قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى  №126

2016 جىلعى 28 قاڭتار, استانا قالاسى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋ تۋرالى «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعى 24 قاراشاداعى زاڭىنىڭ 7-بابى 24) تارماقشاسىنا سايكەس, بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق- كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسى بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بايلانىس, اقپاراتتاندىرۋ جانە اقپارات كوميتەتى (ت.ب. قازانعاپ): 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە وسى بۇيرىقتىڭ مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە مەرزىمدى باسپا باسىلىمدارىندا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ ەتالوندىق باقىلاۋ بانكىنە ەنگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق قۇقىقتىق اقپارات ورتالىعىنا رەسمي جاريالاۋعا ونىڭ كوشىرمەلەرىن باسپا جانە ەلەكتروندىق تۇردە جىبەرۋدى; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينترانەت-پورتالدارىندا ورنالاستىرىلۋىن; 4) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن ون جۇمىس كۇنى ىشىندە وسى بۇيرىقتىڭ 2-تارماعىنىڭ 1), 2) جانە 3) تارماقشاسىندا كوزدەلگەن ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى مالىمەتتەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ زاڭ دەپارتامەنتىنە ۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ جەتەكشىلىك ەتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-مينيسترىنە جۇكتەلسىن. 4. وسى بۇيرىق ول العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ج.قاسىمبەك قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ 2016 جىلعى 28 قاڭتارداعى №126 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسى 1. جالپى ەرەجەلەر 1. وسى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسى (بۇدان ءارى– ادىستەمە) «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعى 24 قاراشاداعى زاڭىنىڭ (بۇدان ءارى - زاڭ) 7-بابى 24) تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەنگەن جانە مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋگە ارنالعان. 2. اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر زاڭنىڭ 7-بابى 29) تارماقشاسىمەن بەكىتىلەتىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ كاتالوگىنا (بۇدان ءارى – كاتالوگ) سايكەس وسى قىزمەت تۇرلەرى جانە ولاردى تۇتىنۋشىلار بويىنشا سىنىپتالادى. 