قازاق ەجەلدەن ەكى نارسەنى ايرىقشا قاستەرلەگەن. ءبىرى – تۋعان جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتىڭ بولسا, ەكىنشىسى – جۇرەكتەن تارايتىن يماندىلىق نۇرىڭ. وسى قوس قاسيەت قۇستىڭ قوس قاناتى سەكىلدى ادامدى زاڭعار كوكتە اۋەلەتە بەرەدى. عارىشكەر تالعات مۇساباەۆتىڭ اۋە كەمەسىمەن كەڭىستىكتى كوكتەي شارلاپ, عارىش تىلسىمىنا تەرەڭ بويلاۋىندا وسىنداي سىر جاتقانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن.
قازاقتىڭ قارا بالاسى عارىشقا قاسيەتتى قۇران كىتاپتى, تۋعان جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىن, كوك بايراقتى الا ۇشتى دەگەن حابار التى الاشتىڭ بالاسىنىڭ ايبىنىن اسىرعان تاريحي وقيعا رەتىندە جىلناماعا ەنگەن. باسقا جۇرتتار ءدۇرلىگىپ, وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلىنەن قىمتانىپ جاتقاندا تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ اسپانىندا ايداي الەمگە ساۋلەسىن شاشىپ ءبىر جۇلدىز كوككە سامعاپ ۇشىپ بارا جاتقان. وسى سامعاۋ بايتاق كەڭىستىكتى شاتتىق كۇيىنە بولەپ, ادامزات وركەنيەتىنىڭ باستاۋى – «بايقوڭىرعا» ءبۇكىل ەل كوز تىككەنى كۇنى كەشە عانا ەدى. عارىش الەمىندە بۇگىندە ەكولوگيالىق قاۋىپسىز «بايتەرەك» كەشەنى قولعا الىنىپ جاتقانىن ايتساق, قازاقتىڭ كەلەشەكتە عارىشقا داڭعىل جولى سالىنىپ جاتقانداي قۋانا ك ۇلىپ ويانامىز. كەلەشەكتە قازاقستان ءوزىنىڭ سپۋتنيگىن يگەرەتىن جەكە ۇشىرۋ قۇرالدارى, جەكە عارىشتىق باعدارلامالارى مەن جوبالارى بار, ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرا الاتىن عارىشتىق دەرجاۆاعا اينالادى دەگەن ءۇمىتپەن كوز ىلەمىز. مۇنىڭ ءبارى ويىمىزدان قۇراستىرىلعان بوس اڭگىمە ەمەس, قر ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ جاساپ جاتقان تىڭ جوبالارى, ونى باسقارىپ وتىرعان «حالىق قاھارمانى», «وتان», «حالىقتار دوستىعى», رەسەيدىڭ ءىىى-دارەجەلى «زا زاسلۋگي پەرەد وتەچەستۆوم» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ باتىرى تالعات مۇساباەۆتىڭ باستاماشىل قادامدارى وسى ماقساتتارعا قازاقستاننىڭ كوپ ۇزاماي قول جەتكىزەرىنە سەندىرەدى. ۇكىمەت استانادان عارىشتىق باعدارلامانى ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى كەشەندەرىنە قىرۋار قاراجات بولگەنىن ەسكەرسەك, عارىش سالاسى ەلىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى بۋىنى بولىپ وتىرعانىن اڭعارامىز. زىمىران جاساۋ مەن عارىشتىق باعدارلامالار ءبىر-بىرىمەن ساباقتاسا جۇرگىزىلەتىندىكتەن, بۇل ەكەۋىنىڭ ءبىرىن قولعا الىپ, ال ەكىنشىسىن ءسال ىسىرا تۇرۋعا استە بولمايدى. ءماسەلەن, بۇل