اۋىلدى كوتەرمەي, ەل وركەندەمەيدى – دەيدى بولاشاق اگرونوم بەكسۇلتان ءادىلحان ۇلى

التىن دالا اۋىلىنا كوشىپ كەلگەنگە دەيىن وتاشەۆتار وتباسى تورعايدا تۇراتىن. جانگەلدين اۋدانىنداعى «اققۇم» كەڭشارى جەردىڭ ءتۇبى ەدى. سول جىلداردىڭ الماعايىپ سيپاتىن ەسىنە السا, جامال اپانىڭ ءالى كۇنگە دەيىن جۇرەگى سىزدايدى. كەڭەس وداعى تاراپ جاتتى, شارۋاشىلىقتىڭ دا, اۋىلدىڭ ءسانى دە كەتكەن. قالادان كەلگەن ساۋداگەرلەر جالاڭداپ, ءبىر قاپ ۇنعا ءبىر قوي, ەكى-ءۇش قاپ ۇنعا ءبىر سيىر الىپ كەتەدى. جۇرت بوسىپ كوشتى. زارەزاپ بولعان ولاردىڭ دا سالى سۋعا كەتكەن. بوران بولسا جول جوق, وبلىس ورتالىعى مەن اۋداندى جالعايتىن ۇشاق تا ۇشپاي قالعان. قىستىڭ اقتۇتەك بورانى ۇلىپ تۇرعان جەلتوقساننىڭ ون التىسى كۇنى جامال اپانىڭ كىشى كەلىنى التىناي تولعاتتى. ايتەۋىر اۋىلداعى اكۋشەر-فەلدشەر گۇلنار وسپانوۆا ۇيدە بوساندىرىپ الىپ, ەكى شەكەسى تورسىقتاي ۇلدىڭ كىندىگىن كەستى. كەلىنى امان ەسەن اياق-قولىن باۋىرىنا الىپ, نەمەرەلى بولعان ەدرەس اكەي مەن جامال اپانىڭ قۋانىشىندا شەك بولعان جوق. بورانعا قارار ەمەس, سوعىم دا سويىلدى, اۋىلداستارى شىلدەحاناعا كەلدى. ۇلدىڭ اتى بەكسۇلتان بولدى. – قۇدايعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر, كەلىندەردىڭ اياعى قۇتتى بولدى. ۇلكەن كەلىنىم ۇل تاپقاندا «قاي­تا تابىسقان ءدىنىمىزدىڭ, ءداس­تۇر-سالتىمىزدىڭ, ءتىلىمىزدىڭ يەسى, مۇ­راگەرى بولسىن» دەپ نە­مە­رەم­نىڭ اتىن مۇراگەر قويدىم. وسى التىناي كەلىنىم تۇڭعى­شىن تاپقاندا «قاڭعىپ كەلگەن ءشۇ­رەگەي كولگە پانا بولمايدى» دەگەن ءسوزى جۇرەكتى تىرناپ كەتەتىن «قاسقالداق» ءانىنىڭ كەڭ جاي­ىلىپ تۇرعان كەزى ەدى. قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىن باسقارۋعا كولبيننەن كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلگەندە جۇرت كوڭىلدى ءبىر دەمدەدى. ەگەمەندىك كەلدى. مەن دە نەمەرەمنىڭ اتىن نۇرسۇلتان دەپ قويدىم. ال بەكسۇلتان تۋعاندا, ەل­دە اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى, ەلدىڭ ناعىز بوستاندىعى, ەركىندىگى جاريا بولدى, اياقتان تۇساۋ, موي­ىن­نان قامىت شەشىلدى. سول ءتاۋ­ەلسىزدىگىمىز, ءتىلىمىز, ءدىنىمىز, يمان­دى­لىعىمىز ءبارى بەكىسىن دەپ مىنا نەمەرەمنىڭ اتىن بەكسۇلتان قوي­دىم, – دەيدى جامال اپا وتاشەۆا. وسى بالانى اۋدان جۇرت­شى­لىعى تانيدى دەسەك, وتىرىكشى بولا قويماسپىز. اق تۇيەنىڭ قار­نى جارىلعان, ازاتتىق تاڭى اتقان 1991 جىلعى 16 جەل­توق­سان كۇنى تۋعان بالا اۋداندا كوپ ەمەس ەكەن. اۋدان ورتالى­عىن­داعى مادەنيەت ۇيىندە تاۋەل­سىز­دىك قۇرداسىنىڭ ءبىر جاسقا تو­لۋى اتالىپ ءوتتى, ودان تۇساۋى كەسىلدى. تورعايدان جۇرت بوسا كوش­كەندە وسى توبىل وزەنىنىڭ جا­عاسىنداعى اتا-جۇرتىنا توقتا­عان­مەن, وتاشەۆتار وتباسى كەرەمەت ومىرگە كۇمپ ەتە قالعان جوق. ويتكەنى, نارىقتىڭ قوس بۇيىردەن قىسقان قيىن ۋاقىتى ەدى. «جاۋ جاعادان العاندا, ءبورى ەتەكتەن تارتادى» دەگەن ەمەس پە, سول جىلدارى وبلىستا ۇرى-قارى دا كوبەيگەن. ۇرىلار بەك­سۇل­تان­نىڭ اكەسى ءادىلحاننىڭ دا ءبىر-ەكى قاراسىن جاۋكەمدەپ ال­عان بولا­تىن. جۇمىس جوق, ۇيدە كەمپىر-شال, شيەتتەي بالا-شاعا. ۇرىدان قورقىپ مال ۇستاماسا تاعى كۇن جوق. ءادىلحان قو­را­داعى مالدىڭ قىسقى ءشوبىن ءوزى ورادى. انە-مىنە دەگەنشە ۇيەل­مەلى-سۇيەلمەلى نۇر­سۇلتانى مەن بەكسۇلتانى دا مەكتەپكە بار­دى. بۋىنى قاتپاعان