3. ادىستەمەدە مىناداي ۇعىمدار مەن قىسقارتۋلار پايدالانىلادى: 1) اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەت – وسى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءوزى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەتىن بايلانىس قىزمەتتەرىن قوسا العاندا, ەسەپتەۋ رەسۋرستارىن م ۇلىكتىك جالداۋ (جالعا بەرۋ) جانە (نەمەسە) ورنالاستىرۋ, باعدارلامالىق قامتىلىمدى, باعدارلامالىق ونىمدەردى, سەرۆيستىك باعدارلامالىق ونىمدەردى جانە تەحنيكالىق قۇرالداردى پايدالانۋعا بەرۋ جونىندەگى كورسەتىلەتىن قىزمەت نەمەسە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ جيىنتىعى; 2) باستاپقى قۇجاتتار – ۇسىنىلعان جانە الىنعان تولەم شوتتارىن, جۇكقۇجاتتاردى, ورىندالعان جۇمىستار اكتىلەرىن, قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىلەرىن, مۇكامالدىق كارتوچكالاردى, تولەم ۆەدوموستەرىن قامتيتىن ەسەپتەلگەن كىرىستەردى جانە شەككەن شىعىستاردى باستاپقى ەسەپكە الۋ قۇجاتتارى; 3) جۇيەلىك باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋ – «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» اك-ينفراقۇرىلىمى اپپاراتتىق كەشەنىنىڭ جانە دەرەكتەردى بەرۋ جەلىسىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان باعدارلامالار مەن باعدارلامالىق كەشەندەر جيىنتىعى; 4) جاناما شىعىندار– وپەراتوردىڭ ەسەپ بەرۋ مەرزىمىندەگى شىعىندارى, سونىڭ ىشىندە بىرنەشە اك-قىزمەتتەرمەن سەبەپتىك-سالدارلىق بايلانىسى بار جانە وسىنداي اك-قىزمەتتەر اراسىندا ۇلەستىرىلۋگە جاتاتىن تىركەلگەن اكتيۆتەر بويىنشا شىعىندار, سونداي-اق اك-قىزمەتتەردى كورسەتۋمەن بايلانىستى ەمەس جانە اك-قىزمەتتەرمەن سەبەپتىك-سالدارلىق بايلانىسى جوق جانە ولار اراسىندا ۇلەستىرۋدى تالاپ ەتەتىن وپەراتوردىڭ شىعىندارى (وزىندىك قۇنى بويىنشا شىعىندار, مەرزىم شىعىندارى, اكىمشىلىك شىعىندار, وزگە شىعىندار); 5) اك-قىزمەت ينفراقۇرىلىم رەتىندە – «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» اك-ينفراقۇرىلىمىنىڭ اقپاراتتى وندە, ساقتاۋ, بەرۋ جونىندەگى ەسەپتەۋىش رەسۋرستارىن ءوز بەتىمەن باسقارۋ ءۇشىن جالعا بەرۋ (IAAS); 6) سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىم – اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان باعدارلامالىق ءونىم ء(سبو); 7) «ەلەكتروندىق ۇكiمەتتiڭ» اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ وپەراتورى (بۇدان ءارى – وپەراتور) – وزىنە بەكىتىپ بەرىلگەن «ەلەكتروندىق ۇكiمەتتiڭ» اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلگەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ايقىندايتىن زاڭدى تۇلعا; 8) اك-قىزمەت پلاتفورما رەتىندە – وندا كەيىننەن جاڭا نەمەسە قولدانىستاعى قوسىمشالاردى ء(وزىنىڭ, تاپسىرىس بويىنشا ازىرلەنگەن نەمەسە تاراتىلاتىن ساتىپ الىنعان قوسىمشالاردى) ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇيەلىك باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋدى جالعا بەرۋ (PAAS); 9) اك-قىزمەت سەرۆيس رەتىندە – وپەراتوردىڭ بۇلتتىق ينفراقۇرىلىمندا جۇمىس ىستەيتىن سەرۆيستىك باعدارلامالىق ونىمدەردى جالعا بەرۋ (SAAS); 10) تىكەلەي شىعىندار – وپەراتوردىڭ ەسپ بەرۋ مەرزىمىندەگى شىعىندارى, سونىڭ ىشىندە ناقتى اك-قىزمەتپەن تىكەلەي سەبەپتىك-سالدارلى بايلانىسى بار تىركەلگەن اكتيۆتەرى بويىنشا