سۋ اياعى قۇردىمعا كەتپەي مە؟

قالاي كوكتەم باستالدى دەگەنشە ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە قارعىن سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەگەتىن ەلدى مەكەندەر از بولمايدى. جىل سايىن قايتالانا بەرەتىن وسىنداي سۋ تاسقىنى بىلتىر قاراعاندى وبلىسى اقتوعاي اۋدانى قارابۇلاق اۋىلدىق وكرۋگ ايماقتارىندا دا ورىن العانى بەلگىلى. وسىنداعى «سانا بي» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى قۋانىشبەك وسپانوۆ ءوزىنىڭ سول سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەنىن ايتىپ, بۇزىلعان باسپاناسىن ءالى كۇنگە جوندەپ بەرمەگەنىنە نالىپ, رەداكتسيامىزعا ارنايى حات جولداپتى. قازىرگى كەزدە قۋانىشبەك اقساقال زايىبىمەن, ياعني ون بالا تاربيەلەپ وسىرگەن باتىر انا مايرامەن بىرگە قىستاقتا شارۋاشىلىق باسىندا قۇلاۋعا اينالعان ءۇيدى جوندەپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان جايلارى بار. ال, قىستاقتان 14 شاقىرىم جەردەگى قاراسۋ بولىمشەسىندە بالاسى يگىلىك وسپانوۆ تۇرادى ەكەن. ونىڭ دا ءوز وتباسى, ءۇش بالاسى بار. بىلتىر كوكتەمدە ورىن العان قارعىن سۋ سالدارىنان ب ۇلىنگەن ۇيلەردىڭ جايىن انىقتاۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعى قاراعاندىدان ارنايى كوميسسيا كەلىپ, اقساقالدىڭ اتىنا تىركەلگەن ەكى ءۇيدى دە تۇرۋعا جا­رام­سىز دەپ تاپقان. سودان قاراسۋ بولىمشەسىندەگى قۇلاۋعا اينالعان ۇيلەر قايتا سالىنسا, سونىڭ ىشىندە يگىلىكتىڭ دە باس­پاناسى قالپىنا كەلتىرىلىپتى. الايدا, 14 شاقىرىم جەردەگى ەكىنشى باس­پانا ەسكەرۋسىز قالعان. باسىندا ىرگەتاسىنىڭ ورنى قازىلىپ قويىلعانىمەن, ءىس ءارى قاراي جىلجىماپتى. جالپى, بىلتىر قاراسۋ ەلدى مەكەنىندەگى ۇيلەردىڭ جارام­سىزدىعى مەن قۇرىلىس نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قانشالىقتى نەگىزدى ەكەندىگىن انىقتاۋ ماقساتىندا «ترانس­ينجەنەرينگ كگد» كومپا­نياسىنىڭ ماماندارى شاقىر­تىلىپتى. تەحنيكالىق ساراپتاما نەگىزىندە بالشىقتان قالانعان 26 تۇرعىن ءۇي قۇ­لاتىلىپ, ونىڭ ورنىنا بيۋدجەت ەسەبىنەن جاڭا باسپانالار تۇرعىزىلعان. ال, قولدارىندا يەلىك قۇجاتتارى جوقتارىنا قارعىن سۋدان زارداپ شەككەندەر ءۇشىن قۇرىلعان وبلىستىق قوعامدىق قور ەسەبىنەن 4,4 ميلليون تەڭگە وتەماقى دا تولەنىپ بەرىلگەن. ءتىپتى, وبلىس اكىمى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆتىڭ ءوزى كەلىپ, جاڭا قونىسقا يە بولعانداردى قۇتتىقتاعانى باسىلىم بەتتەرىندە جازىلدى دا. ونىڭ ىشىندە ەكى جاڭا قىستاق تۇرعىندارى دا بار. سونداي جاڭا قونىسقا يە بولعانداردىڭ ءبىرى «جىبەك جولى» جشس شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى مارات مينۋاروۆ بىلاي دەپ اعىنان جارى­لىپتى: «كورسەتىلگەن قول­داۋ ءۇشىن راحمەت, ءبىز وتە با­قىت­تىمىز. ويتكەنى, جاڭا باس­پاناعا سۋىق تۇسەر الدىندا كىرەيىن دەپ وتىرمىز. سونشاما قوبالجىعان ەدىك, بىراق بەكەر ەكەن». ءيا, كەيبىرەۋلەر ءۇشىن مۇنداي قوبالجۋ بەكەر بولسا, ەكىنشىلەر ءۇشىن قاقاعان قىس­تىڭ الدىندا بۇل ناعىز سىناق بولعانى راس. ەل-جۇرت بولىپ قيىندىقتان شىعۋ ءۇشىن قول­ۇشى بەرىلىپ جاتقاندا, «سانا بي» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى قۋانىشبەك وسپانوۆ مۇنداي قولداۋدان سىرت قالىپ قويعانى وكىنىشتى, ارينە. ول ءوزىنىڭ ەلەۋسىز قالعان جاعدايىنا شاعىمدانىپ, بۇرىنعى ءماجىلىس دەپۋتاتى راۋان شاەكيننىڭ اتىنا دا حات جازادى. ارتىنشا دەپۋتاتتان اۋدان اكىمدىگىنە حات كەلگەن. وندا نە ايتىلعانى بەلگىسىز, ايتسە دە اكىم باستاعان توپ شارۋاشىلىق باسىنا بارىپ, سالىنۋى ءتيىس ءۇيدىڭ ورنىنا جوندەۋ جۇمىستارى ءۇشىن دەپ 1 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلەتىندىگىن مالىمدەپتى. «مەنىڭ كەلىسپەۋگە ەشقانداي لاجىم بولعان جوق. كەلىسىپ, ءۇي قۇجاتىنىڭ بارلىعىن اۋ­دان­دىق كومەك جاسايتىن قور­عا وتكىزدىم, ال اۋداندىق قور وبلىسقا جىبەرىپتى. ەندى ەشقان­داي كومەك الا الماي وتىرمىن. ءوز ءۇيىمدى ءۇيتىپ-ءبۇيتىپ ءجون­دەدىم دە, قىستاپ شىقتىم», دەيدى قۋانىشبەك اقساقال. سۋ شايىپ كەتكەن جولداردىڭ جايىن, وسىندا جۇرگىزىلىپ جات­قان قۇرىلىستاردىڭ بارىسىن وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ كورىپتى. جانە دە بۇل ماسەلەنى وبلىس باسشىسى ءجىتى باقىلاۋىندا ۇستاعان. الايدا, شالعايداعى قىستاق تۇرعىنى قۋانىشبەك وسپانوۆ نازاردان تىس قالىپ قويعانىن ءوڭىر باسشىسى بىلە مە ەكەن؟ اقساقالدىڭ ءۇي سالۋ­عا قاتىستى ءوتىنىشىن قاراپ شىق­قان قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى جانە جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى م.جايىمبەتوۆ ارىزدانۋشىنىڭ تۇرعىن ۇيلەرىن سالۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ تاراپىنان «سترويپروەكت-كاراگاندا» جشس-نا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە ءوتىنىم بەرىل­گەندىگىن حابارلاپتى. مەم­لەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قو­­رىتىندىسىنا سايكەس ءازىر­لەنگەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­تاما بولعانىمەن, بيۋد­جەتتىك ءوتىنىم بەرگەن كەزدە قۇجاتتامالاردى ازىرلەۋ بويىن­شا كورسەتىلگەن قىزمەتكە اقى تولەۋگە جانە ينجەنەرلىك-گەولوگيالىق ىزدەستىرۋ جۇرگىزۋگە بەرىلگەن ءوتىنىمدى وبلىستىق قار­جى باسقارماسى قابىلداماي تاستاعان. مۇنداعى باستى ءۋاج قۇجاتتاردى راسىمدەۋ كەزىندە ءۇيدىڭ بىرەۋىن ءوتىنىش يەسى ۇلىنا سىيعا تارتقاندىعى انىقتالعاندىعى. ءبىر ادامنىڭ اتىنا ەكى ءۇي سالۋعا بولمايدى دەگەن شەشىمنىڭ سەبەبىن قاراعاندى وبلىسى اقتوعاي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بىلايشا تۇسىندىرەدى: «سەبەبى, توتەنشە جاعدايدا زارداپ شەككەن ادامدارعا كورسەتىلەتىن كو­مەك ەڭ تومەنگى قاجەتتىلىكتى وتەۋ كەرەك دەپ ايتىلعان. ءبىر ءۇيىن بالاسىنىڭ اتىنا اۋىس­تىرۋ ماقساتىمەن ماۋسىم ايى­نىڭ اياعىندا سىيعا تارتقان. سوندىقتان دا ونى وبلىستىق قارجى باسقارماسىنىڭ ماماندارى زاڭعا قايشى دەپ تاۋىپتى. توتەنشە جاعداي ءوتىپ كەتكەننەن كەيىن رەسىم جاسالعاندىقتان, بۇل سىبايلاس جەمقورلىققا جاتادى دەيدى». سوندا دەيمىز-اۋ, ايدالاداعى قىستاقتا قۇلاۋعا اينالعان باس­پانادا ەكى قارت ادامدى قىستىڭ قىسىلتاياڭىنا قالدىرۋ قانداي زاڭدا قارالعان؟ ەگەر اقتوعاي اۋدانى اكىمى ورىنباسارىنىڭ جاۋابىنا جۇگىنسەك, وندا اۋداندىق قۇ­رى­لىس ءبولىمى تاراپىنان ەش­قانداي كەدەرگى كەلتىرىلمەگەن. قايتا اقساقالدىڭ تۇرعىن ءۇي سالۋعا قاجەتتى قۇجاتتارىنىڭ بارلىعىن ازىرلەپ تە بەرىپتى. بۇل رەتتە قۋانىشبەك وسپانوۆتىڭ قىستاقتاعى باسپاناسىن كۇردەلى جوندەپ بەرۋگە قاجەتتى 1 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە الۋ جايى تۇسىندىرىلگەن. ونى وبلىستىق قايىرىمدىلىق قورىنان الۋ كەرەك بولسا, وعان قاجەتتى قۇ­جات­تار جيناقتالۋدا ەكەن. ءاري­نە, بارلىق ءىس-ارەكەتتەرگە ناقتى قۇجاتتار قاجەت ەكەنى داۋسىز. الايدا, سول قۇجاتتار جيناقتالعانشا, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تاسىمال قۇنى ءوسىپ كەتپەسىنە كىم كەپىل. جالپى, بۇل جەردە وبلىستىق قايىرىمدىلىق قورىنان اقشا بەرىلە مە, جوق پا, ونى كىم شەشەتىنى تاعى بەلگىسىز. وتكىزىلگەن تۇرعىن ءۇي قۇجاتتارى كەرى قايتارىلا ما, جوق الدە جاڭاسى رەسىمدەلە مە, ول جاعى دا بەيمالىم كۇيىندە قالىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, قازىر تاعى دا كوكتەم كەلىپ, قارعىن سۋ كەيبىر وڭىرلەردى مازالاپ وتىرعانىن كورىپ وتىرمىز. بىلتىرعى ءما­سەلە «جابۋلى قازان جابۋلى» كۇيىندە قالىپ قويا ما, دەگەن كۇدىك تە جوق ەمەس. ءالى كۇنگە نە باسپاناسىنىڭ جوندەلمەگەنىنە, نە قايىرىمدىلىق قورىنان بولىنۋگە ءتيىستى قارجى ءبولىن­بەگەندىگىنە نالىپ, وسپانوۆتىڭ حات جازاتىنداي ءجونى دە بار. ويتكەنى, ءۇي قۇجاتىنىڭ بار­لىعىن ءتيىستى ورىندارعا وتكىزىپ تە قويعان. وسىلايشا, قاراعاندى وبلىسى اقتوعاي اۋدانىنداعى «سانا بي» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى قۋانىشبەك وسپانوۆ تۇرعىن ءۇي قۇجاتتارىنىڭ بارلىعىن وب­لىستىق قايىرىمدىلىق قورىنا وتكىزىپ, ءوڭىر باسشىلىعى تاراپىنان ءبىر قولداۋ بولا ما دەگەن ۇمىتپەن وتىرعان جايى بار. ارينە, ءۇمىت ۇزىلمەيدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».