياقتالدى.
ۇلت جوسپارىنىڭ «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» اتتى ءۇشىنشى باعىتىن جۇزەگە اسىرۋدا ينۆەستيتسيا تارتۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەگىزگى مىندەتى بولىپ تابىلادى. وبلىستا وڭىرلىك ينۆەستورلار كەڭەسى قۇرىلدى. ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنىپ, «ءبىر تەرەزە» قاعيداسى بويىنشا ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتۋدە وڭىرلىك ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ينۆەستيتسيالار بويىنشا مەملەكەتتىك كوميتەت, شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى قۇرىلىپ, ءىرى ينۆەستورلار تارتىلعان. ءناتيجەسىندە وبلىس اۋماعىندا برەندتىك ءونىم شىعاراتىن «Coca-Cola», «Danone», «FoodMaster», «Knauf», «Efes», «TerraNOVA» سياقتى بەلگىلى كومپانيالار جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. 2015 جىلى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن قاراساي اۋدانىندا «Tikkurila»(فينليانديا)لاك-بوياۋ زاۋىتى اشىلدى, «Danone» جانە «Coca-Cola» وندىرىستەرىن كەڭەيتتى.
وسى كەزەڭدە ءىرى وتاندىق كومپانيالار پايدا بولدى. ولار الەمدىك دەڭگەيگە ءوز اتىمەن شىعۋدا. ولاردىڭ 32-ءسى ۇلت جوسپارىنىڭ 62-قادامىنىڭ اياسىندا «ۇلتتىق چەمپيوندار» باعدارلاماسىنا قاتىستى.
الماتى وبلىسى بويىنشا «بايتەرەك» ۇبح» اق وتكەن جىلى بەس كاسىپورىندى تاڭداعان ەدى. ونىڭ ىشىندە تورتەۋى – تاعام ونەركاسىبىندەگى «الەلاگرو» اق, «Galans Bottlers» اق,«اپك «ادال», «RG BRANDS Kazakhstan» جشس. ۇستىمىزدەگى جىلى باعدارلاماعا قاتىسۋعا تاعى ءتورت كاسىپورىن ءوتىنىش بەردى. «ۇلتتىق چەمپيوندار» ەكونوميكالىق ءوسىم مەن وتاندىق بيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا باستاۋ كوزدەرى بولادى. 60-قادام اۋىلدا كووپەراتسيانى دامىتۋ ارقىلى ءسۇت ءوندىرۋ جانە وڭدەۋگە ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋدى كوزدەيدى. وبلىستا 680 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلەدى, ونىڭ 85%-ى جەكە اۋىل شارۋاشىلىقتارىنا تيەسىلى جانە ءسۇت زاۋىتتارى ساپالى شيكىزات تاپشىلىعىنا تاپ بولادى. بۇگىندە وسى سالادا «FoodMaster» جانە «Danone» ەكى ترانسۇلتتىق كومپانيا جۇمىس جاسايدى. الاكول اۋدانىندا «قايىڭدى» جشس-مەن بىرگە 2,4 مىڭ باسقا زاماناۋي ءسۇت تاۋارلىق فەرمالارىنىڭ قۇرىلىسىنا جانە قۋاتى تəۋلىگىنە 100 توننا بولاتىن ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا گەرمانيادان «Agrial» ينۆەستورى تارتىلدى. قاجەتتى قۇرالدار مەن ىقم جەتكىزۋشىلەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. «ىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا 1000 باسقا 9 ستف قۇرۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ بىرەۋى بەلورۋسسيالىق «ستروياگرو» كومپانياسىنىڭ جوباسى بويىنشا كوكسۋ اۋدانىندا «جەتىسۋ» اكك» ۇك» اق-تىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلادى. بارلىعى 10 ءسۇت-تاۋارلىق فەرما سالىنادى. ىلە اۋدانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا 24 شارۋا قوجالىعىن بىرىكتىرگەن 1480 باسقا كووپەراتيۆ قۇرىلدى. قاراتال اۋدانىندا «ۇشتوبە ايدىن» ءسۇت زاۋىتىنىڭ اينالاسىندا 6 ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرى اشىلدى. ناتيجەسىندە ۇيىمداستىرىلعان شارۋاشىلىقتاردان شيكىزاتتى جەتكىزۋ 15%, 20%-عا ارتتى, ءسۇت ءوندىرىسى – 8,3 مىڭ تونناعا ارتىپ 688,2 مىڭ تونناعا جەتتى, ءسۇت زاۋىتتارىن جۇكتەۋ 75%-دان 81%-عا ارتتى. 61-قادام اياسىندا ەت ءوندىرىسىن جانە وڭدەۋدى دامىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ مىندەتى قويىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 19,0 مىڭ باسقا التى ءىرى جەمدەۋ الاڭى جۇمىس جاسايدى, ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى «وتەسبيوازيا» جشس, «جاقسىلىق» شارۋا قوجالىعى جانە «يمپەريا فۋد» جشس 67 شارۋا قوجالىقتارى ءۇش كووپەراتيۆكە بىرىكتىرىلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلى 16,9 مىڭ باسقا تاعى 12 جەمدەۋ الاڭى ىسكە قوسىلادى. ەكى ەت وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى: قۋاتى سەگىز مىڭ توننا بولاتىن يراندىق «يمپەريا فۋد» كومپانياسى جانە قاراساي اۋدانىندا قۋاتى جىلىنا 10 مىڭ توننا بولاتىن «ءۇمىت» جشس. ناتيجەسىندە جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەت ءوندىرىسى 14,6 مىڭ تونناعا ارتىپ, 330,4 مىڭ تونناعا جەتتى. ەكسپورتقا ەكى مىڭ توننا جەتكىزىلەدى.