شىعىندار (وزىندىك قۇنى بويىنشا شىعىندار, قارجىلاندىرۋعا جۇماسالتىن شىعىندار جانە باسقا شىعىندار); 11) IAAS (infrastructure as a service) –ينفراقۇرىلىم قىزمەت رەتىندە; 12) PAAS (platform as a service) – تۇعىرناما قىزمەت رەتىندە; 13) SAAS (software as a service) – باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ قىزمەت رەتىندە; 14) WACC (weight average cost of capital) –كاپيتالدىڭ ورتاشا قۇنى. 4. شىعىنداردى تىكەلەي شىعىندارعا جانە جاناما شىعىندارعا ءبولۋ وسى ادىستەمەگە 1-قوسىمشاعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 5. اق-قىزمەتىن ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وپەراتورلارىمەن كورسەتىلەتىن زاڭنىڭ 7-بابى 4) تارماقشاسىنا سايكەس (بۇدان ءارى-قاعيدا) بەكىتىلەتىن اقپاراتتاندىرۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلىن ىسكە اسىرۋ قاعيدالارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 6. ادىستەمەنىڭ نەگىزىن قالاۋشى قاعيداتتار: 1) قاتەرلەردىڭ وتەۋدى قاجەتتى دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, اك-قىزمەتتەردى ۇسىنۋعا جۇمسالاتىن دالەلدى شىعىنداردىڭ ورنىن انىقتاۋ; 2) كىرىستەردى جانە شىعىنداردى ءتيىستى اك-قىزمەتتەرگە جاتقىزعان جانە بولگەن كەزدەگى اشىقتىق. 7. ادىستەمە قارجىلىق, باسقارۋشىلىق جانە سالىقتىق ەسەپتىلىكتى وپەراتورمەن ۇسىنۋ ءتارتىبىن جانە نىسانىن وزگەرتپەيدى. 8. قۇنىن ەسەپتەگەن كەزدە اك-قىزمەتتىڭ مىناداي تۇرلەرى بار: 1) اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى جالعا الۋ بويىنشا قىزمەتتەر (IAAS/PAAS); 2) ينفراقۇرىلىمداردىڭ وزىنە ەنگىزەتىن (IAAS/PAAS) باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى (SAAS) جالعا الۋ بويىنشا قىزمەتتەر. 9. شىعىنداردى ءبولۋ ءتارتىبى (شىعىنداردى بەلگىلى ءبىر اك-قىزمەتتەر تۇرلەرىنە جاتقىزۋ پروتسەسى), تاپسىرىس بەرۋشىگە اك-قىزمەتتەردى ۇسىناتىن قاتىسۋشىلاردىڭ ەسەپتىك قۇجاتتارىمەن بەلگىلەنەدى. 2. مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ ەسەبى 1 پاراگراف. اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى (IAAS, PAAS) جالعا بەرۋ بويىنشا قىزمەت قۇنىنىڭ ەسەبىن انىقتاۋ 10. مەرزىم ىشىندەگى اك-قىزمەتتەر قۇنىنىڭ ەسەبى: وندا, IAAS/PAAS - اك-قىزمەتتىڭ ينفراقۇرىلىم رەتىندەگى قۇنى (پلاتفورما قىزمەت رەتىندە, ينفراقۇرىلىم قىزمەت رەتىندە); D – مەرزىم ىشىندەگى تىكەلەي شىعىندار; I – مەرزىم ىشىندەگى جاناما شىعىندار; WACC – كاپيتالدىڭ ورتا ولشەمدى قۇنى; ۆ – مەرزىم ىشىندەگى ۇلەستىرۋ بازاسى. ۇسىنىلاتىن قىزمەت تۇرىنە بايلانىستى ساندىق نەمەسە ۋاقىتتىق ولشەممەن بەلگىلەنەدى ءبىر جۇمىس ورنى, ابونەنتتىك تولەم, بايلانىس ارناسى, ترافيكتىڭ كولەمى, اي, جىل ىشىندەگى ابونەنتتىك تولەم جانە ت.ب.). ۇلەستىرۋ بازاسىنىڭ كورسەتكىشى اك-قىزمەتتەر كاتالوگىندا, دامۋ جوسپارىندا, بيۋدجەتتە جانە ت.ب. بەلگىلەنۋى مۇمكىن. 