نەمەسە كومپوزيتوردى قايتپاس ساپارعا شىعارىپ سالعان ءان
بيىلعى جىلدىڭ باسىندا «حابار» اگەنتتىگى» اق تاپسىرماسىمەن «كوركەم فيلم» كينوستۋدياسى قازاقتىڭ قايتالانباس كومپوزيتورى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ تالانتى مەن مۋزىكالىق تۋىندىلارىنا ارنالعان «قۇستار ءانى» 5 سەريالى ءفيلمىن كورەرمەنگە تارتۋ ەتكەن-ءدى.
ۇلتىمىزدىڭ مۋزىكالىق ءمادەنيەتىنە كومپوزيتور, ديريجەر, ورىنداۋشى رەتىندە وشپەس ءىز قالدىرعان سۋرەتكەر 500-دەن استام ءان جازسا دا, نەگە سازگەردىڭ بۇكىل شىعارماشىلىق عۇمىرىنا ارنالعان كارتينا وسى ءاننىڭ اتىمەن اتالدى؟ بۇل – كەزدەيسوقتىق ەمەس. كومپوزيتور قايتپاس ساپارعا اتتانار ساتىندە: «مەنى «قۇستار قايتىپ بارادى» انىمەن شىعارىپ سالىڭدار» دەپ امانات ەتكەن ەكەن. نەگە؟ بۇل دا – كەزدەيسوقتىق ەمەس.
جاز ءومىرىن, ءماز ءومىرىن قىسقارتىپ,
بارا جاتىر, بارا جاتىر قۇس قايتىپ.
زىمىرايدى مەنىڭ بالا كەزىمدەي,
ءبىر جالت ەتىپ وتە شىققان, وتە شىققان سەزىمدەي.
قۇستار, قۇستار سىزىلتىپ ءان سالادى,
سول انىمەن تەربەتەدى دالانى.
ال, ادامدار ك ۇلىپ باستاپ ءومىرىن,
كەتەرىندە جىلاي دا الماي,
جىلاي دا الماي قالادى.
ءبىزدىڭ جاققا باۋىر باسىپ كەتكەن بە,
تاماشا انمەن كەلىپ ەدى كوكتەمدە.
وسكەن جەرگە سىيماي كەتىپ بارادى,
تۋعان جەرىن قيماي كەتىپ, قيماي كەتىپ بارادى.
عالامات قىلقالام شەبەرىنىڭ قولىنان شىققان سۋرەت سياقتى كوز الدىڭدا كولبەڭدەيتىن وسى ءبىر اندە بۇكىل تىرشىلىك بىتكەننىڭ تاعدىرى جاتقان جوق پا؟ ادامنىڭ مۇڭى, قايعىسى مەن قۋانىشى ارالاس باسى ءبۇتىن نوتالاردان ءمىن تاپپاسسىڭ. تولايىم تالانت تۋدىرعان بۇل ءان قالاي ومىرگە كەلگەن؟
تابيعات تا تۇلەيدى. كوكتەمنىڭ كۇتىپ تۇرعان جازى بار بولسا, ادامدار دا ءوز ءومىرىنىڭ كۇزىنەن قاشىپ قۇتىلا الماس. قۇستار دا قاقاعان قىستىڭ الدا ەكەنىن قاناتتارىنىڭ مۇڭدى سۋىلىمەن مەڭزەپ, الىس-الىس جىلى جاقتارعا قاراي ۇزاق ساپار شەگەدى. جىل قۇستارىنىڭ قىستاۋدان كەيىن ءوز ۇيالارىن قالاي تاباتىندىعىنىڭ سىر-سەبەبىن ءالى ەشكىم اشىپ ايتا المايدى. ال ءوز ۇياسىنا قايتپاي قالاتىندارى قانشاما؟ ادامنىڭ سول قۇستاردان ايىرماشىلىعى بار ما؟ ءتاڭىردىڭ دە, تابيعاتتىڭ دا الدىندا تىرشىلىك بىتكەن دارمەنسىز.
«نۇرعيسانىڭ تۇلا بويى تولعان دىبىس قوي, ونىڭ دەنەسىنەن ءبىر جاپىراق ەتتى ءۇزىپ الىپ, لاقتىرىپ تاستاساڭ, ول ەكەش وعان دەيىن ءبۇلكىلدەپ, ولەڭ ايتىپ جاتادى», دەپ قانابەك بايسەيىتوۆ ايتاتىنىنداي, ۇلى كومپوزيتور وسىناۋ قۇبىلىستى «قۇستار قايتىپ بارادى» انىنە سىيعىزدى.
سونىمەن, 1965 جىلى ۇلى سازگەر نۇرعيسا تىلەنديەۆ ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا مۋزىكالىق باعدارلامالاردىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقارعان ەكەن. ول كەزدە ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى دەگەن اتاعى بار.