رەتتە فرانتسيامەن ەكىجاقتى كەلىسىم جاسالىپ وتىر. ەكى ەل دە جاساندى جەر سەرىكتەرىن ءارى جاساۋمەن شۇعىلدانىپ, ءارى عارىشتىق كەڭىستىككە شىعارۋشى كەشەندى قاتار يگەرمەك. ءتۇپتىڭ تۇبىندە بۇل ەكەۋى ءوزارا تۇتاسا, قابىسا كەلىپ, ءبىر ورگانيزمگە اينالادى دەگەن ءسوز. «بايتەرەك» باعدارلاماسى بويىنشا وسى ەكى ماسەلە قاتار قاراستىرىلعان. ارينە, عارىش
ايلاعى قازاق دالاسىندا ورنالاسقانىنا قاراماستان «توقتار اۋباكىروۆ پەن تالعات مۇساباەۆتان كەيىن عارىشقا قازاقتان نەگە تاعى ءبىر عارىشكەر ۇشپاي جاتىر؟» دەگەن سۇراقتىڭ ءجيى بوي كورسەتىپ قالىپ جاتۋى ابدەن زاڭدى. اقپارات قۇرالدارىنىڭ «عارىشقا ۇشۋعا مۇحتار ايماحانوۆ پەن ايدىن ءايىمبەتوۆ ەسىمدى ەكى قانداسىمىز دايىندالىپ جاتىر. ۇمىتكەردىڭ ەكەۋى دە سوڭعى بەس جىل بويى رەسەيدىڭ عارىشكەرلەردى دايارلاۋ ورتالىعىندا وقۋ-جاتتىعۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى» دەپ تاراتقان حابارىنان سول كۇڭكىلدىڭ اياعى ءسال سايابىرسىعانداي سەزىلگەن. وعان قوسا بىزدە عارىشتىق ۇشۋ اپپاراتىن باسقارا الاتىن قۇرلىقتىق سالا ماماندارىنىڭ, ۇشۋعا دايىن عارىشكەرلەر توبىنىڭ قالىپتاسقانىن ەسكەرسەك, قازاقستان عارىشى مەن عىلىمى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن سوڭعى جيىرما جىل بەدەرىندە ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكىزگەنى سەزىلەدى. قازاقتىڭ عارىشقا ۇشۋى ءبىر كەزدەرى اسپانداعى ايعا قول سوزۋمەن بىردەي قيالداعى ارمان سانالىپ كەلسە, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋ كورسەتۋىمەن سول مۇراتقا قول جەتىپ, بۇگىندە سايالى «بايتەرەكتى» ساعىم قۋعان قازاقتىڭ سارى دالاسىنا قۇت اكەلەتىن ىرىس ەتۋ يدەياسىنىڭ تامىرى جايىلۋدا. اكادەميك سەرىكباي ايساعاليەۆ «قاراپايىم مىسال رەتىندە عارىشتان جەردى سۋرەتكە ءتۇسىرۋ ارقىلى ونىڭ قويناۋىندا قانداي بايلىق, قانشا تەرەڭدىكتە, قاي ماڭدا جاتقانىن ءبىلۋ قيىن ەمەس. سونداي-اق كۇندەلىكتى اۋا رايىن كۇنى بۇرىن بولجاي الاتىن عىلىمي الەۋەتكە يە بولامىز. ال عارىش جاعدايىنداعى تىرشىلىكتى زەرتتەۋ تۇگىل ونداعى مەتالدار مەن مينەرالداردىڭ قاسيەتتەرىنىڭ وزگەرۋ جاعدايىن انىقتاۋعا, ءتۇپتەپ كەلگەندە بولاشاقتاعى وتاندىق ەكونوميكانىڭ ايتارلىقتاي كوپتاراپتانۋىنا جول اشادى. قازىر بۇكىل الەم ءۇمىت كۇتىپ وتىرعان «نانوتەحنولوگيا», «يننوۆاتسيا» سالالارى عارىشتى يگەرگەن قازاقستان ءۇشىن جەمىستىرەك بولاتىنىنا كۇمان جوق» دەپ ادامزات كەلەشەگى عارىشپەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن جازسا, عالىمدار پايىمى كەلەشەكتىڭ كەستەلى جوتالارىنا