11. ءار اك-قىزمەت ءۇشىن جاناما شىعىنداردى ۇلەستىرۋ وپەراتورمەن مەرزىم ىشىندەگى وپەراتوردىڭ بارلىق اك-قىزمەتتەرى بويىنشا شىعىنداردىڭ جالپى سوماسىنداعى ءار اك-قىزمەتكە كەلەتىن شىعىنداردىڭ ۇلەستىك سالماعى بويىنشا ءوز بەتىمەن جۇرگىزىلەدى. 12. كاپيتال قۇنىنىڭ ورتا ولشەمدى كورسەتكىشى (WACC) كاپيتالدىڭ قۇنىن جانە قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قاجەتتى پايدالىلىق دەڭگەيىن انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلادى جانە وسى ادىستەمەگە 1- قوسىمشاعا سايكەس WACC ەسەبىنە سايكەس ەسەپتەلەدى. 13. WACC ەسەپتەۋ وپەراتوردىڭ ءتيىستى بيۋدجەتىن بەكىتكەن كەزەڭدە جىلىنا ءبىر رەت, بىراق مەملەكەتتىك ورگاندارعا اقپاراتتاندىرۋدى قاراۋ بويىنشا بيۋدجەتتىك ءوتىنىمدى ۇسىنعان كۇننەن باستاپ 3 كۇننەن كەشىكتىرمەي جۇرگىزىلەدى. 2 پاراگراف. باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى جالعا بەرۋ بويىنشا قىزمەت قۇنىنىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋدى انىقتاۋ 14. اك-قىزمەتتىڭ سەرۆيس رەتىندەگى قۇنىن ەسەپتەۋ مىناداي فورمۋلا بويىنشا جۇرگىزىلەدى: مۇندا, SAAS - اك-قىزمەتتىڭ سەرۆيس رەتىندەگى جىل ىشىندەگى قۇنى; IAAS/PAAS– ناقتى سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىمنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شىعىندارعا كەلتىرىلگەن جانە وسى ادىستەمەنىڭ 14 تارماعىنا سايكەس ەسەپتەلەتىن اك-قىزمەتتى ينفراقۇرىلىم رەتىندە جالعا بەرۋدىڭ جىلدىق قۇنى; - سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىمدى جالعا بەرۋدىڭ جىلدىق قۇنى. سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىمنىڭ كەلەسى تۇرلەرى بولادى: 1) قۇنى نورماتيۆتىك شىعىنداردى ەسەپتەۋ ادىستەمەسىنە سايكەس ەسەپتەلەتىن تاپسىرىستى سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىم; 2) قۇنى مەردىگەرمەن نارىقتىق كونيۋكتۋراعا بايلانىستى ەسەپتەلەتىن بار سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىم. بار سەرۆيستىك باعدارلامالىق ءونىم تاپسىرىس بەرۋشى – تۇتىنۋشىلارمەن ەرەجەگە سايكەس تاڭدالادى. مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسىنە 1-قوسىمشا شىعىنداردى تىكەلەي شىعىندارعا جانە جاناما شىعىندارعا ءبولۋ شىعىنداردىڭ اتاۋى تىكەلەي جاناما وزىندىك قۇنى + + قورلار + + قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى + + ەڭبەكاقىدان اۋدارىمدار + + ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەردىڭ امورتيزاتسياسى + + نەگىزگى قۇرالداردىڭ توزۋى + + نەگىزگى قۇرالدارعا جانە ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەرگە قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ + + كولىكتىك قىزمەتتەر بويىنشا شىعىندار - + بايلانىس قىزمەتتەرى بويىنشا شىعىندار + + كونسۋلتاتسيالىق شىعىندار - + اقپاراتتىق قىزمەتتەر - + ءىس ساپار شىعىندارى + + وكىلدىكتىك شىعىندار - + ەڭبەك قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى بويىنشا