56-قادام «ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنا «زاكىرلى» ينۆەستورلار تارتۋ» اياسىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 34,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن ءۇش ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. شامامەن 500 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ونىڭ ءبىرى يراندىق «يمپەريا فۋد» كومپانياسىنىڭ ەت كومبيناتى جانە ەكەۋى – رەسەيلىك كومپانيالار. بۇل – ىلە اۋدانىندا 60 گەكتار جەردە «ەكو-كۋلتۋرا» اگروحولدينگى ونەركاسىپتىك-جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. ءبىرىنشى كەزەڭدە 20 گەكتار الاڭدا قۋاتى جىلىنا 15 مىڭ توننا تومات وڭدەيتىن جىلىجاي كەشەنى سالىنادى. 260 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ماي ونىمدەرىن وندىرەتىن «ەفكو» كومپانياسى وتكەن جىلدان بەرى مايبۇرشاقتى اقسۋ, كوكسۋ, ەسكەلدى, الاكول جانە سارقان اۋداندارىنىڭ شارۋا قوجالىقتارىنان ساتىپ الىپ, الماتى قالاسىندا وڭدەيدى. ەندى ولار تالدىقورعان يندۋستريالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا 350 مىڭ تونناعا دەيىن مايبۇرشاق وڭدەيتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاۋدا. بولجامدى ىسكە قوسۋ مەرزىمى – 2017 جىل دەپ بەلگىلەندى. مەملەكەتتىك قولداۋمەن باقتار الاڭىن 20 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزدىك. ونىڭ ىشىندە ەكى مىڭ گەكتارى – اپورت باقتارى. بيىلعى جىلى ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 1350 گەكتار ينتەنسيۆتى باقتار وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا.
57-قادام.تۋريزم سالاسىندا ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋعا قاتىستى «زاكىرلى» جوبالار تىزىمىنە «اقبۇلاق» حالىقارالىق تۋريستىك ورتالىعى كىردى, ينۆەستورى – «Steppe Capital» اق. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا تالعار اۋدانىندا «اقبۇلاق» شيپاجاي-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنە اپاراتىن «بىرلىك-المالىق-رىسقۇلوۆ-قازستروي-اقبۇلاق» اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
الاكول كولىندە جاعاجاي جانە ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ ءۇشىن «Falcon Petroleum», «AQUAMARINE resort» جشس, «كاريموۆ» جك ينۆەستورلار تارتىلدى, ولار 400 ورىندى بەس جۇلدىزدى قوناقۇي جانە 500, 300 ورىندى قوناقۇي كەشەندەرىن سالۋدا.