جەتەلەيدى. بىراق بۇگىنگى اڭگىمەنى ودان بولەكتەۋ ارناعا بۇرساق پا دەيمىز. بايقوڭىر ايلاعى, عارىش كەڭىستىگى, جەر سەرىكتەرى, عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى سان مارتە ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا جاتقان شىعار, ال بىراق عارىشكەردىڭ كەلبەتى جايىندا قولعا قالام ۇستاعان ادامنىڭ ءبارى بىردەي تەبىرەنىپ وي تولعاپ كەتۋى نەعايبىل. بايقوڭىر سىندى الىپ ايلاعى بولا تۇرا قازاق عارىش دەگەن الەمنىڭ الدىندا ءالى سابيدەي بالاڭ ەل بولعاندىقتان, بىلمەيتىن جانعا عارىشكەر دە بوتەن الەمنەن, باسقا گالاكتيكادان كەلگەن ادامداي جۇمباق كورىنۋى زاڭدى. العاشقىدا تالعات امانگەلدى ۇلى تۋرالى ءوزىمىز دە وسىلاي اڭگىمەنى بىردەن ءوربىتىپ اكەتپەي, ارعى-بەرگى دەرەكتەرگە كوز ءجۇگىرتىپ, عالامتورداعى ول جايىندا ازدى-كوپتى كەلتىرىلگەن ماعلۇماتتاردى شولىپ, كوپ جايتكە قانىعۋعا تۋرا كەلگەن. وسىلاردان ويعا جيعان-تۇيگەننىڭ اسەرى باسقا دا, توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە ونى العاش رەت ماسكەۋدە وتكەن قازاقتاردىڭ ناۋرىز تويىندا كەزىكتىرگەندەگى ەستە قالعان اڭگىمەنىڭ ءجونى بولەك. قازاقستاننان بارعان ونەر ساڭلاقتارىمەن تالعات امانگەلدى ۇلى ەمەن-جارقىن قاۋىشىپ, تۋعان جەردىڭ ساعىنىش سازىمەن قوسىلا تەربەلگەن. اتامەكەننەن الىستا جۇرگەن ادامنىڭ ەل, جەر دەگەندە ەزىلە جازدايتىن جۇرەگىنە قايران قالعان قالىپتا ورالعان بىزدەر قالىڭ ورىستىڭ ورتاسىندا ءتىلىن, ءدىنىن ۇمىتپاعان قانداستاردىڭ وتانعا دەگەن ىستىق سالەمىن جەتكىزگەنبىز. ول قازاقتىڭ ءان مەن جىرىنا جەلپىنگەن. بي مەن كۇيىنە سەرپىلگەن. ادامدى تۋعان اۋەنىنەن, بەسىك جىرىنان اجىراتار قۇدىرەتتىڭ جوقتىعىن ساناعا سوندا العاش توقىعان شىعارمىز. ونىڭ انگە عاشىق جانىن دا ەڭ العاش تانىپ-بىلگەن كەزىمىز سول شىعار. سودان بەرى ارادا قانشاما ۋاقىت ءوتتى. مۇنان كەيىن دە شەتەلدە جۇرگەن تالاي قانداسپەن سىرلاستىق, ساعىنىش مۇڭىنا قۇلاق تۇردىك. بىراق كوكەي-كولىنە العاش قونعان سىردىڭ سىڭعىرلاعان ءۇنى قۇلاقتىڭ تۇبىندە ۇمىتىلماستاي بولىپ قالىپ قويار ەكەن. اسىلى, وتاندى ءسۇيۋدى, ەل ءۇشىن وتقا كۇيۋدى شالعايدا جۇرگەن قانداس باۋىرلاردىڭ وسىنداي ىستىق سەزىمدەرى ارقىلى ۇلگى ەتسەك, ارتىق ەتپەس دەپ ويلايمىز. ال ەندى جاقىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «عارىش ادامزات يگىلىگىنە – بولاشاققا كوزقاراس» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. وسى جيىندا تالعات امانگەلدى ۇلىن ەكىنشى رەت كەزدەستىرۋىمىز. عارىشكەر الپىس اتتى ارعىماق جاستى ەرتتەپ مىنگەن شاعىنىڭ قۇرمەتىنە ايشىلىق الىس