ارااعايىندىق قاشاندا قاجەت

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتونداعى ايتۋلى جيىندا سويلەگەن ءسوزى وتاندىق جانە شەتەلدىك باق-تار بەتتەرىندە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانۋدا. وسىعان وراي, ماڭعىستاۋ وبلىستىق «قوعامدىق كەلىسىم» مكك ديرەكتورى امانگۇل جايىلحانوۆاعا جولىعىپ, پىكىرىن بىلگەن ەدىك. – امانگۇل ابدىعاليقىزى, قازىر جەر بەتىندە تىنىش­تىقتىڭ قايماعى بۇزىلىپ, ءتۇرلى جارىلىستار مەن سوعىستاردىڭ زاردابى الەم حالىقتارىن ۇرەي قۇشاعىندا قالدىرىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. ارينە, ءبىزدىڭ ەلىمىز, قۇدايعا شۇكىر, مۇنداي زوبالاڭداردان تىنىش. ايتسە دە, جان-جاعىمىزعا قاراي وتىرىپ, جەر بەتىن مەكەن ەتكەن مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە, بولجاپ بىلمەيتىن بولاشاققا دەگەن ۇمىتىمىزگە ۇرەي ارالاسىپ كەتەتىنىن دە ايتۋدىڭ سوكەتتىگى جوق. ءوزارا تەكەتىرەسكەن الىپ مەملەكەتتەرگە باسۋ ايتىپ, سوعىس ءورتىن تۇتاتۋعا قۇشتارلىق نەمەسە ماجبۇرلىك تۋدىرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى بەيبىت كەلىسىم نەگىزىندە شەشۋگە شاقىرۋدىڭ ماڭىزى زور.  وسى ورايدا, جۋىردا اقش-تىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن سامميتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزىنىڭ ماڭىزى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ – دۇرىس ايتاسىز, قازىر تەحنيكا مەن عىلىم ادام ايتسا نانعىسىز جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمەن, وكىنىشتىسى – ادامزات جەر بەتىندە «قوي ۇستىنە بوز­تورعاي جۇمىرتقالاعان» بەيبىت كۇندى ساقتاپ قالۋدا سالعىرتتىق تانىتىپ ءجۇر. بۇگىنگى اسىعىستىق نەمەسە تۇيتكىلدى كوڭىلمەن قا­بىل­دانعان قانداي دا ءبىر قادامداردىڭ, جوسپارلار مەن جوبالاردىڭ, قاۋلىلاردىڭ سوڭى جەر بەتى, ادامزات ۇر­پاعى ءۇشىن ورنى تولماستاي وكىنىشكە ۇرىندىرۋى ابدەن مۇمكىن. تىرشىلىك بۇگىنمەن نەمەسە وسى عاسىرمەن شەكتەلىپ قالمايدى, بىزدەن كەيىنگى عاسىرلاردا دا ادام بالاسى, ياعني ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىز ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان, بۇگىنگى مەملەكەت باسشىلارى ءوزارا قىرعي-قاباق بولىپ «ۇستاسپاي», كەلەشەك ءۇشىن دە جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى ەكەندىكتەرىن ءتۇسىنۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, بۇل قاعيداتتى تۇسىنسە دە تۇسىنگىسى كەلمەۋ, قارۋ مەن قان ارقىلى ۇستەمدىككە يە بولۋعا تالپىنىس كۇشەيىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, تەررورشىلاردىڭ لاڭىن قوسىڭىز... وسى جاعداي­لاردى ەكشەي كەلە, جەر بەتىنىڭ مازاسى كەتىپ تۇرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.  ەلباسىمىز بۇل ءۇشىن قارۋلى قاقتىعىستاردى توق­تاتىپ, اسا قاۋىپتى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ, ءاربىر داۋدى, ءتىپتى, ول قانداي ماڭىزدىلىققا يە بولسا دا, ءححى عاسىردىڭ سانالى ازاماتتتارىنا ءتان سابىرمەن, سارابدالدىقپەن شەشۋ كەرەكتىگىن ايتتى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدى ۇسىنىپ قانا قويماي, بۇل باعىتتاعى باستاماسىن يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ سىندى ناقتى ىستەرىمەن دالەلدەي بىلگەن ن.