قارجىلىق باقىلاۋ كەشەندى شارالارعا نەگىزدەلەدى

قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانعى مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسى جەتىلۋ مەن قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىنەن ءوتتى. 1996 جىلى قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى  ەلىمىزدەگى سىرتقى مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋدىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.  ەسەپ كوميتەتى تەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قور قاراجاتتارىنىڭ جۇمسالۋىنا عانا ەمەس, سونداي-اق, مەملەكەت اكتيۆتەرىن باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ تولىقتىعى مەن ۋاقتىلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قارجى ءتارتىبىن نىعايتۋ بولىگىندە دە سىرتقى مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. جوسپار بويىنشا حالىقارالىق ستان­دارتتاردىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن باقىلاۋدىڭ (اۋ­ديت­تىڭ) جاڭا ستاندارتتارى مەن ادىستەرىن ەندىرۋ بويىنشا جۇمىس­تار جۇرگىزەدى. مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارىنىڭ باسىم باعىتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە تاقىرىپتىق باقىلاۋ جۇرگىزۋگە, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ماسەلەن, ەسەپ كوميتەتىندە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم سالا­سىن­داعى مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋدىڭ, جوعارى جانە جو­عارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋعا ءبو­لىن­گەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ ءتيىم­دىلىگىن ايقىنداۋ بويىنشا باقىلاۋ ءىس-شاراسىن جۇرگىزگەنىن مىسال ەتە الامىز. باقىلاۋ ناتيجەلەرىنىڭ تالداۋى بويىنشا اتالعان سالا­داعى شەشىمدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بارىنا كوز جەتكىزدىك. عىلىم سالاسىنداعى باقى­لاۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى  –  عىلىمي قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ مەن جۇيەلىك تالداۋ. الايدا, بۇل باعىت عىلىمي سالاداعى ۆەدومستۆولىق باقىلاۋدىڭ نەگىزگىلەرىنىڭ بىرىنە اينالعان جوق, بۇنىڭ ءوزى بيۋدجەت قاراجاتتارىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىنە تەرىس اسەر ەتەتىن بولادى. ماسەلەن, زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن ودان ءارى قولدانۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى بولماۋىنا بايلانىستى, سون­داي-اق, عىلىم سالاسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا­سىنىڭ ناشارلىعىنان نىسانالى عىلىمي-تەحنيكالىق باع­دارلامالار ونەركاسىپ وندىرىسىنە ارنالعان تاجىريبەلىك ۇلگىلەر, مودەلدەر مەن قۇرىلعىلار تۇرىندەگى تۇپكىلىكتى ءونىم الۋ­عا باعدارلانباعان, عىلىمي-زەرت­تەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى تالاپ ەتىل­مەي وتىر. 2015 جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جۇرگىزىلگەن باقىلاۋ ءىس-شاراسىنىڭ قورىتىندىسى عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت سالا­سىنداعى 86 زەرتتەۋدىڭ ءناتي­جەسى ەنگىزىلمەگەنىن, ولاردى ءجۇر­گىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 10,2 ملرد. تەڭگە جۇمسالعانىن ايقىنداپ بەردى. گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان جوبالاردى ماقۇلداۋ راسىمىندە مۇددەلەر قاقتىعىسى ورىن العان. ماسەلەن, 41 جوبانىڭ باسشىلارىنىڭ وزدەرى ولاردى قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان عىلىمي كەڭەستىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلعان. قازىرگى تاڭدا جوعارى ءبىلىم سالاسىن جەتكىلىكتى دارەجەدە قار­جىلاندىرۋ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ نىسانالى جانە ءتيىمدى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن شەشۋدىڭ جالعىز كريتەريى بولىپ تابىلمايتىنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ماسەلەن, ەسەپ كوميتەتىمەن ءجۇر­گىزىلگەن جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا مەملەكەت اكتيۆتەرىن باس­قارۋدىڭ, جوعارى جانە جو­عارى بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم بە­رۋدى قارجىلاندىرۋعا بولىنگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن باقى­لاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى شەڭبەرىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى زاڭنامالىق دەڭ­گەيىندە جاسالماعاندىقتان, 2014 جىلى 8 949 تۇلەك جۇمىسقا ورنا­لاستىرىلماعان. ولاردىڭ وقۋلارىنا 4,0 ملرد.  تەڭگە رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى جۇم­سالعان. اتالعان فاكتى بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ ءناتي­جەلىلىگى جانە تيىمدىلىگى, العا قويىلعان ناتيجەلەرگە قول جەت­كىزۋ پرينتسيپتەرىنىڭ تولىق ساق­تالماعانىن كورسەتەدى. جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان قاراجات ءبولۋ كەزىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرى ەسكەرىلمەگەنى انىقتالدى. ناتيجەسىندە 2014-2015 جىلدارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءىس جۇزىندە كورسە­تىل­مەگەن قىزمەتتەرگە 1,4 ملرد. تەڭگە تولەگەن. جۇرگىزىلگەن باقىلاۋدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 55,5 ملرد. تەڭگەگە بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى مەن مەملەكەت اكتيۆتەرىنىڭ ءتيىمسىز پايدالانۋى – 11,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بيۋدجەتتىك شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اتالعان باقىلاۋ ءىس-شاراسىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لىگىنە انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار مەن كەم­شىلىكتەردى جويۋ, بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتپەگەن جانە قارجى ءتارتىبىن بۇزۋ­شىلىقتارعا جول بەرگەن مەم­لەكەتتىك ورگاننىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ جاۋاپتىلىعىن قاراۋ جونىندە, سونداي-اق, وسى سالاداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ بويىنشا تاپسىرمالار بەرىلدى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ نۇسقاماسى بويىنشا قابىلدانعان شارالارى بىرقاتار انىقتالعان بۇزۋ­شىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى جويۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءناتي­جەسىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىسىنە 1,5 ملرد. تەڭگە وتەلىپ, مەردىگەرمەن ارادا جاسالعان شارت مىندەتتەرى بويىنشا ورىندالعان جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ 1,3 ملرد. تەڭگەسى قالپىنا كەل­تىرىلدى. سونىمەن قوسا, ءبىلىم ءجا­­نە عىلىم مينيسترلىگىمەن ءبىر­قاتار ۆەدومستۆولىق نور­ما­­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قا­بىلداندى. ماسەلەن, اياق­تال­عان عىلىمي جوبالار مەن باع­دارلامالاردىڭ ءناتي­جەلىلىگىن باعالاۋ ادىستەمەسى ازىرلەندى, قىز­مەتتىك اۆتوكولىكتەر بويىن­شا اكىمشىلىك شىعىستاردىڭ لي­ميتى بەكىتىلدى, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەر قاراجاتى ەسەبىنەن ەل ىشىندەگى جانە شەتەلدىك قىز­مەتتىك ىسساپارلارعا ارنالعان شى­عىستاردىڭ نورماسى بەكىتىلدى. وسىلايشا, ەسەپ كوميتەتى جۇرگىزەتىن باقىلاۋ ءىس-شارالارى تەك بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتسىز جانە ءتيىمسىز قولدانىلۋىنا الىپ كەلەتىن بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭناما بۇزۋشىلىقتاردى انىق­تاۋعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار مەن ولقىلىقتاردى فاكتورلىق تالداۋ­دا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزۋگە جانە ولاردى جويۋعا, ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمداردى دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوۆحوزبەك قۇلماعانبەتوۆ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى. استانا.