باق قۇسى

قازاقتىڭ قاسيەتتى دومبىراسى الەمدىك جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ جەتى قارىس جۇتقىنشاعىنا جۇتىلىپ كەتپەي, جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا دا ءوزىنىڭ قوڭىر ۇنىمەن بارشانى باۋراپ كەلەدى. ونىڭ كۇمبىرىنىڭ كۇيىن قاشىرماي, وسى كۇنگە دەيىن جەتكىزۋ ءارى ونى بولاشاققا تابىستاۋ ءۇشىن تالاي تارلاندار تەر توك­كەن. بۇل ارادا تىم الىسقا ءسىل­تەمەي-اق قالي جانتىلەۋوۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, شامعون قاجىعاليەۆ, قارشىعا اح­مەدياروۆ جانە ءازيدوللا ەسقا­ليەۆتەردىڭ ەسىمدەرىن اتاي كەتسەك تە جەتكىلىكتى بولاتىن سەكىلدى. مىنە, وسى كۇي الىپتارىنىڭ قاتارىنا «ماحاڭدار جوق, ماحاڭداردىڭ سارقىتى, مۇقاعالي ماقاتاەۆ بار مۇندا», دەپ ارقالى اقىن جىر­لاعانداي, سولاردىڭ سارقىتىن ءىشىپ, بۇگىنگى كۇي جانە قازاق سيمفونيا ونەرىنىڭ وڭىردەگى بەلدى دە بەدەلدى وكىلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قىرىمگەرەي قاجىموۆتى دا قوسۋعا بولادى. كەڭەستىك كەزەڭدە, ءتىپتى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جانە ودان كەيىنگى جىلداردىڭ وزىندە قازاق ونەرىنىڭ بەتكە قالقىپ شىققان قايماقتارى سول كەزدەگى استانامىز – الماتىعا شوعىرلاندى. البەتتە, وسىلاي بولۋى قاي قيسىنعا دا قايشى كەلمەيدى. ويتكەنى قاي كەزدە دە, قاي ەلدە دە استانا ونەردىڭ دە ورداسى بولىپ قالا بەرمەك. ونىڭ ۇستىنە جۇماقتاي كورىنەتىن اياۋلى الماتى ەكىنىڭ ءبىرى قيىپ كەتە بەرەتىن قالا ما ەدى؟! وسىنداي سال-داۋرەن شاقتا قىرىمگەرەي قازاقتىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اس­پاپتار وركەسترى مەن قازاق كسر-ءنىڭ مەم­­لەكەتتىك سيمفونيالىق وركەسترى قۇرامىندا قاتار قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن بولاتىن. ونىڭ ەلگە اڭسارى اۋعانى, رەس­پۋبليكانىڭ ەڭ شالعاي تۇپكىرىن­دەگى وڭىرگە اتباسىن بۇرعانى سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنا تۇسپا-تۇس كەلەدى. العاشقىدا ورال مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالعان ق.قا­جىموۆ ءوزى تۋىپ-وسكەن ورال ءوڭىرىنىڭ توتاليتارلىق رەجىم سالدارىنان تۇن­شىعىپ, اياق-قولىن جازا الماي جاتقان ەجەلگى ءان-كۇي ونەرىنە وزىندىك ءبىر جاڭاشىلدىق پەن رۋحاني سىلكىنىس الا كەلدى. حالىقتىق ونەرگە, سونىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ ءان-كۇي مۇراسىنا قاشاندا جاناشىرلىق­پەن قاراي بىلەتىن تاجىريبەلى تار­لان تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ار­­ناۋلى وقۋ ورنىنان مۇحيت كلاسىن اشۋعا باستاماشى بولدى. ءارى وعان باس ءدارىس بەرۋشى رەتىندە كاسىپقوي ءانشى, ايتىسكەر اقىن, سول كەزدەگى قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى قاتيموللا بەردىعاليەۆتى شاقىردى. سونىمەن بىرگە ۋچيليششە جا­نىنان حالىق اسپاپتار وركەسترىن ۇيىمداستىردى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ ەلدىڭ رۋحاني-مادەني ءومىرىنىڭ تولىسا تۇسۋىنە قوسقان تاعى ءبىر سۇبەلى ۇلەسى ەلۋ ادامنان تۇراتىن وبلىستىق حالىق-اسپاپتار وركەسترىن قۇرۋعا بەل شەشە كىرىسكەنى. ونىڭ الدىنا قويعان بۇل ماقساتى 2000 جىلى جۇزەگە اسىپ, وبلىستا وسى ونەر ۇجىمىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. وسى