ەلدىڭ مىقتىلارى ۋنيۆەرسيتەت تورىندە باس قوسىپتى. مەرەيتويىنا جان-جاقتان اعىلىپ تۇسكەن حاتتار لەگى تولاستار ەمەس. جۇرگىزۋشى ولاردىڭ قىسقاشا مازمۇنىن عانا بايانداپ بەرۋدە. «قۇتتىقتاۋلار قازاق تىلىندە جازىلىپتى», دەپ ءبىر-ەكى اۋىز سوزبەن ورىسشا تۇيىندەيدى. كەنەت عارىشكەردىڭ جانارىنان سوناۋ توقسانىنشى جىلدارعى جارق ەتكەن وتتى قايتا كوردىم. جۇرگىزۋشىگە «نەگە قازاقشا وقىمايسىڭ؟» دەگەندى مەگزەدى. قايران, قازاق ءتىلىنىڭ سازىنا دۇنيە ۇيىپ قالارداي عوي. جاپون, ورىس, قىتاي, بۋريات... اۋىزدارىن اشىپ, قۇلاقتارىن تىكتى. سول ءسات تۋعان جەرىن سۇيگەن ادام تۋعان ءتىلىن, ءدىلىن, سالت-ءداستۇرىن قوسا سۇيەرىن ساناعا تاعى توقىپ, عارىشكەردىڭ جان-دۇنيەسىندەگى ەڭ اسىل قاسيەتتى ءبىرىنشى بولىپ ءبىز تاپقانداي مارقايدىق. وسى ەكى كەزەڭ اراسى ەرلىك داستانىمەن جالعاسىپ جاتىر. الماتى شەتىندەگى قارعالى اۋىلىندا تۋعان قازاقتىڭ قارا بالاسىنىڭ كىسىلىك كەلبەتى تەك مۇنىمەن تۇيىقتالمايدى. اتا-اناسى امانگەلدى مۇساباەۆ پەن ساليحا مەڭدىباەۆا ۇلدارىنا ىرىمداپ اتاقتى ۇشقىش, ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ەسىمىن قويۋى بالا تاعدىرىنا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىن ونىڭ وسى جولداعى قاجىماس قايراتىنان تانۋعا بولار ەدى. اناسى ساليحا ستالينگرادتان بەرلينگە دەيىن اسكەري دارىگەر قىزمەتىن اتقارسا, اكەسى حالىق جاۋىنىڭ بالاسى دەگەن اتپەن قيىندىقتى مويىماي جەڭگەن ارداقتى اكە اتانعان. بۇرىن بارلىق بالا وسكەندە ۇشقىش بولۋدى ارماندايتىن. كەيىن عوي سول بوبەك ارمانداردىڭ وزگەرىپ كەتكەنى. بىراق بۇل جولدىڭ دا اياق باستىرماس قيىرشىق تاستارى وتە كوپ. تابانعا قادالعان سول شوڭگەگە شىن تاباندىلىق تانىتىپ, كۇرەسكەندەر عانا ارمانىنا ادال بولىپ قالماق. سانسىز سول ءسابي تاعدىرلاردىڭ اراسىندا ونىڭ ماڭدايىنا عانا بۇيىرعان كاسىپ بۇگىندە بۇكىل قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان باق دەۋگە ابدەن لايىق. مەكتەپتە وقي ءجۇرىپ, جەڭىل اتلەتيكامەن, سۋعا جۇزۋمەن, فۋتبولمەن, بوكسپەن اينالىسادى. ورتالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر مەكتەبىندە سپورتتىق گيمناستيكامەن شۇعىلدانىپ, ون سىنىپتا وقىپ ءجۇرگەن بوزبالا شاعىندا-اق كسرو سپورت شەبەرلىگىنە كانديداتتىڭ باعدارلاماسى بويىنشا ونەر كورسەتە باستايدى. سونىڭ قاباتىندا الماتى قالاسىنداعى جاس تەحنيكتەر ستانساسىندا ۇشاقتاردىڭ ۇلگىلەرىن قۇراستىرىپ, جيناپ ءجۇردى جانە مەكتەپتى ءبىتىرۋ قارساڭىندا اۆيامودەليزم جونىندەگى ءبىرىنشى سپورتتىق رازريادقا يە بولدى... كەيىننەن 1974 جىلى ريگاداعى