بىردە جۇمىستان شىعىپ, كوڭىلسىز كۇيدە ۇيىنە قاراي تارتادى. ءسىرا, جۇمىستا ءبىر دۇنيەگە كوڭىلى تولماسا كەرەك. الماتىداعى 28 پانفيلوۆشىلار ساياباعىنا اياڭداي كەلىپ, ورىندىققا وتىرىپ, اينالاسىنا قاراي باستايدى. كەنەت كوزىنە ۇشىپ ءجۇرىپ, اعاشقا كەلىپ قونعان تىرنا تۇسەدى. جاڭا قونعان تىرناعا اعاشتا وتىرعان وزگە قۇستار, ونىڭ ىشىندە قارعالار تىنىشتىق بەرمەيدى. قايتا-قايتا كەلىپ, شوقىپ, مازاسىن الادى.
قۇستاردىڭ بۇل ارەكەتىن كورگەن سازگەر: «ادام مەن قۇستىڭ ءومىرى قانداي ۇقساس», دەگەن ويعا كەلەدى. «جەر بەتىندە ادام بالاسى ءبىر-بىرىنە سۇستانا قاراپ, قىزىل سوزگە جول بەرىپ, ءبىر-ءبىرىن كورە الماي, قۋدالاپ جاتادى. بۇل ارەكەت قۇستاردىڭ دا ومىرىندە بار ەكەن-اۋ. تىرنانى قارعالار وتىرعىزباي قويدى. مەن بولسام, كوزگە جاس الىپ, ۇيگە قاراي بەتتەدىم» – دەپ ۇيگە كەلگەن بويدا ساياباقتاعى جاعدايدى جارى داريعا تىلەندىكەلىنىنە ايتىپ بەرەدى. ساياباقتاعى وقيعا سازگەر ءجۇرەگىندە قالىپ, كوڭىلىنە تيگەنى سونشالىقتى, ول «قۇستار قايتىپ بارادى» ءانىن دۇنيەگە اكەلەدى.
كەيىن تۇمانباي مولداعاليەۆ باۋىرىن شاقىرىپ الىپ, ءاننىڭ شىعۋىنا ىقپال ەتكەن جاعدايدى بايانداپ, كوڭىلى بوساعانىن ايتىپ بەرەدى. اقىن ءىنىسى اعاسىن مۇقيات تىڭداپ, ءان ءماتىنىن جازۋعا بەل بۋادى. وسىلاي «قۇستار قايتىپ بارادى» ءانى حالىق نازارىنا ۇسىنىلادى.
بۇل ءاننىڭ العاشقى ورىنداۋشىسى – قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا جامانوۆا. كەيىن قوس داۋىستا سول كەزدە ونەرگە ەندى عانا قادام باسقان باقىت ءاشىموۆا مەن شولپان توقسانوۆا دەگەن جاس انشىلەر شىرقادى. وسى ءاننىڭ ارقاسىندا ولاردىڭ ەسىمدەرى ەلگە كەڭىنەن تارالدى.
بار حالىق وسىناۋ عاجايىپ ءاننىڭ الديىنە بولەندى. «قۇستار ءانى», «بارا جاتىر قۇس قايتىپ», «قۇستار قايتىپ بارا جاتىر» دەگەن اتاۋلارعا يە بولدى. سازگەردىڭ جۇرەگىنەن شىققان اۋەندى سىرىن بۇزباستان تەك شەبەر ورىنداۋشى عانا جەتكىزە الادى. «قۇستار قايتىپ بارادى» ءانىن مايگۇل قازتۇرعانوۆا, ەرمەك سەركەباەۆ, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ سياقتى ساز ونەرىنىڭ مايتالماندارى شىرقادى. نۇرعيسا تىلەنديەۆ كوزى ءتىرىسىندە ءوز كونتسەرتتەرىنىڭ بارلىعىن وسى ءانمەن اياقتايدى ەكەن. ءوزى شىعارعان تۋىندىلاردىڭ ىشىنەن بۇل ءاندى جانىنا جاقىن تارتىپ, ەرەكشە ساناعان.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, كومپوزيتور قايتپاس ساپارعا اتتانار ساتىندە: «مەنى «قۇستار قايتىپ بارادى» انىمەن شىعارىپ سالىڭدار» دەپ امانات ەتكەن ەكەن. ايگىلى كومپوزيتوردىڭ مۋزىكالىق مۇرالارىنىڭ جانرلىق اياسى دا قايران قالدىرادى: ءان, كۇي, رومانس, ۋۆەرتيۋرا, پوەما, كانتاتا, وپەرا, بالەت تە بار.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
