فرانتسيادا ۇلكەن ناۋقان باستالدى. كەلەسى جىلى بۇل ەلدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ونىڭ تاعدىرى بيىل شەشىلەدى. ويتكەنى, ەليسەي سارايىنا كىمنىڭ باراتىنى بيىل بەلگىلى بولادى. سول ءۇشىن ۇمىتكەرلەر ءوزىن كورسەتۋگە بارىن سالادى.
بۇل ەلدە كولدەنەڭ كوك اتتى ءۇمىتكەر بولا بەرمەيدى. كەيبىر ەلدەردەگىدەي پرەزيدەنت بولۋعا قۇقىم بار دەپ وڭ-سولىن ازەر اجىراتاتىن الاوكپەلەر وزدەرىن ۇسىنبايدى. ۇمىتكەردىڭ ارتىندا سۇيەۋشى بولىپ ەل تانىعان ۇلكەن پارتيالار تۇرادى. قازىر سونداي ءتورت ۇمىتكەردىڭ اتى اتالىپ وتىر. ولار: رەسپۋبليكاشىلار (بۇرىنعى «حالىق قوزعالىسى جولىنداعى وداق») پارتياسىنان بۇرىنعى پرەزيدەنت نيكوليا ساركوزي مەن بوردو قالاسىنىڭ مەرى الەن جيۋپپە, سوتسياليستىك پارتيادان قازىرگى پرەزيدەنت فرانسۋا وللاند, سونداي-اق, «ۇلتتىق مايدان» پارتياسىنىڭ سەركەسى مارين لە پەن. ءسىرا, بۇلاردان باسقالار قوسىلا قويماس.
سوندا بۇل تورتەۋدىڭ ءبارىنىڭ دە مۇمكىندىگى بار ما, الدە بىرەۋلەرى جاي رەيتينگ ءۇشىن قوسىلىپ وتىر ما؟ بارىندە دە مۇمكىندىك بار. ەڭ بولماعاندا, وزدەرى سولاي سانايدى. جانە ول نەگىزسىز دە ەمەس. ساراپشىلار قازىردىڭ وزىندە ساۋالدامالار وتكىزىپ, جۇرتتىڭ كوڭىل-كۇيىنە بارلاۋ جاساپ ۇلگەردى. سوعان قاراعاندا, سايلاۋشىلاردىڭ 30 پايىزى جيۋپپەگە, 27 پايىزى لە پەنگە, وللاندقا – 22, ال ساركوزيگە 21 پايىزى داۋىس بەرمەك كورىنەدى.
كوپ ادام, ەڭ الدىمەن, ساياساتشىلار, بۇرىنعى جانە قازىرگى پرەزيدەنتتەردى الدىڭعى كەزەككە شىعارار ەدى, ال داۋىس بەرەتىن جۇرتشىلىق جيۋپپە مەن لە پەندى اتاۋىندا دا ءمان بار. ونى ەسكەرمەۋگە استە بولمايدى. سوندىقتان, بۇل قايراتكەرلەردىڭ ءمۇمكىندىكتەرىنە جەكە-جەكە جانە ءۇڭىلىڭكىرەپ توقتالعان ءجون-اۋ. نەگە جۇرت, ءتىپتى, ءپاريجدىڭ دە ەمەس, شالعايلاۋ جاتقان بوردونىڭ مەرىنە كوبىرەك ىقىلاس ءبىلدىرگەن؟ ەڭ الدىمەن, ول دا بەلگىلى قايراتكەر, كەزىندە (1995-97 جىلدار) فرانتسياداي ۇلى ەلدىڭ ۇكىمەتىن باسقارعان, ونان سوڭ, ءبىراز جۇرت ساركوزي مەن وللاندتان شارشاعانداي دا. جاڭا ادام بولسا دەيدى, جيۋپپە سونداي ءرول اتقارماق.
