ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ كليماتتىق جاعدايى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, سونىڭ ىشىندە, شولگە شىدامدى, قىسقا ءتوزىمدى تۇيە ت ۇلىگىن وسىرۋگە قولايلى. كەڭشارلار كەزىندەگى سىڭسىعان مال وتارلارى جوق بولعانىمەن, جەكەمەنشىكتەگى مالداردى قوسپاعاندا, ءوز الدىنا شارۋا قوجالىقتارىن اشىپ, قوي مەن ەشكى, تۇيە, جىلقى باعىپ, ولاردىڭ ءونىمىن جۇرتشىلىق يگىلىگىنە ۇسىنىپ وتىرعان كاسىپكەر شارۋالار جوق ەمەس.
داعدارىس كەزەڭىندە جوقتان بار جاساپ شارۋاشىلىق اشۋ, سودان سوڭ ونىڭ شارۋاسىن شاتقاياقتاتپاي, تىزگىنىن ءتۇزۋ ۇستاپ الىپ شىعۋ ءۇلكەن كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەدى. تىنىمسىز ەڭبەك تە, قارجىلاي قۋات تا قاجەت. وعان بىرەۋدىڭ شاماسى جەتىپ جاتسا, ەكىنشى بىرەۋلەرگە ازدى-كوپتى قارجىلىق قولداۋدىڭ قاجەت بولاتىنى بەلگىلى. وسى تۇستا ولارعا مەملەكەتتىڭ ءوزى دەمەۋ بولىپ, جەڭىلدەتىلگەن پايىزدىق ۇستەمەمەن شاعىن نەسيە بەرۋدى قولعا العان بولاتىن. بۇل باعىتتا ارنايى باعدارلامالار ىسكە قوسىلىپ, كاسىبىنىڭ كولەمىن ارتتىرامىن دەگەن كاسىپكەرلەر مەن كاسىبىن ەندى باستايمىن دەگەن ىنتالى ازاماتتار ءۇشىن كەڭەس بەرىلىپ, كومەك قولىن سوزا ءبىلدى. اقتاۋ قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, شاعىن نەسيەگە قول جەتكىزگەن كاسىپكەردىڭ ءبىرى «شوتان» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سارداربەكوۆ وڭعارباي ەكەن.
وڭعارباي اعانىڭ وتباسى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ جىڭعىلدى اۋىلىنا ماڭايلاس شوقىراق جەرىندە ءوز كاسىپتەرىن دوڭگەلەنتىپ وتىر. كوپ ادام قالاعا قاراي كوشكەن كەزدە, اۋىلدى, دالانى اڭساپ, دالا توسىنەن شارۋاشىلىق اشىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ قالۋدى تاڭداۋلارىنا وزدەرىنىڭ ءاۋ باستان دالادا ءوسىپ, مال باققان اۋىلدا ءوسىپ-جەتىلۋى اسەر ەتسە كەرەك.
– كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ, وتاندىق ءونىم ءوندىرۋ, ارتىق ءونىممەن سۇرانىستى وتەۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى عوي. مەنىڭ قولىمنان ءبىر جاقتان زات اكەلىپ ساتۋ, بازاردا كۇنى بويىنا تۇرۋ دەگەن جۇمىستار كەلمەدى, ماعان كىشكەنتايىمنان مالدى اۋىلدا وسكەندىكتەن, مال شارۋاشىلىعىمەن, دالا جۇمىستارىمەن اينالىسۋ جەڭىل ءارى ىستىق كورىندى. سول ويمەن جولداسىمىز ەكەۋمىز شوقىراقتان ارنايى جەر الىپ, شارۋاشىلىق سالاسىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا بەل بايلادىق, – دەيدى «شوتان» شارۋا قوجالىعى يەسىنىڭ زايىبى ءارى كومەكشىسى بوتاگوز شامبيلوۆا.
شارۋا قوجالىعىنىڭ يەلەرى الدىمەن ماڭعىستاۋ اۋا-رايىندا ءوسىپ, ءونىم بەرەتىن قاۋىن, قاربىز, قىزاناق, قيار, اسقاباق ءوسىرىپ, ونىمدەردى وبلىس ورتالىعى – اقتاۋ قالاسىنا اكەلىپ ساتۋمەن اينالىسقان. ەگىن شارۋاشىلىعىنا قوسىمشا سيىر مالىن ۇستاپ, ونىڭ دا ونىمدەرىن جەرلەستەردىڭ يگىلىگىنە ۇسىندى. كەيىن, ءورىسى كەڭ دالادا تۇيە نەگە وسىرمەسكە دەگەن وي كەلگەنمەن, قارجىلىق جاعداي كىبىرتىكتەتىپ كەلسە كەرەك. ويلانا كەلە, سارداربەكوۆتەر اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورىنان 6 پايىزدىق ۇستەمەمەن 54 ايعا 3 ملن. تەڭگە نەسيە الادى. بۇل قارجىعا ارقايسىسىن 600 مىڭنان 5 بوتالى تۇيە ساتىپ الىپ, شارۋاشىلىقتى شيراتا تۇسەدى. «ءبىر قوزى تۋسا, ءبىر ءتۇپ جۋسان ارتىق بىتەدى» دەمەكشى, بوتاسىن قوسقاندا ون باس تۇيە بۇلاردىڭ جەلىلەرىنە بىتكەن كەزدە ماڭايدا ءشوپ قالىڭ ءوسىپ, تۇيەلەر ءىشىپ-جەمنەن تارلىق كورمەي قىسقا قوڭىمەن تۇسەدى. كۇيلى تۇيەدەن الىناتىن ءسۇت تە كولەمدى بولىپ, وزدەرىنىڭ قاجەتىن تولىق وتەپ قانا قويماي, تۇراقتى سۇرانىس بەرۋشىلەرگە دە جەتەدى. قوسپاسىز تازا ونىمگە سۇرانىس ءجيى ءارى تۇراقتى ءتۇسىپ تۇرادى ەكەن. «ءبىز ءوزىمىزدىڭ تازا ونىمدەرىمىز ارقىلى تۇراقتى تۇتىنۋشىلاردى تاپتىق, شۇبات, ءسۇت, قۇرت, بالقايماق سىندى ونىمدەرىمىز ولاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ەندى كاسىبىمىزدىڭ كولەمىن ۇلعايتا تۇسكىمىز كەلەدى. ول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورىنان العان نەسيەمىزدى مەرزىمىنەن بۇرىن جاۋىپ, تاعى ءبىر نەسيە الساق دەپ وتىرمىز. بۇل نەسيە بىزگە ۇلكەن قولداۋ بولىپ تۇر, ۇيدە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماي, ءوز كاسىبىمىزدى ورگە باستىرىپ جاتىرمىز. شارۋاسىن باستايمىن دەگەندەرگە قارجىلىق تۇرعىدا دەمەۋ كورسەتىپ, نەسيە بەرگەن مەملەكەتىمىزگە, ەلباسىنا العىسىمىز شەكسىز», دەيدى ب. شامبيلوۆا.
«مال باققانعا بىتەدى», دەيدى قازاق. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن كومەكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, كەڭ دالادا مال باعۋمەن جانە ونىڭ ونىمدەرىن نارىققا شىعارۋمەن, سونداي-اق, باۋ-باقشا ونىمدەرىن وسىرۋمەن اينالىساتىن وتباسى جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدىك.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ كليماتتىق جاعدايى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, سونىڭ ىشىندە, شولگە شىدامدى, قىسقا ءتوزىمدى تۇيە ت ۇلىگىن وسىرۋگە قولايلى. كەڭشارلار كەزىندەگى سىڭسىعان مال وتارلارى جوق بولعانىمەن, جەكەمەنشىكتەگى مالداردى قوسپاعاندا, ءوز الدىنا شارۋا قوجالىقتارىن اشىپ, قوي مەن ەشكى, تۇيە, جىلقى باعىپ, ولاردىڭ ءونىمىن جۇرتشىلىق يگىلىگىنە ۇسىنىپ وتىرعان كاسىپكەر شارۋالار جوق ەمەس.