كەزدە قىرىمگەرەي قاجىموۆ وركەستردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى باس ديريجەرى بولىپ تاعايىندالدى. وسى ءبىر مەرەيلى ساتتەن «پاح, شىركىن, وركەستر!» دەگەن تاقىرىپپەن گازەتىمىزگە كەڭەيتىلگەن اقپارات جازعانىمىز بار ەدى. ونەر ادامىنىڭ ءسال نارسەگە بالاشا شاتتانىپ, ءسال نارسەگە كوڭىلى جابىرقاي قالا­تىنى دا بار. بۇعان قىرەكەڭ بالاشا ءماز بولعانىنا دا كۋامىز. ءتىپتى, ءالى كۇنگە دەيىن وركەستر اشىلعاندا سو­لاي جازىپ ەدىڭ-اۋ دەپ ەسكە الىپ وتى­رادى. العاشقى جىلدارى وركەستر ءمۇ­شەلەرى كوك تيىن جالاقى الماي قىزمەت جاسادى. مۇنداي قۇر, جالاڭ ەنتۋزيازممەن الىسقا بارۋ, ۇجىمدى شاشاۋ شىعارماي ۇستاپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەستىگى دە بايقالىپ قالدى. سودان سوڭ جەتەكشى كاسىبي مۋزىكانتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وركەستردىڭ تولىققاندى, ۇيلەسىمدى, ۇيىمشىل ءارى اۋىزبىرلىگى جوعارى ۇجىم بولىپ قالىپتاسۋىنا ءوزىنىڭ بۇعان دەيىنگى جيناعىن تاجىريبەسى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قاسيەتىن سارپ ەتتى. كاسىبي مۋزىكانت دەگەننەن شىعادى. بۇل ورايدا ول قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ قۇرامىندا جۇرگەن تالانتتى جاستاردى الدىرتۋعا دا تۇرتكى بولدى. ولارعا ءۇي, پاتەر بەر­­گىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى جونىندە وبلىس اكىمدىگىنە ماسەلەلەر مەن ۇسى­نىستار قويا ءبىلدى. سولاردىڭ ءبىرى بۇگىنگى داۋلەتكەرەي اتىنداعى با­تىس قازاقستان وبلىستىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرى ەركىن نۇرىمبەتوۆ ەدى. بۇگىندە اتالعان وركەستر رەس­پۋبليكاداعى ءوز ءداستۇرى مەن ءور­­نەگى قالىپتاسقان ءارى رەپەرتۋارى جىلدان-جىلعا مولايىپ كەلە جاتقان اكادەميالىق سيپاتتاعى ونەر ۇجىمدارىنىڭ بىرىنەن سانالادى. ونىڭ استانا مەن الماتىنى بىلاي قويعاندا, تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردە قويعان كونتسەرتتەرى تالعامپاز كورەرمەن تاراپىنان جوعارى باعا الىپ جۇرگەنى ءوز الدىنا بولەك ءاڭ­گىمە. ارينە وركەستردىڭ وسىنداي بيىك تابىستارى مەن جەتىستىكتەرىندە ونىڭ العاشقى ۇيىمداستىرۋشىسى, تۇڭعىش كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى باس ديريجەرى قىرىمگەرەي قاجىموۆ­تىڭ قارىمدى قولتاڭباسى بار. ونەر دە بەينە ءبىر باق قۇسى ىسپەتتەس. ول ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ باسىنا قو­نا بەرمەيدى. وسىناۋ باق قۇسى مەيلىنشە تالعامپاز, كيەلى, كىرپياز دا كىنامشىل دەسەك شە؟! ونىڭ سەرىگى – سۇلۋ دا سىرلى سەزىم, قونىسى – كىر­­شىكسىز دە پەرىشتە جۇرەك بولىپ قالا بەرمەك. ونەر بوس كەۋدەگە تۇراقتامايدى. ۇشادى دا كەتەدى. ونى قايتىپ قونادى دەپ ۇمىتتەنبەي-اق قويىڭىز. ءيا, باق قۇسى تارىزدەس ونەر قۇسى جۇرەگى تازا, تۇعىرى بيىك جانداردىڭ باسىنا عانا قوناتىنىنا كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق. وسى ورايدا ايتار ءسوزىمىزدىڭ ءتۇيىنى بىرەۋ عانا. قىرىمگەرەي قاجىموۆ باسىنا باق قۇسى, ونەر قۇسى قونعان تەكتى تالانت. مۇرات سابىر, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». ورال. سۋرەتتە: قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قىرىمگەرەي قاجىموۆ.