ازاماتتىق اۆياتسيا ينجەنەرلەرىن دايارلايتىن ينستيتۋتتى ءتامامداپ شىققان سوڭ, دوسااف-تىڭ الماتى اەروكلۋبىندا ۇشاق سپورتىمەن ماشىقتانادى, ال 1982 جىلى قازاق جاستارىنىڭ اراسىنان تۇڭعىش رەت جوعارعى پيلوتاج بويىنشا كسرو سپورت شەبەرى, 1983-84 جىلدارى كوماندالىق ەسەپتەن كسرو چەمپيونى بولادى دەگەن دەرەكتەردە ونىڭ 1986 جىلى عارىشكەرلەر قاتارىنا جازىلۋعا ۇمتىلا باستاعانى جازىلعان. اقتوبە جوعارى ۇشقىشتار ۋچيليششەسىن 1993 جىلى ءبىتىرىپ, الماتى وبلىسىنداعى ازاماتتىق اۆياتسيا اۋە قاتىناستارىنىڭ بورالداي اۆياوتريادىندا ينجەنەر بولىپ قىزمەت اتقارعانى ومىردە كوپ ءجايتتىڭ بەتىن اشىپ بەرگەن. 1987 جىلدان «ان-2» ۇشاعىنىڭ 2-پيلوتى, كومانديرى, 1989 جىلى ۋليانوۆسك (قازىرگى تولياتتي قالاسى) قالاسىنداعى ۇشقىشتار, ديسپەتچەرلەر ءجانە ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق كادرلار دايارلاۋ ورتالىعىن ءبىتىرىپ, الماتى بىرىككەن اۆياوتريادىنىڭ ءبىرىنشى ۇشۋ وتريادىندا «تۋ-134» ۇشاعىنىڭ 2-پيلوتى, دەگەن قىزمەتتەردەن تۇرادى ءومىر سوقپاعى. 1990 جىلى يۋ.گاگارين اتىنداعى عارىشكەرلەر دايارلاۋ ورتالىعىندا عارىشقا ۇشۋ دايىندىعىنا كىرىسەدى. 1991 جىلى «عارىشكەر-سىناقشى» كۆاليفيكاتسياسى بەرىلىپ, 16-نەگىزگى باعدارلاما بويىنشا 1994 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنان 4 قاراشاعا دەيىن «سويۋز تم» عارىش كەمەسىندە بورت-ينجەنەر رەتىندە عارىشتا بولسا, 2 رەت اشىق عارىش كەڭىستىگىنە شىققان. ۇشۋ كەزىندە قازاقستاندىق عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ 2-باعدارلاماسىن ورىنداعان, 25-نەگىزگى ەكسپەديتسيا باعدارلاماسى بويىنشا 1998 جىلى 29 قاڭتار مەن 25 تامىز ارالىعىندا «سويۋز تم-27» جانە «مير» عارىش كەمەلەرىنىڭ كومانديرى رەتىندە عارىشقا قونىپ, ۇشۋ كەزىندە 5 رەت اشىق عارىش كەڭىستىگىنە شىققانى, وندا عىلىمي-زەرتتەۋ مەن ەكسپەريمەنتتەردىڭ قازاقستاندىق 3-باعدارلاماسىن ورىنداعانى بەلگىلى. ال 2001 جىلعى 28 ءساۋىر مەن 6 ماۋسىم ارالىعىندا «سويۋز تم-32» عارىش كەمەسىمەن حالىقارالىق عارىشتىق ستانساسىنا بارعان ءبىرىنشى ەكسپەديتسيانىڭ ەكيپاج كومانديرى رەتىندە قازاقستاندىق ءتورت باعدارلامانى ورىنداپ قايتۋى ۇلكەن جەتىستىك سانالسا, ادامزات تاريحىندا عارىشقا تۇڭعىش رەت ميلليونەر تۋريستىڭ, امەريكاندىق الپىس جاستاعى دەنيس تيتونىڭ ساپار شەگۋى ءدال وسى تالعات مۇساباەۆ باسقارعان ەكيپاجعا ءدوپ كەلۋىنىڭ ءوزى تەگىن بولماسا كەرەك. بايقوڭىر ايلاعىنان كوككە زۋلاپ بارا جاتقان عارىش كەمەسىندەگى ميلليونەر «مەن الەمدەگى ەڭ باقىتتى اداممىن» دەپ ايقايلاپ تا جىبەرگەن كورىنەدى.