نازارباەۆ ءوز سوزىندە كەشەگى عاسىر مەن بۇگىنگى عاسىردىڭ ايىرماشىلىعىن, جاڭا عاسىرعا قادام باسقانداعى ادامداردىڭ ۇكىلى ءۇمىتىنىڭ قويۋ تۇتىنگە ارالاسىپ بارا جاتقاندىعىن, بىراق جەر بەتىنە بىزدەن كەيىن دە ادام بالاسى كەلەتىندىگىن, ولارعا قيانات جاساۋعا حاقىمىزدىڭ جوقتىعىن ناقتى ءتۇسىندىرىپ بەردى. «قاسىرەتتەن عانا قاسيەتتى جىر تۋادى» دەگەندەي, ەلباسىنىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى دە وسى الاڭداۋشىلىقتان تۋىنداعاندىعى انىق. – وزگەلەردى جويۋ ارقىلى ومىرشەڭ مەملەكەت قۇرىپ, جەر بەتىندە جالعىز گۇلدەنىپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىن ۇعىنۋ كەرەك دەيسىز عوي... – ءيا, ءبىزدىڭ ەلباسىمىز «سوعىستىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ – ادامزاتتىڭ ەڭ كۇردەلى وركەنيەتتىك مىندەتى» دەپ اتاپ كورسەتىپ, بۇل مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ادامزاتتىڭ ءوزىن وسى ۇعىمعا قاراي بەيىمدەپ, جەتەلەۋى قاجەتتىگىن جەتكىزدى جانە ونىڭ مۇمكىندىگى قازىر بار ەكەندىگىن, ال كەيىن ءتىپتى مۇلدە كەش بولىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن, سونداي-اق, جەر بەتىن قان جوسا ەتكەن قىلمىسقا جاۋاپ بەرەتىن جاننىڭ قالماي, ونىڭ ءتىپتى قاجەتى دە بولماي قالۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ەسكەرتتى. بۇل – ەستۋگە دە, ەلەستەتۋگە دە قورقىنىشتى, بىراق, اقيقات جاعداي. بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن ورتاعا سالا كەلە, ن.نازارباەۆ ونى شە­شۋدىڭ جولدارىن ۇسىندى, ول «XXI عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى اۋقىمى زور باعدارلاما قابىلداۋ كەرەكتىگىن ايتتى جانە ونىڭ نەگىزگى ءۇش باعىتىن ناقتىلاپ بەردى. ەلباسىنىڭ «سوعىستا جەڭىمپاز بولمايدى, وندا ءبارى جەڭىلەدى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزىنىڭ ءوزى تۇسىنەمىن دەگەنگە بارلىق نارسەنى ۇعىندىرىپ تۇر دەپ ويلايمىن. كوپۇلتتى مەملەكەتىمىزدى ايرانداي ۇيىتىپ وتىرعان ەلباسى دوستىق, بىرلىك, تۇسىنىستىك ماسەلەسىنىڭ تەك جەكەلەگەن مەملەكەتتەرگە عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتقا, جەر شارىنا كەرەك ەكەندىگىن جەتكىزدى. قازاق ەلى – بيلەر فيلوسوفياسىنا سۇيەنگەن, قانداي جاعدايدا بولسا دا اتالى سوزگە توقتاعان ەل, سونداي-اق, قيىن جاعدايدا ارازداسۋشى تاراپتاردى توقتاتىپ, ارااعايىن بولۋ ارقىلى ىمىرالاستىرۋ ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قاسيەت, وعان تاريح كۋا. بۇگىنگى حالىقارالىق جاع­داي شيەلەنىسىپ, ۋشىعىپ تۇرعان كەزەڭدە قازاقتىڭ نۇرسۇلتانداي ۇلى حالقىمىزدىڭ وسى فيلوسوفياسىن الەمدىك دەڭگەيگە الىپ شىعىپ قانا قوي­ماي, اتالى ءسوز ايتىپ, الا­بۇرتقان الەم تۇرعىندارىنا اراشا تۇسۋدە. اتالى ءسوز, سالي­قالى پىكىر تالايلارعا وي سالادى دەپ ويلايمىن. جەر بەتىندەگى قاراپايىم حالىققا كەرەگى, ارينە, وسى – تىنىشتىق, بەيبىتشىلىك, ۇرپاقتاردىڭ باقىتتى ءومىرى. –  اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».  ماڭعىستاۋ وبلىسى.