بالا بولسا دا ءادىلحان ۇلدارىن ءشوپ شابۋعا ەرتىپ كەتەدى. بەكسۇلتان اعاسىنا قا­راعاندا شارۋاعا يكەمدەۋ, مىق­شىڭداپ اتتى ارباعا ءوزى جەگەدى. اكەسى ورعان ءشوپتى جينايدى, ءتامپىش مۇرنى تەرشىپ ءبىر تىنبايدى. – وسىنداعى شارۋاشىلىق تاراپ جاتقاندا بىزگە دە ءبىر توزىعى جەتكەن تراكتور تيگەن بولاتىن. كەيىن ءبىر جۇك ماشينەسىن ال­دىق قا­رىز­دانىپ, قاۋعالانىپ ءجۇرىپ. سو­نىڭ بارلىعىن جوندەيتىن بەك­سۇلتان. مەكتەپتە وقىپ ءجۇر­گەن­دە-اق تەحنيكانى ۇرشىقشا ءۇيىر­دى. مە­نىڭ سەنىپ العانىم سونداي, بەك­سۇلتانسىز تراكتوردى قوزعا­ماي­مىن دا. جازدىگۇنى بەكسۇل­تاننىڭ ارقاسىندا وسى جامان تراك­تورمەن ءشوبىمىزدى دايىنداپ, جاماۋ-جاس­قاۋ ماشينەمەن وتى­نى­مىزدى تاسىپ الامىز, – دەيدى ءادىلحان. بەكسۇلتان التىن دالا ورتا مەكتەبىنىڭ 9-شى سىنىبىنان كەي­ىن وبلىس ورتالىعىنداعى ى.ال­­تىنسارين اتىنداعى دارىندى با­لا­لارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەر­ناتىندا وقىپ, ونى جاقسى ءبىتىرىپ شىقتى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە 100-دەن اسىرا بالل جيناپ, ا.باي­تۇرسىنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ اگرونوميا فاكۋلتەتىنە گرانتپەن ءتۇستى. قازىر ونىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقىپ جاتىر. بالا كەزىنەن سپورت پەن مۋزىكاعا اۋەس بولدى. نەگىزى كوپ بالالى وتاشەۆتار وتباسىنان دومبىرا مەن گارمون, گيتارا ارىلعان ەمەس. ەدرەس اتاسى مەن جامال اجەسىنىڭ ءوزى دە ونەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن جاندار. بالالارىنىڭ بار­لىعى دا انمەن, كۇيمەن ءوستى. – بەكسۇلتاننىڭ مىنەزى تۇيىق. نە ءنار­سەنى دە ۇندەمەي ءجۇرىپ بىتىرەدى. مەكتەپتە وقىپ ءجۇر­گەن­دە «جىگىت سۇلتانى» بايقاۋىنا شاقىر­دى. سوندا ءوز با­لام­دى ءوزىم تانىماي قال­دىم. بايقاۋعا قاتىسقان ون ۇلدىڭ اراسىنان جارقىراپ, ءبىرىنشى ورىندى الدى. وزىمىزگە ۇيدە بايقاتپايدى ەكەن, دومبىرا تارتقاندا جۇرتتى اۋزىنا قارات­تى. بەكسۇلتاننىڭ ويعان ويۋىن كورگەن جان تاڭ-تاماشا قالادى. بالا كەزىندە بايگەگە ات جاراتتى, قول­ونەرگە دە بەيىم, اتتىڭ ابزەل­دەرىن جاساۋعا تالپىنادى, قامشى ورەدى, – دەيدى اناسى التىناي. –قازىر سپورت پەن وقۋدى قاتار الىپ ءجۇر, وعان دا قۋانامىز. قازاقشا كۇرەستەن 83 كيلولىق سالماقتا بەكسۇلتان اۋدان مەن ۋنيۆەرسيتەتتەگى فاكۋل­تەتارالىق جارىستاردا كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. ساباقتان قول بوساعاندا جاتتى­عۋلاردان قالمايدى. قىس­قى سەسسياسىن دا جاقسى ءبىتىردى. – باسقا فاكۋلتەتكە تۇسسەم دە بولار ەدى, بىراق ءوزىم وسى اگرونوم ماماندىعىن قالادىم. ويتكەنى, كەلەشەكتە قالادا قال­مايمىن, ناق اۋىلعا بارامىن. مەنىڭ ارمانىم – اۋىلدى كوتەرۋ. ال اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسار­ماي, اۋىل دا گۇلدەن­بەيدى, ول تەك مامانداردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولماق, – دەيدى بەكسۇلتان. جيىرماعا ەندى اياق باسىپ, مۇرتى تەبىندەگەن بوزبالانىڭ اقىل تۇنعان ويلى جانارى­نان تاباندىلىقتى وقىعانداي بولا­سىڭ. ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ ادامى بولايىن دەپ تۇرعانداي. تاۋەل­سىزدىك دەگەن ۇعىم كوز الدىمدا تامىرى بەكي تۇسكەن شىنار بولىپ ەلەستەپ كەتتى... ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي وبلىسى, قوستاناي اۋدانى.