داعدارىس كەزەڭىندە جوقتان بار جاساپ شارۋاشىلىق اشۋ, سودان سوڭ ونىڭ شارۋاسىن شاتقاياقتاتپاي, تىزگىنىن ءتۇزۋ ۇستاپ الىپ شىعۋ ءۇلكەن كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەدى. تىنىمسىز ەڭبەك تە, قارجىلاي قۋات تا قاجەت. وعان بىرەۋدىڭ شاماسى جەتىپ جاتسا, ەكىنشى بىرەۋلەرگە ازدى-كوپتى قارجىلىق قولداۋدىڭ قاجەت بولاتىنى بەلگىلى. وسى تۇستا ولارعا مەملەكەتتىڭ ءوزى دەمەۋ بولىپ, جەڭىلدەتىلگەن پايىزدىق ۇستەمەمەن شاعىن نەسيە بەرۋدى قولعا العان بولاتىن. بۇل باعىتتا ارنايى باعدارلامالار ىسكە قوسىلىپ, كاسىبىنىڭ كولەمىن ارتتىرامىن دەگەن كاسىپكەرلەر مەن كاسىبىن ەندى باستايمىن دەگەن ىنتالى ازاماتتار ءۇشىن كەڭەس بەرىلىپ, كومەك قولىن سوزا ءبىلدى. اقتاۋ قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, شاعىن نەسيەگە قول جەتكىزگەن كاسىپكەردىڭ ءبىرى «شوتان» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سارداربەكوۆ وڭعارباي ەكەن.
وڭعارباي اعانىڭ وتباسى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ جىڭعىلدى اۋىلىنا ماڭايلاس شوقىراق جەرىندە ءوز كاسىپتەرىن دوڭگەلەنتىپ وتىر. كوپ ادام قالاعا قاراي كوشكەن كەزدە, اۋىلدى, دالانى اڭساپ, دالا توسىنەن شارۋاشىلىق اشىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ قالۋدى تاڭداۋلارىنا وزدەرىنىڭ ءاۋ باستان دالادا ءوسىپ, مال باققان اۋىلدا ءوسىپ-جەتىلۋى اسەر ەتسە كەرەك.
– كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ, وتاندىق ءونىم ءوندىرۋ, ارتىق ءونىممەن سۇرانىستى وتەۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى عوي. مەنىڭ قولىمنان ءبىر جاقتان زات اكەلىپ ساتۋ, بازاردا كۇنى بويىنا تۇرۋ دەگەن جۇمىستار كەلمەدى, ماعان كىشكەنتايىمنان مالدى اۋىلدا وسكەندىكتەن, مال شارۋاشىلىعىمەن, دالا جۇمىستارىمەن اينالىسۋ جەڭىل ءارى ىستىق كورىندى. سول ويمەن جولداسىمىز ەكەۋمىز شوقىراقتان ارنايى جەر الىپ, شارۋاشىلىق سالاسىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا بەل بايلادىق, – دەيدى «شوتان» شارۋا قوجالىعى يەسىنىڭ زايىبى ءارى كومەكشىسى بوتاگوز شامبيلوۆا.