سوڭعى كەزدە جۇرت ۇلتشىلداردىڭ سوزىنە قۇلاق اساتىن بولدى. اسىرەسە, ولاردىڭ ميگرانتتاردى قاتاڭ شەكتەۋ ۇرانىن قولدايتىندار كوبەيدى. سونىڭ ارقاسىندا «ۇلتتىق مايدان» پارتياسىنا داۋىس بەرەتىندەر بارشىلىق. ءسويتىپ, ساۋالدامادا ۇلتشىلدار كوسەمى مارين لە پەندى پىكىر ايتقانداردىڭ 27 پايىزى قولدادى. بىراق ونى پاراساتتى پىكىردىڭ كورىنىسى دەپ قابىلداۋعا بولماس. باسىم كوپشىلىك ۇلتشىلدىق داۋرىعۋدىڭ نەگە سوقتىراتىنىن بىلەدى. بايسالدى, پاراساتتى ويلايتىن فرانتسۋز ۇلتى ولاردىڭ جەتەگىندە كەتپەس. بىلتىر بۇل ەلدە جەرگىلىكتى سايلاۋ ءوتتى. سوندا العاشقى تۋردا 13 ايماقتىڭ التاۋىندا ۇلتشىلدار الدا بولدى. ەكىنشى تۋردا بولماعاندا ءۇش-تورتەۋىندە جەڭەمىز دەپ قۋاندى. بىرەۋىندە دە جەڭە المادى. حالىق ۇلتشىلدىق جەتەگىندە كەتپەدى.
رەسپۋبليكاشىلار – ەلدەگى ەڭ بەدەلدى دە مىقتى پارتيالاردىڭ ءبىرى. سودان دا ونىڭ كوسەمى نيكوليا ساركوزيدىڭ مۇمكىندىگى جوعارى دەۋگە بولار. بىراق بۇل جولعى سايلاۋداعى ءبىر ەرەكشەلىك – وسى پارتيادان كۇرەسكە ەكى ادام ءتۇسىپ وتىر. سوندىقتان العاش رەت اقش-تاعىداي پرايمەريز وتكىزىلەدى. سوندا رەسپۋبليكاشىلار ەكەۋىنىڭ بىرەۋىنە توقتايدى. قالاي دەگەندە دە, پارتياداعى اۋىزبىرشىلىكتىڭ بولماعانى ولاردىڭ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى.
بۇل جاعداي سوتسياليست فرانسۋا وللاندتىڭ مۇمكىندىگىن ءبىرشاما كوتەرەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ ءىس-ارەكەتى جۇرتتىڭ كوز الدىندا. سوڭعى كەزدە ىشكى ساياساتتا ءبىراز قادامدارعا باردى. ۋادە ەتكەندەي, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا 2 ميلليارد ەۋرو قوسپاق. قاۋىپسىزدىككە, ارمياعا قوماقتى قارجى ءبولدى. جۇرت ونى قۇپ كورىپ وتىر. سىرتقى ساياساتتاعى بەلسەندىلىگىن دە جۇرت باعالار.
ارقايسىسىنىڭ مۇمكىندىگىن ايتىپ وتىرمىز. نازار اۋدارارلىق. ال ىزدەگەنگە تابىلار مىندەرى دە كوپ. جيۋپپەنىڭ سوتتالعانى بار, ساركوزيدىڭ تەرگەۋدە جۇرگەنى بەلگىلى, مارين لە پەن ۇلتتىق پارتيانى قۇرعان ءوز اكەسى جان-ماري لە پەندى پارتيادان قۋدى, وللاندتىڭ جەكە ومىرىندەگى كيكىلجىڭ دە ەل باسشىسىنا جاراسپايدى. جاقسى مەن جامانىن ەكشەپ, فرانتسۋزدار سولاردىڭ ىشىنەن بىرەۋىن قالار.
جاقسى ءومىردى اڭساعاندار ازايار ەمەس
مازاسى كەتكەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىنەن, اتاپ ايتقاندا, سيريا مەن يراكتان, افريكانىڭ كەيبىر كەدەيشىلىك ەتەك جايعان مەملەكەتتەرىنەن, سونداي-اق, توبەسىنە بۇلت ۇيىرىلگەلى ونداعان جىلدار وتسە دە, بەيبىت ومىرگە قول جەتكىزۋ ارمانعا اينالعان اۋعانستاننان قاشىپ, جاقسى ءومىر ىزدەگەن بوسقىندار لەگى تولاستار ەمەس.