شىعىندار + + الەۋمەتتىك باعدارلاما بويىنشا شىعىندار + + سالىقتار جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر + + وزگە شىعىندار + + جالپى جانە اكىمشىلىك شىعىندار - + قورلار - + قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى - + ەڭبەكاقىدان اۋدارىمدار - + ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەردىڭ امورتيزاتسياسى - + نەگىزگى قۇرالداردىڭ توزۋى - + نەگىزگى قۇرالدارعا جانە ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەرگە قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ - + كولىكتىك قىزمەتتەر بويىنشا شىعىندار - + بايلانىس قىزمەتتەرى بويىنشا شىعىندار - + كونسۋلتاتسيالىق شىعىندار - + اۋديتورلىق شىعىندار - + اقپاراتتىق قىزمەتتەر - + ءىس ساپار شىعىندارى - + وكىلدىكتىك شىعىندار - + قايىرىمدىلىق جانە دەمەۋشىلىك كومەك كورسەتۋمەن بايلانىستى شىعىندار - + ەڭبەك قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى بويىنشا شىعىندار - + الەۋمەتتىك باعدارلاما بويىنشا شىعىندار - + سالىقتار جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر - + ديرەكتورلار كەڭەسىن ۇستاۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار - + وزگە شىعىندار - + اكتيۆتەردىڭ شىعۋىنا بايلانىستى شىعىندار - + اكتيۆتەردىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى شىعىندار - + باعامداعى ايىرماشىلىق بويىنشا شىعىندار - + قارجىلاندىرۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار + + وزگە شىعىندار + + كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا شىعىندار + + مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسىنە 2-قوسىمشا WACC ەسەپتەۋ WACCUSD = Rd * Wd * (1-T) + Re * We , مۇندا Rd – قارىزدىق قاراجاتتى تارتۋ قۇنى (CostofDebt) Wd – قارىزدىق قاراجاتتى نارىقتىق ۇلەسى (D/(E+D),%) T – پايداعا سالىناتىن سالىق مولشەرلەمەسى (TaxRate,%) Re – ءوز كاپيتالىنىڭ قۇنى (CostofEquity) We– ءوز قاراجاتىنىڭ نارىقتىق ۇلەسى (ە/(E+D),%) قارىزدىق كاپيتال قۇنىن بەلگىلەۋ (Rd) قارىزدىق كاپيتال قۇنى (CostofDebt) وپەراتوردىڭ بار كرەديتتەرى بويىنشا مولشەرلەمەلەرى دەڭگەيىندە قابىلدانادى (ولار نارىقتىق شارتتارمەن الىنعان جاعدايدا). وپەراتوردا قارىزدىق قاراجات بولماعان جاعدايدا, نەمەسە ولاردىڭ شارتتارى نارىقتىق ەمەس بولعان جاعدايدا, قارىزدىق كاپيتالدىڭ قۇنىن انىقتاعان كەزدە, قازاقستان رەسپۋبليكاسنىڭ ۇلتتىق بانكى دەرەكتەرى نەگىزىندە (قر ۇلتتىق بانكىنىڭ ستاتيستيكالىق بيۋللەتەنى) قارجىلىق ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن اقش دوللارىندا ءبىر جىلدان استام مەرزىمگە بەرىلگەن كرەديتتەر بويىنشا ورتا مولشەرلەمە قولدانىلادى, نەمەسە داموداران سايتىنىڭ دەرەكتەرىنەن (http://www.Damodaran.com) سالاعا ارنالعان ورتاسالالىق ماندەر پايدالانىلادى. ءوز قاراجاتىنىڭ نارىقتىق ۇلەسىن (We) نەمەسە قارىزدىق قاراجاتتىڭ نارىقتىق ۇلەسىن