استانادا وتكەن كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى – حالىقارالىق كەڭىستىكتە عارىش سالاسى بويىنشا بولاشاققا ارنالعان باعىت-باعداردى انىقتاۋ دەسەك, وعان جاپونيا, گەرمانيا, فرانتسيا, رەسەي, قىتاي سياقتى ايتۋلى مەملەكەتتەردەن كەلگەن مامانداردىڭ قاتىسۋى عارىش سالاسى جەر شارىنداعى بارشا ادامزات بالاسىنىڭ ورتاق قۇندىلىعى ەكەنىن اڭعارتقانداي. كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن ەلىمىزدىڭ «قازعارىش» اگەنتتىگى ءوزدەرىنىڭ «ءبايتەرەك» دەپ اتالاتىن عارىش كەشەندەرىنىڭ جوباسىن كوپشىلىككە تانىستىرۋى قازاقستان دا بۇل سالادان ەشكىمنەن كەندە قالىپ قويماعانىن, زاماناۋي وزىق تەحنولوگيا بويىنشا دامىپ-وركەندەپ كەلە جاتقانىن كورسەتكەن. كورمەدەن قوناقتار كوپ نارسەنى كوكەيگە تۇيگەندەي. استانا قالاسىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن ۇلتتىق عارىش ورتالىعىنىڭ جوباسى كوپشىلىكتى قىزىقتىرماي قالمادى. الداعى ۋاقىتتا وندا ارنايى عارىش اپپاراتتارى قۇراستىرىلماق. قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توقتار ءاۋباكىروۆ: «ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىمىز بار. ەندى وسى عارىش عالاماتىن ۋىستان شىعارماي ۇستاپ تۇرار ناعىز ەلجاندى ازاماتتار قاجەت», دەپ قايىرعان ويىن. ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى تالعات مۇساباەۆ «Kazsat» جۇيەسى مەن «بايتەرەك» عارىشتىق-زىمىران كەشەنىن جاساۋ بويىنشا اۋقىمدى ىستەر قولعا الىنىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتكەن. بيىلدىڭ وزىندە العاشقى ون ديففەرەنتسيالدى ستانسا ىسكە قوسىلاتىنىن, بۇل جوبا اۋەلى اقمولا وبلىسىندا, ارتىنشا استانادا, كەيىنىرەك رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتقان. ەۇۋ رەكتورى باقىتجان ءابدىرايىم عارىش سالاسى بويىنشا ءوزارا ءارىپتەستىك بايلانىس ورناتقان شەتەلدىك عالىمداردىڭ ەڭبەگىنە تابىس تىلەي كەلىپ, توراعاعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قۇرمەتتى پروفەسسور اتاعىن بەرگەن. رەسەيدەن كەلگەن ۆ.يۆانوۆ ت.مۇساباەۆتىڭ كەۋدەسىنە ك.تسيولكوۆسكي مەدالىن تاققان. قىتاي, ۋكراينا, جاپونيادان كەلگەن قوناقتار دا «حالىق قاھارمانىنا» سىي-قۇرمەتىن اياپ قالعان جوق. يۋ. مالەنچەنكو, ن.بۋدارين سىندى ارىپتەس دوستارى ءجۇر جانىندا. قازاقتا «كەمەدەگىنىڭ – جانى ءبىر» دەگەن ءسوز بار, تالعات امانگەلدى ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا كەلگەندەردىڭ دەنى سونداي ءبىر كەمەگە مىنگەن جولاۋشىلار سەكىلدى كورىنگەن.
ادامنىڭ سىرتقى بەينەسىنە قاراپ جاسىن بەرىپ جاتادى جۇرت. الپىس بەلەسكە جەتكەن عارىشكەرگە قاراپ ءتىپتى ونداي جاستاعى ادامعا مۇلدە ۇقساتا قويمايسىز. كوكتىڭ قۇدىرەتى بولسا كەرەك ادامدى قارتايتپايتىن. ومىرلىك جارى ۆيكتوريا ءجۇر جانىندا جاراسىپ. كاميلا, دانيار ەسىمدى ۇل مەن قىزى ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. ورتالارىندا نەمەرەلەرى ءجۇر شاپقىلاپ. وزگە جۇرتتىڭ قىزىن قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن يباسىنا ءيىلدىرىپ, سالەمىن سالدىرعان قازاق ازاماتىنىڭ وتباسىنداعى باقىت شامى ءۇيلەسىمدى ءۇندەستىكتەن جارقىراپ تۇرعانداي.
قاراشاش توقسانباي.
سۋرەتتەردە: اكە مەن بالا; ۇشقىش; عارىشكەر.