ءبىز ءۇشىن 65-قادامنىڭ ماڭىزى زور, ونىڭ اياسىندا ەۋرازيالىق ترانسكونتينەنتالدى ءدالىز قۇرۋ جونىندەگى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ قورعاستان اقتاۋ پورتىنا دەيىنگى ەكىنشى باعىتى وبلىسىمىزدىڭ اۋماعى بويىنشا وتەدى. قحر شەكاراسىندا قورعاس شىحو ىسكە قوسىلدى, 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا» قۇرعاق پورتىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلدى, 47 مىڭ كونتەينەر تاسىمالداندى, اعىمداعى جىلى 200 مىڭ كونتەينەردى وڭدەۋ جوسپارلانۋدا. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ ۇزىندىعى 304 شاقىرىم بولادى. بۇگىنگى تاڭدا 23 جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىس جاسايدى, ونىڭ 12-ءسى مەملەكەتتىك تاپسىرىس الادى. مەديتسينا قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ ماقساتىندا تالدىقورعان قالالىق اۋرۋحاناسىندا بىرىڭعاي Call – ورتالىعى قۇرىلىپ, 60 مەديتسينالىق ۇيىم قوسىلدى.
84-قادامعا سايكەس الەۋمەتتىك كومەكتى وڭتايلاندىرۋ ءجۇرگىزىلۋدە, بۇل ماقساتتا «ورلەۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ ءمانى اسىراۋشىلىقتى جويۋ بولىپ تابىلادى.
وبلىستا 103 ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى, 71 ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر جۇمىس جاسايدى. وبلىس «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى», «مەنىڭ ەلىم», «نۇرلى بولاشاق» ۇلتتىق جوبالارىنا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاراجات ءتورت قارجىلاندىرۋ كوزىنەن – ۇلتتىق قوردان, رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جانە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيالاردان الىنادى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا ەڭ باستىسى ينۆەستيتسيا تارتۋ بولىپ تابىلادى.
قوعامدىق كەڭەس قاۋقارى
تالدىقورعانداعى جۋرناليستەر ۇيىندە وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن قالالىق اكىمدىك جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى جەكسەمباي مەيرامباەۆ جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. نەگىزى ۇلت جوسپارىنىڭ 99-قادامىندا ستراتەگيالىق جوسپارى مەن مارتەبەسى زاڭمەن بەكىتىلىپ, مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ سىندى قۇزىرەتى ناقتىلانعان قوعامدىق كەڭەستىڭ جۇمىس ىستەۋ ەرەجەسىن تاپتىشتەي تۇسىندىرۋدەن باستالعان اڭگىمەدە ءبىراز جايتتار ورتاعا سالىندى. ءسوز رەتىنە وراي قارجى ماسەلەسىنىڭ قارالماعانى دا ايتىلدى. بىراق, سويتە تۇرا, ونىڭ قۇرامىنا وتۋگە نيەت ءبىلدىرۋشىلەردىڭ كوپتىگى دە جاسىرىن ەمەس. بۇگىندە قالانى كوگالداندىرۋ جۇمىسىنا بەلسەنە كىرىسۋ ءۇشىن قاجەتتى قالا كوشەلەرىمەن اعىپ وتەتىن سۋ ماسەلەسى وزەكتىلىگىنەن تايماۋدا. سەبەبى, تۇرعىن ۇيلەر مەن جەكەلەگەن عيماراتتاردى سالۋ كەزىندە سۋ اعاتىن ارىقتار قاراستىرىلماعان. بۇرىنعى ارىقتار بىتەلىپ قالعان. مىنە, وسى ءبىر عانا ماسەلەنى شەشۋدە بيلىك قوعامدىق كەڭەسسىز قاۋقارسىز بولىپ تۇر. سوندىقتان, قالالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ 21 مۇشەسى بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى التىن كوپىرگە اينالا الا ما؟ ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
ونىمدەرى شەتەلگە شىعارىلۋدا