انىقتاۋ (Wd) ديسكونتتاۋ مولشەرلەمەسى وپەراتور كاپيتالىنىڭ قۇرىلىمىنا نەمەسە ول ارقىلى وپەراتور اكتيۆتەردى ساتىپ الۋدى قارجىلاندىرعان ادىسكە بايلانىستى ەمەس, ويتكەنى اكتيۆتەن كۇتىلەتىن كەلەشەك اقشالاي قاراجات اعىمدارى اكتيۆ قارجىلاندىرىلعان ادىسكە بايلانىستى ەمەس (مسفو (IAS) 36, ا قوسىمشاسى, ا19 پاراگرافى). ءوز (E/(E+D)) جانە قارىزدىق (D/(E+D)) قاراجات ۇلەسىن انىقتاۋ ءۇشىن بەس جىلدىق مەرزىم ىشىندەگى ەڭ تولىق قوردى پايدالاناتىن ستاتيستيكالىق انىقتامالىقتاردىڭ دەرەكتەرىنەن الىنعان سالاعا ارنالعان ورتاسالالىق ماندەر پايدالانىلادى. ماڭىزدى: دەرەكتەر βlev (ReleveredBeta) ەەپتەۋ ءۇشىن پايدالانىلعان ۇقساس كورسەتكىشتەرگە سايكەس بولۋى ءتيىس. ءوز كاپيتالىنىڭ قۇنىن بەلگىلەۋ (Re) ءوز كاپيتالىنىڭ قۇنىن ەسەپتەگەن كەزدە وپەراتوردىڭ قىزمەتىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ەڭ انىق كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاپيتالدىق اكتيۆتەردى باعالاۋدىڭ تۇرلەندىرىلگەن مودەلىن (CapitalAssetPricingModel (سارم) پايدالانۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە, قازاقستاندا دامىعان قور نارىعى بولماعاندىقتان, ەڭ دامىعان جانە وكىلدى رەتىندە اقش نارىعىنىڭ دەرەكتەرى پايدالانىلادى. ءوز كاپيتالىنىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ مىنا فورمۋلا بويىنشا جۇرگىزىلەدى: Re = Rf + βlev * (Rm – Rf) + S1 + S2 + S3, مۇندا Re – كۇتىلەتىن تابىس مولشەرلەمەسى ء(وز كاپيتالىنا) Rf – تاۋەكەلسىز مولشەرلەمە (اقش-تا) βlev – بەتا كوەففيتسيەنتى Rm – Rf – اكتسيونەرلىك كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاۋ قاتەرى ءۇشىن نارىقتىق سىياقى (اقش-تا) S1 – اقش-پەن سالىستىرعاندا ەلدەگى قاتەر ءۇشىن سىياقى S2 – شاعىن كاپيتالداندىرۋ ءۇشىن سىياقى (كومپانيانىڭ كولەمى) S3 – ەرەكشە تاۋەكەل ءۇشىن سىياقى ءوز كاپيتال قۇنىن بەلگىلەۋ (Re) ءوز كاپيتال قۇنىن انىقتاعان كەزدە, «زەردە» حولدينگى كومپانيالارى توبىنىڭ قىزمەتىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ەڭ ءدال كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاپيتالدىق اكتيۆتەردى باعالاۋدىڭ تۇرلەندىرىلگەن مودەلىن (CapitalAssetPricingModel (سارم) پايدالانۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە, قازاقستاندا دامىعان قور نارىعى بولماعاندىقتان, ەڭ دامىعان جانە وكىلدى رەتىندە اقش نارىعىنىڭ دەرەكتەرى پايدالانىلادى. ءوز كاپيتالىنىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ مىنا فورمۋلا بويىنشا جۇرگىزىلەدى: Re = Rf + βlev * (Rm – Rf) + S1 + S2 + S3, گدە Re – كۇتىلەتىن تابىس مولشەرلەمەسى ء(وز كاپيتالىنا) Rf – تاۋەكەلسىز مولشەرلەمە (اقش-تا) βlev – بەتا كوەففيتسيەنتى Rm – Rf – اكتسيونەرلىك كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاۋ قاتەرى ءۇشىن نارىقتىق سىياقى (اقش-تا) S1 – اقش-پەن سالىستىرعاندا ەلدەگى قاتەر ءۇشىن سىياقى S2 – شاعىن كاپيتالداندىرۋ ءۇشىن سىياقى (كومپانيانىڭ كولەمى) S3 – ەرەكشە تاۋەكەل ءۇشىن سىياقى تاۋەكەلسىز مولشەرلەمەنى انىقتاۋ (Rf) تاۋەكەلسىز مولشەرلەمە رەتىندە جوعارى ينۆەستيتسيالىق رەيتينگى بار جانە وتەۋ مەرزىمى كاسىپورىننىڭ تىرشىلىك مەرزىمىنە تەڭ, ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ۇكىمەتتىك وبليگاتسيالار بويىنشا تابىستىلىق نورماسى پايدالانىلادى. تاۋەلسىز مولشەرلەمە رەتىندە 20-جىلدىق وتەۋ مەرزىمىمەن اقش قازناشىلىعىنىڭ وبليگاتسيالارىن وتەۋگە ورتا تابىستىلىق پايدالانىلۋى مۇمكىن (ۇسىنىلاتىن دەرەكككوزى: اقش فەدەرالدى قور جۇيەسى http://www.federalreserve.gov). بەتا كوەففيتسيەنتىن بەلگىلەۋ (β) قارىز بەن ءوز كاپيتالىنىڭ نىسانالى اراقاتىناسىن ەسكەرە وتىرىپ βlev (ReleveredBeta), بەتا مىناداي فورمۋلا بويىنشا ەسەپتەلەدى: βlev = βu * [1+ (1-t) x (D/E)], مۇندا βlev – قارجىلىق تاۋەكەل ەسكەرىلگەن بەتا كوەففيتسيەنتى βu – قارجىلىق تاۋەكەل ەسكەرىلمەگەن بەتا كوەففيتسيەنتى (سالىستىرىلاتىن كومپانيالار بويىنشا بەتا كوەففيتسيەنتتىڭ مەدياندىق ءمانى); NewYorkUniversity’sSchoolofBusiness (Damodaranon-line) ەسەپتەلگەن وسى كوەففيتسيەنتتىڭ سالاعا ارنالعان ورتا سالالىق ماندەرى نەمەسە بەس جىل ىشىندەگى ەڭ تولىق قور پايدالانىلعان IbbotsonAssociates, SBBI Yearbook انىقتامالىقتارىنىڭ دەرەكتەرى پايدالانىلادى t – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس نورماتيۆتىك سالىقتىق مولشەرلەمە D/E – ءوز جانە قارىزدىق قاراجات اراقاتىناسىنىڭ ورتاسالالىق كورسەتكىشى (مىسالى, Bloomberg قارجىلىق-تالدامالىق اگەنتتىگىنىڭ نەمەسە داموداران سايتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا) ماڭىزدى: βu , D/E ماندەرى ءۇشىن دامىپ جاتقان نارىقتارعا ارنالعان سالالىق كورسەتكىشتەر قولدانىلادى. Rm بەلگىلەۋ Rm – تۇتاس اقش اكتسيالار نارىعىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى تابىستىلىعى (كەمىندە 40 جىل ىشىندەگى نارىقتىق پورتفەلدىڭ تاريحي تابىستىلىعى). ۇسىنىلاتىن دەرەككوزدەر: اسۆاتاداموداراننىڭ (http://www.Damodaran.com) ستاتيستيكالىق انىقتامالىقتارى, IbbotsonAssociates, SBBI Yearbook كومپانياسىنىڭ ستاتيستيكالىق انىقتامالىقتارى. ەلدىك تاۋەكەلدىگى ءۇشىن سىياقىنى بەلگىلەۋ (S1) ەلدىك تاۋەكەلدىگى ءۇشىن سىياقى قازاقستاننىڭ دوللارداعى باعالى قاعازدارى بويىنشا تابىستىلىق پەن تاۋەلسىز اكتيۆتەردىڭ (اقش تاۋەلسىز مولشەرلەمەسى) تابىستىلىعى اراسىنداعى اعىمداعى ايىرماشىلىق رەتىندە ەسەپتەلەدى. قازاقستاننىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىندانوميناتسيالانعان مەملەكەتتىك باعالى قاعازدارى بولماعاندىقتان, ەسەپتەۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك كومپانيالارى (مىسالى, برك) وبليگاتسيالارىنىڭ تابىستىلىعىن پايدالانۋ قاجەت. سالىستىرىلاتىن باعالى قاعازدار شىعارىلۋ شارتتارى جانە اينالۋ مەرزىمدەرى بويىنشا سالىستىرمالى بولۋى جانە ولاردىڭ ىشىنە سالىنعان وپتسيوندارى