ايەلدەردىڭ دە قوسقان ۇلەسى زور

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان مەم­لە­كەتىنىڭ الدىنداعى ەڭ باستى ءمىن­­دەت – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ. 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا ارنالعان. ونىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بۇكىل قوعام بولىپ اتسالىسۋ پارىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا ايەل­دەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى اسا ماڭىزدى. دامۋ جوسپارىن­دا ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلت­ارالىق تاتۋلىق, ءتيىمدى باسقارۋ, حالىقارالىق ەڭبەك نورما­لا­رىن ساقتاۋ, كاسىپكەرلىك ءما­دە­نيەتى, ءتيىمدى ءارى تۇراقتى ماك­رو­ەكونوميكالىق ساياسات, ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ينتەگرا­تسيا, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن سەنىمدى الەۋمەتتىك قورعاۋ سياق­تى گەندەرلىك باعىتقا نەگىز­دەل­گەن ماسەلەلەر بار. ايەل كاسىپ­كەرلىگىنە قولايلى ءىس-شا­رالار تولىق قاراستىرىلعان. – وسى ورايدا ايتپاعىمىز, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن 3,7 ملن. ايەلدەر قاۋىمى بار. قازاقستان ايەلدەرى وتباسى قام-قارەكەتى, بالالار تاربيەسىمەن قو­سا ەل يگىلىگىن ارتتىرۋدا قوعام ال­دىنداعى مىندەتىن ادال اتقارىپ كەلەدى, – دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ن.شاروۆا, – قازىرگى كەزەڭدە ايەل ادامنىڭ ساياساتتا, باسقارۋ ىسىندە, بيزنەستە ءتيىمدى دە تابىس­تى بولىپ جۇرگەنىنە ەشكىم كۇمان كەلتىرە المايدى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى, مەملەكەت تاراپىنان, مەم­لەكەت باسشىسى تاراپىنان قازاقستاندىق ايەلدەر قاۋىمىنا سەنىمدى سەرىكتەس رە­تىندە جوعارى باعا بەرىلۋى. ال, سەنىم مەن قۇرمەت ادامعا ارقاشان قانات بىتىرەدى. يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى كولەمى 6,5 ترلن. تەڭگە قۇرايتىن 162 جوبا ەنگىزىلگەن. سونىڭ باسىم بولىگىنىڭ ءبىرى, – «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى-2020». بۇل جوباعا سايكەس مەملەكەت شاعىن جانە ور­تا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە نەسيە ءبولۋ ارقىلى كاسىپكەرلىك ين­فرا­قۇرىلىمىن دامىتپاق. سوعان وراي جەڭىل ونەركاسىپ, توقىما كا­سىپ­ورىندارىن, تۋ­ريزمدى, اگ­رار­لىق قايتا وڭدەۋ سالالارىن جانداندىرۋعا جول اشىلماق. شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن حانىمدار از ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا تەر توگىپ ءجۇر­گەندەردىڭ اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى 50 پايىزدى قۇرايدى. ال اگرارلىق سەكتورداعى ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعى 60 پايىز ەكەن. سەمەي قالاسىنداعى «بەرەكە» شاعىن نەسيە بەرۋ ۇيىمىنان ءۇس­تىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا 7 مىڭ­نان استام اۋىلدا تۇراتىن قىز-كەلىنشەكتەر شارۋا قوجالى­عىنداعى جۇمىستارىن دامىتۋ ءۇشىن نەسيە العان. وسى ارادا ەل­باسىنىڭ قازاقستان ايەلدەرىنىڭ V فورۋمىندا ايەل كاسىپكەرلىگىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تۋرالى تاپسىرما بەرە تۇرىپ, ايەلدەردىڭ قارجىنى قايدا, قالاي جۇمساۋدى بىلەتىنىن اتاپ ايتقانىن ەسكە سالا كەتۋ قاجەت. ايەل كاسىپكەرلىگىن قار­جىلاندىرۋ جوبالارى قار­قىندى جۇرگىزىلۋدە. شاعىن كا­سىپكەرلىكتى دامىتۋ قو­رى ارقىلى ايەل كاسىپكەرلەرگە 16 ملن. دوللار قارجى