تۇركيا, يوردانيا مەن ليۆان كوڭىلدەرىنەن شىقپايتىن بوسقىندار كارى قۇرلىق – ەۋروپانى بەتكە الادى. باتىس ەۋروپاعا اپاراتىن مارشرۋت باياعىدان بەلگىلى, باستىسى – ەگەي تەڭىزى ارقىلى گرەكيا ارالدارىنىڭ بىرىنە جەتىپ جىعىلۋ. ولاردا بوسقىندار ءۇشىن كوپتەگەن لاگەرلەر جاساقتالعان. سول جەردە زاڭسىز ميگرانتتار كوپتەگەن شەكارالاردان جاياۋ ءوتۋ ءۇشىن كۇش جينايدى.
ال گرەكيادان تۇركياعا جەتىپ, وسى ەل ارقىلى ەۋروپاعا نەگىزىنەن تاياۋ شىعىستان شىققاندار وتەدى, دەگەنمەن, ارالارىندا اراگىدىك بولسا دا اۋعاندىقتار دا كەزدەسىپ قالادى.
وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە گرەكيانىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان يدومەني دەپ اتالاتىن شاعىن عانا ەلدى مەكەن الەمگە تانىمال بولىپ شىعا كەلدى. ول بوسقىنداردىڭ نەگىزگى ترانزيتتىك بەكەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. يدومەني ارقىلى ماكەدونيا شەكاراسىنا كۇن سايىن شامامەن العاندا 5 مىڭداي ادام ءوتىپ تۇردى. جاقىندا ماكەدونيا اۋعانستاندىق بوسقىندار ءۇشىن شەكاراسىن تارس جاپقاندىقتان, مۇنداعى جاعداي ۋشىعا ءتۇستى.
وتكەن كۇزدە بوسقىنداردىڭ كوپشىلىگى گرەكيادان سوڭ ءبىر عانا مارشرۋتپەن جۇرەتىن بولسا, ءبۇگىندە جاعداي وزگەرگەن. ەندى كوپشىلىگى بوسقىندارعا قاتىستى تەرىس كوزقاراستاعى بالقان ەلدەرىنەن بىرنەشە جولمەن ءوتىپ ءجۇر. قانداي جولمەن ەكەنى بەلگىسىز, گەرمانيادا توبە كورسەتىپ قالاتىندارى دا جوق ەمەس. بوسقىندار فرانتسيانىڭ سولتۇستىگىندە دە لاگەر قۇرىپ العانى بەلگىلى. وندا انگلياعا ۇمتىلعاندار شوعىرلانعان.
جالپى, ەۋروپا ەلدەرىندە بوسقىندارعا دەگەن كوزقاراس ءبىر-بىرىنە مۇلدەم كەرەعار. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, زاڭسىز ميگرانتتارعا بالقان تۇبەگى ەلدەرى ەش وڭ قاباق تانىتار ەمەس. وسىعان ۇقساس پوزيتسيا ۇستاناتىندار كارى قۇرلىقتا جەتكىلىكتى. ءار-ءار جەردەن بوسقىنداردى قايتادان ەلدەرىنە قايتارۋ كەرەك دەگەن داۋىستار ءجيى ەستىلەتىن بولدى. وسىعان بايلانىستى بۇۇ ادام قۇقىن اياققا باسۋدى بولدىرماۋدى كوزدەيتىن حالىقارالىق كونۆەنتسيا مەن زاڭنامالاردى كولدەنەڭ تارتىپ, اگرەسسيۆتى كوزقاراستاعى ەلدەردى سابىرعا شاقىرۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر.
گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل ميگراتسيالىق داعدارىسقا قاراماستان, ءالى دە ءوزىنىڭ بوسقىندارعا قاتىستى وڭ كوزقاراسىن وزگەرتە قويعان جوق. ونىڭ ءسوزىنە قاراعاندا, ميگرانتتارعا جۇمسالاتىن قارجى گەرمانيا ۇكىمەتىن قارىزعا باتىرادى دەگەن كۇدىك مۇلدەم نەگىزسىز بولىپ تابىلادى. «حالقىنىڭ باسىم بولىگى موسقالدانىپ بارا جاتقان ەلدەر ءۇشىن بوسقىندار تىعىرىقتان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى جانە بولاشاققا جۇمسالعان ينۆەستيتسيا بولىپ تابىلادى», – دەيدى گەرمانيا كانتسلەرى.
وسىلايشا, بوسقىندار پروبلەماسى كارى قۇرلىقتى ءوز قىسپاعىنا الىپ, بوساتار ەمەس...
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