شارۋا قوجالىعىنىڭ يەلەرى الدىمەن ماڭعىستاۋ اۋا-رايىندا ءوسىپ, ءونىم بەرەتىن قاۋىن, قاربىز, قىزاناق, قيار, اسقاباق ءوسىرىپ, ونىمدەردى وبلىس ورتالىعى – اقتاۋ قالاسىنا اكەلىپ ساتۋمەن اينالىسقان. ەگىن شارۋاشىلىعىنا قوسىمشا سيىر مالىن ۇستاپ, ونىڭ دا ونىمدەرىن جەرلەستەردىڭ يگىلىگىنە ۇسىندى. كەيىن, ءورىسى كەڭ دالادا تۇيە نەگە وسىرمەسكە دەگەن وي كەلگەنمەن, قارجىلىق جاعداي كىبىرتىكتەتىپ كەلسە كەرەك. ويلانا كەلە, سارداربەكوۆتەر اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورىنان 6 پايىزدىق ۇستەمەمەن 54 ايعا 3 ملن. تەڭگە نەسيە الادى. بۇل قارجىعا ارقايسىسىن 600 مىڭنان 5 بوتالى تۇيە ساتىپ الىپ, شارۋاشىلىقتى شيراتا تۇسەدى. «ءبىر قوزى تۋسا, ءبىر ءتۇپ جۋسان ارتىق بىتەدى» دەمەكشى, بوتاسىن قوسقاندا ون باس تۇيە بۇلاردىڭ جەلىلەرىنە بىتكەن كەزدە ماڭايدا ءشوپ قالىڭ ءوسىپ, تۇيەلەر ءىشىپ-جەمنەن تارلىق كورمەي قىسقا قوڭىمەن تۇسەدى. كۇيلى تۇيەدەن الىناتىن ءسۇت تە كولەمدى بولىپ, وزدەرىنىڭ قاجەتىن تولىق وتەپ قانا قويماي, تۇراقتى سۇرانىس بەرۋشىلەرگە دە جەتەدى. قوسپاسىز تازا ونىمگە سۇرانىس ءجيى ءارى تۇراقتى ءتۇسىپ تۇرادى ەكەن. «ءبىز ءوزىمىزدىڭ تازا ونىمدەرىمىز ارقىلى تۇراقتى تۇتىنۋشىلاردى تاپتىق, شۇبات, ءسۇت, قۇرت, بالقايماق سىندى ونىمدەرىمىز ولاردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ەندى كاسىبىمىزدىڭ كولەمىن ۇلعايتا تۇسكىمىز كەلەدى. ول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورىنان العان نەسيەمىزدى مەرزىمىنەن بۇرىن جاۋىپ, تاعى ءبىر نەسيە الساق دەپ وتىرمىز. بۇل نەسيە بىزگە ۇلكەن قولداۋ بولىپ تۇر, ۇيدە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماي, ءوز كاسىبىمىزدى ورگە باستىرىپ جاتىرمىز. شارۋاسىن باستايمىن دەگەندەرگە قارجىلىق تۇرعىدا دەمەۋ كورسەتىپ, نەسيە بەرگەن مەملەكەتىمىزگە, ەلباسىنا العىسىمىز شەكسىز», دەيدى ب. شامبيلوۆا.
«مال باققانعا بىتەدى», دەيدى قازاق. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن كومەكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, كەڭ دالادا مال باعۋمەن جانە ونىڭ ونىمدەرىن نارىققا شىعارۋمەن, سونداي-اق, باۋ-باقشا ونىمدەرىن وسىرۋمەن اينالىساتىن وتباسى جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدىك.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سوڭعى جاڭالىقتار
پرەزيدەنت: ورتالىق ازيانىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى – ورتاق مىندەت
پرەزيدەنت • كەشە
توقاەۆ: ارال باسسەينىندەگى ەكولوگيالىق احۋال الاڭداتارلىق
پرەزيدەنت • كەشە
پرەزيدەنت ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزىن اتاپ ءوتتى
پرەزيدەنت • كەشە
فونوگرامماعا قاتىستى جاڭا ەرەجە كۇشىنە ەندى
مادەنيەت • كەشە
جانابىلوۆتەر ءىسى: پروكۋراتۋرا 4 جىل جازا سۇرادى
قوعام • كەشە
ارالدى قۇتقارۋ قورى قاتىسۋشىلارى اقورداعا كەلدى
پرەزيدەنت • كەشە