ءبولىندى. «شاعىن نەسيە ۇيىمدارى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, نەسيە الۋ پروتسەدۋرالارى جەڭىلدەتىلدى. كاسىپكەر ايەلدەرمەن جۇرگىزىلەتىن ساۋالداما ارقىلى شاعىن كاسىپ­كەرلىكتى تابىستى دامىتۋعا كە­دەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەر انىق­­تالدى. ولار جەرگىلىكتى ءماس­لي­حات دەپۋتاتتارىنىڭ, مەم­لە­كەت­تىك جانە بيزنەس قۇرى­لىمدارى, قارجى ۇيىمدارى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە كاسىپكەر ايەلدەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن دوڭگەلەك ۇستەل جيىندارىندا تالقىلانۋدا. سەمەي قالاسى اكىمىنىڭ ورىن­­ب­ا­­سارى نادەجدا شاروۆا كونفەرەنتسيادا سەمەي قالاسىنداعى ايەلدەردىڭ قوعامداعى بەلسەندىلىگى, ىسكەر­لىگىنە توقتالىپ ءوتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلىمىزدە 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى بەكىتىلدى. بۇگىندە سەمەي قالالىق اكىمدىگىنە قاراستى ون بەس دەربەس ءبولىم بار بولسا, ونىڭ التاۋىن قازىر نازىك جاندىلار باس­قارۋدا. سونىمەن قاتار, سەمەي قا­لاسىنا قاراستى ءتورت اۋىلدىق وكرۋگتىڭ دە اكىمى ايەل ادامدار. سەمەي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ قاتارىندا دا ءتورت نازىك جاندى حالىق قالاۋلىسى اتانعان. – ەلىمىز دەربەستىگىن العاننان باستاپ, گەندەرلىك تەڭدىككە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ كەلەدى, – دەدى كا­سىپكەر حانىم جاننا مۇراتوۆا. قازىرگى تاڭدا ايەلدەر قاۋىمى ءتۇرلى سالادا ەر ازاماتتارىمىزبەن تەڭ دارەجەدە ەڭبەك ەتۋدە. مەم­لەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا شاعىن بيزنەس ۇر­پاقتان ۇرپاققا ءوتۋى قا­جەت­تىگىن اتاپ وتكەن ەدى. بۇگىندە ايەل­­دەردىڭ جەڭىل ونەركاسىپتە, ساۋ­دا سالاسىندا, قوناقۇي جانە مەيرام­حانا كاسىبىندە باعىندىرعان بەلەستەرى از ەمەس. ولاردىڭ ىسكەرلىگى ءناتي­جەسىندە قالامىز الەۋمەتتىك تۇرعىدان قار­قىندى دامىپ كەلە جاتىر. نازىك جاندىلار ءالى دە بولسا كاسىپكەرلىك سالاسىندا وزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىقتاي پايدالانا الماي كە­لەدى ەكەن. «بيزنەس جۇرگىزۋدەگى جەڭىلدىك» رەيتينگىندە قازاق­ستان تمد ەلدەرى اراسىندا كوش­باسشى ورىندا بولعاندىعىنا قاراماستان, جاھانداعى ەكونو­ميكالىق داعدارىس پەن وزگە دە فاكتورلار ايەلدەردىڭ وسى سالانى يگەرۋىنە قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كورىنەدى. دەگەنمەن, وتباسىنىڭ بەرەكەسىن كەلتىرىپ, بالا تاربيەسىمەن ءۇز­بەي اينالىسا ءجۇرىپ, ۇيدەن تىس جەردەگى جۇمىسىن دا تىندى­رىپ, ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكو­نو­ميكا­لىق احۋالىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ايەلدەر از ەمەس. ولاردىڭ اراسىن­دا ۇلكەندى-كىشىلى مەكەمەلەر باسشىلارى, ءوز ءىسىن ۇرشىقشا ءيىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر دە بار. ونەگەلى انا, ۇلگىلى باسشى اتانىپ جۇرگەن­دەرى قانشاما. قازاقستاننىڭ «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى 5 مىڭ­نان اسا ايەل كا­سىپكەرلەردىڭ جوباسىن قارجى­لاندىرعان. ايەل ادام­نىڭ قابىلەتىمەن رەسپۋب­ليكاداعى ەڭ­بەك رەسۋرسىنىڭ 50%-عا جۋى­عىن قۇراپ وتىرعان قا­زاق­ستان ايەل­­­دەرى ۇدەمەلى ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر. وسىلايشا ۇلتتىق ەكونوميكانى يننوۆاتسيالىق جولعا قويۋعا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزۋدە. راۋشان نۇعمانبەكوۆا. سەمەي.