بولماۋى ءتيىس. ۇسىنىلاتىن دەرەككوزدەر: «Cbonds.ru» (http://www.cbonds.ru) اقپاراتتىق اگەنتتىگى; اقش فەدەرالدى قور جۇيەسىنىڭ رەسمي سايتى (http://www.federalreserve.gov). شاڭىن كاپيتالداندىرۋ ءۇشىن سىياقىنى بەلگىلەۋ (S2) كورسەتكىش اقش قور نارىعىنداعى ينۆەستيتسيالار بويىنشا ورتا تاريحي تابىستىلىقتارى اراسىنداعى ايىرماشىلىق رەتىندە جانە كومپانيانىڭ قاپيتالدانۋىنا قاراي ونىڭ بيزنەسىنە ينۆەستيتسيالاۋ بويىنشا ەسەپتەلەدى. ۇسىنىلاتىن دەرەككوزدەر: IbbotsonAssociates, SBBI Yearbook كومپناياسىنىڭ ستاتيستيكالىق انىقتامالىقتارى. 14. ەرەكشە تاۋەكەلدىك ءۇشىن سىياقىنى بەلگىلەۋ S3. قولدانىستاعى كاسىپورىننىڭ ەرەكشە تاۋەكەلدىگىنە اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلار: 1) نەگىزگى قىزمەتكەرلەرگە تاۋەلدىلىك; 2) كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ساپاسى; 3) نەگىزگى قىزمەتتى تۇتىنۋشىلارعا تاۋەلدىلىك; 4) نەگىزگى جەتكىزۋشىلەرگە تاۋەلدىلىك. 15. ەرەكشە تاۋەكەلدىك ءۇشىن سىياقىنى بەلگىلەۋ سىياقىنى بەلگىلەۋ ءۇشىن مىناداي الگوريتم پايدالانىلادى: 1) جوعارىدا كەلتىرىلگەن ءار فاكتور بويىنشا تاۋەكەلدىك دارەجەسىن انىقتاپ, 1-كەستەگە سايكەس ولارعا شارتتى بالداردى بەرۋ; 2) بارلىق بالداردى قوسۋ جانە الىنعان سومانى 4-كە (تاۋەكەلدىك فاكتورلارىنىڭ سانى) ءبولۋ جولىمەن, بارلىق فاكتورلار بويىنشا جيىنتىق تاۋكەلدىك نەگىزىندە كاسىپورىننىڭ ەرەكشە تاۋەكەلدىگىنىڭ ماعىناسى بەلگىلەنەدى ; 3) ەرەكشە تاۋەكەلدىكتىڭ 2- كەستەگە سايكەس الىنعان بالداعى ماعىناسىنا بايلانىستى ەرەكشە تاۋەكەلدىك ءۇشىن سىياقى بەرىلەدى. 1-كەستە تاۋەكەل دارەجەسىن بەلگىلەۋ الگوريتمى تاۋەكەل فاكتورى تاۋەكەل دارەجەسى تومەن بالل ورتا بالل جوعارى بالل نەگىزگى قىزمەتكەرلەرگە تاۋەلدىلىك 1 2 3 كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ساپاسى 1 2 3 نەگىزگى قىزمەتتى تۇتىنۋشىلارعا تاۋەلدىلىك 1 2 3 نەگىزگى جەتكىزۋشىلەرگە تاۋەلدىلىك 1 2 3 2-كەستە ەرەكشە تاۋەكەل ءۇشىن سىياقىنى ەسەپتەۋ الگوريتمى تاۋەكەل دارەجەسى ەسەپتەلگەن ماعىناسى سىياقى مولشەرى, % تومەن ≥1, بىراق  1,5 0-0,5 ورتا ≥1,75, بىراق  2,25 1-1,5 جوعارى ≥2,75, بىراق  3 2-3 تەڭگەدەگى اقشا اعىمدارى ءۇشىن ينۆەستيتسيالاۋعا ارنالعان WACCUSD ديسكونتتاۋ مولشەرلەمەسىن مىنا فورمۋلا بويىنشا تەڭگەگە اۋدارۋ جۇرگىزىلۋى ءتيىس: WACCKZT = (1+WACCUSD) * 1+ rcur /1+ rusd - 1, مۇندا WACCKZT – اقشا اعىمدارىنىڭ قورىتىندى ۆاليۋتاسىندا (تەڭگە) ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ديسكونتتاۋ مولشەرلەمەسى; WACCUSD – اقش دوللارىندا ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ديسكونتتاۋ مولشەرلەمەسى; rcur – قازاقستانداعى ۇزاق مەرزىمدى ينفلياتسيا; rusd – اقش-تاعى ۇزاق مەرزىمدى ينفلياتسيا. بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2016 جىلعى 29 اقپاندا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №13321 بولىپ ەنگىزىلدى.