ۇلت جوسپارىنىڭ 62-قادامىندا «ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنداعى ورتا بيزنەستىڭ ناقتى كوشباسشى كومپانيالارىن قولداۋعا باعىتتالعان «ۇلتتىق چەمپيوندار» بەلسەندىلىگىن جۇزەگە اسىرۋ, بيزنەس-كوشباسشىلاردى ايقىنداۋ نوۋ-حاۋ ترانسفەرتى ءۇشىن بىلىكتىلىك ورتالىقتارىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى» دەپ ناقتىلانعانى ءمالىم. ونى ءىس جۇزىنە اسىرۋ باعىتىندا بىلتىرعى جىلى «بايتەرەك» ۇبح» اق الماتى وبلىسى بويىنشا 5 كاسىپورىندى تاڭداپ العان ەدى. سونىڭ ءبىرى تالدىقورعان وڭىرىندە 40 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى اۆتوكولىكتەرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە اسكەري تەحنيكالارعا قاجەتتى اككۋمۋلياتورلار شىعاراتىن «قاينار اكب» ءوندىرىس ورنى بولىپ سانالادى. زامان اعىمىنا سايكەس جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك بولىپ قايتا قۇرىلعان ۇجىم جىلدان-جىلعا قاناتىن جايىپ, ساپالى ونىمدەرىن شەت مەملەكەتتەرگە شىعارىپ ساتۋدا. شىنى كەرەك, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ ىقپالىمەن رىنوكتاعى ۋاقىتشا تۇراقسىزدىق سالدارىنان الىپ كاسىپورىن بىرقاتار قيىندىقتارعا تاپ بولعان-تىن. ارينە, جۇمىس ورنىن ساقتاپ, ءونىم شىعارۋىن توقتاتپاعانىمەن الاڭداۋشىلىقتىڭ تۋىنداعانى جاسىرىن ەمەس. مىنە, سول كەزدە ۇلت جوسپارىنا سايكەس بيلىكتىڭ قولداۋىمەن وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سۇيەنە ءتۇيىندى ءماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا جول كورسەتكەن ەدى. ناتيجەسىندە ءوندىرىس ورنى قارقىن الا ەڭبەك كورىگىن قىزدىرا ءبىلدى. سونداي-اق, قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان زاڭناما تالابىنا سايكەس, اتالعان ءوندىرىس ورنىنىڭ كورسەتىپ وتىرعان قىزمەتىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن-ءتىن. البەتتە, بيزنەستەگى ارەكەتتەرىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ءتۇسىرىلىپ, كەڭەس تە بەرىلگەن. ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, جان-جاقتى قولداۋ العان ەدى. ءسويتىپ, رەسەي مەن قىتاي نارىعىنا شىعۋ, قازاقستان نارىعىنداعى يمپورتتى الماستىرۋ ءۇشىن «ۇنەمدى ءوندىرىس» تاجىريبەسىن ەنگىزۋ, باعالاۋ تاسىلدەرىن جاقسارتۋ, ساۋدانى باسقارۋ داعدىلارىن دامىتۋ بويىنشا دايىندالعان ۇسىنىستار بۇگىنگى تاڭدا كاسىپورىنعا ەنگىزىلۋدە.
نەگىزىنەن تالدىقورعانداعى «قاينار اكب» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى شىعاراتىن ءونىمىنىڭ 60-64 پايىزى شەتەلگە ەكسپورتتالسا, قالعان ءونىم ىشكى رىنوكتا ساتىلۋدا. جالپى, جىلىنا 3 ميلليون دانا اككۋمۋلياتور شىعارۋعا قۋاتتىلىعى جەتەتىن بۇل كاسىپورىن اككۋمۋلياتوردىڭ 24 ءتۇرىن جاسايدى. «قازاقستاندا شىعارىلعان» دەگەن بەلگىسى بار تاۋارعا رەسەي مەن بەلورۋسسيادان, سونداي-اق, ازيا مەملەكەتتەرى مەن بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەردەن تۇراقتى تۇردە تۇسەتىن سۇرانىس جوعارى. ارينە, جۇمىستىڭ قارقىندى ءجۇرۋى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا بايلانىستى بولعاندىقتان كاسىپورىننىڭ قايتا جاڭعىرۋىنا, ءونىمنىڭ ءتۇرى مەن كولەمىنىڭ ارتۋىنا ولشەۋسىز كومەك كورسەتىلگەندىكتەن باسەكەگە قابىلەتتى تاۋار سۇرانىسقا وراي مولىنان شىعارىلۋدا. سونىمەن قاتار, تالدىقورعانداعى «قاينار اكب» اككۋمۋلياتور زاۋىتىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى تاۋلىگىنە 5 توننا ەسكى اككۋمۋلياتور سۇرىپتايتىندىعى بولىپ سانالادى. بۇگىنگى كۇندە زاۋىتتاعى 765 جۇمىسشى ايىنا 60-120 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ايلىق جالاقى الىپ, 3 اۋىسىممەن جۇمىس ءىستەۋدە. وتكەن جىلى «قاينار اكب» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 900 ميلليون دانا اككۋمۋلياتور شىعارسا, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 200 ميلليون دانا ءونىم شىعارىپ ۇلگەردى. ەڭبەك كورىگى قىزعان سايىن شەتەلدىك جانە وتاندىق تاپسىرىس بەرۋشىلەر تاراپىنان سۇرانىس تا مولىنان تۇسۋدە.
بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ
الماتى وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى نۇربول الدىباەۆ
