اعايىندى ابدۋلليندەر

ءمۇسىلىم جانە ريشات ابدۋلليندەردىڭ تۋعانىنا – 100 جىل قازاقتىڭ ءان ونەرىندەگى جارقىن جۇلدىزدار, كاسىبي مۋزىكالىق تەاتردىڭ بەلدى ارتىستەرى, قازاق ورىنداۋشىلىق ونەرىنىڭ حاس شەبەرلەرى, كسرو حالىق ءارتىسى ريشات ابدۋللين مەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ قازاقتىڭ ونەر ايدىنىندا قالدىرعان ىزدەرى سايراپ جاتىر. جۇمىسشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن اعايىندى ابدۋلليندەر جاستايىنان ونەرگە قۇشتارلىعىمەن كوزگە تۇسەدى. قايدا جۇرسە دە ونەرپازداردى تاعدىر ايداپ 30-جىلداردىڭ باسىندا الماتىداعى تۇڭعىش اشىلعان مۋزىكا  تەحنيكۋمىنا الىپ كەلدى. ءمۇسىلىمنىڭ ونەردەگى العاشقى قادامى تۋرالى اكادەميك احمەت جۇبانوۆ ءوزى­نىڭ ەستەلىگىندە جاقسى جازادى. جاس تا­لاپكەردىڭ ەستۋ دارەجەسىنىڭ اسا جوعا­رى­لىعىنا, ءان ىرعاعىن بىرقالىپتى ۇستاۋداعى ناقتىلىعىنا, ءبىر ايتقاندى بۇلجىتپاي قاعىپ الاتىن قۇيماقۇلاق زەيىنىنە تاڭعالعانىن ايتادى. قالادا وقىپ جۇرگەن ءمۇسىلىمدى مىقتى ۆيولون­چەليست جاساماققا مۋزىكالىق اسپاپ كلاسىنا, ودان سوڭ تابيعي داۋسىنىڭ اسا سۇلۋ, قۋاتتى ەكەنىن ەستىپ-تىڭداپ جەكە انشىلەر كلاسىنا اۋىستىرعاندارىن باياندايدى. اكادەميك ا.جۇبانوۆ اڭگىمەسىنەن ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ تا­بيعي ونەرىنىڭ باستاۋ قاينارى قۋاتتى ەكەنىن, ءاۋ باستان-اق العىر دا الىمدى بولعانىن بايقايمىز. ونەر, ءومىر ايدىنىندا قاتار ءجۇز­گەنىمەن ءمۇسىلىم ءوزىنىڭ دۇنيەگە جيىرما مينۋت ريشاتتان بۇرىن كەلگەن «اعالىق» مىنەزىنە سالىپ, جول باس­تاپ وتىرعان. ەكەۋىن اجىراماستاي ەتىپ ماگنيتشە تارتقان كۇش – ونەرگە, مۋ­زىكاعا, ءان سالۋعا دەگەن قۇشتارلىق بولاتىن. بۇل سەزىمدى ولار ونەردىڭ ۇزاق داڭعىلىندا ابىرويمەن ماپەلەدى. 1931 جىلى الماتى مۋزىكا تەحنيكۋمىندا ءدارىس الۋدى ءمۇسىلىم باستاسا, كوپ ۇزاماي بۇل ورتاعا ريشاتتىڭ كەلۋى كاسىبي مۋ­زىكاعا تۇڭعىش قادام باسقان قوس تا­لاپكەردى ءبىر بۇتىنگە اينالدىردى. ءىزىن الا پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسى جانىنان اشىلعان ۇلتتىق ستۋديالارعا 1935 جىلى ورتا ازيا جانە قازاقستاننان تۇڭعىش قا­بىلدانعان ستۋدەنتتەر قاتارىندا ءمۇ­سىلىم ءبىرىنشى بولىپ تۇردى. اراعا جىل سالىپ وسى وقۋ ورنىنا ريشات تا قا­بىلدانىپ, قايتا تابىستى. كونسەرۆاتوريا قابىرعاسىندا ورىس ءجا­نە قازاق تىلدەرىندە ورىنداعان ورىستىڭ كلاسسيك كومپوزيتورلارى – گلين­كا, چايكوۆسكي, راحمانينوۆ, بورودين, ريمسكي-كورساكوۆ جانە دار­گومىجسكي رومانستارى قوس ءانشىنىڭ شىعارماشىلىق ءوسۋ جولىنىڭ ۇلكەن ءبىر بەلەسىن قۇرايدى. بۇل انشىلەردى عانا ءوسىرىپ قويماي, جالپى قازاق اۋديتو­رياسىن الەمدىك-ورىس كلاسسيكالىق جاۋھارلارىنا باۋلۋ جولىندا جاسالعان ۇلكەن اعارتۋشىلىق جۇمىستار بولاتىن. بۇرىن سان رەت ورىس تىلىندە تىڭداپ جۇرگەن, جوعارىدا اتتارى اتالعان كوم­پوزيتورلاردىڭ تانىمال رومانستارى ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ قازاق تىلىندەگى ورىنداۋىمەن تىڭدارمانعا ەرەكشە اسەردە جەتتى. ارينە, بۇل جەردە اۋدارما سا­پا­سىنىڭ بيىك دەڭگەيدە بولعانى اب­زال. قالىڭ قازاق تىڭدارماندارىنا الەمدىك مۋزىكانىڭ كامەرالىق سيپاتتاعى شۇ­رايلى قاباتتارى ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇستى. ۇلت ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ ءور­كەن­دەۋى 30-جىلداردىڭ العاشقى جار­­­­­­تىسىندا رەسپۋبليكاعا تالانتتى ۇيىمداستىرۋشى, اياۋلى ازامات – تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ اعارتۋ كوميس­سارى بولىپ كەلۋىمەن تىكەلەي بايلانىس­تى. ونىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن العاشقى ونەر ونكۇندىگى قازاق مۋزىكالىق تەاترىنىڭ قارقىندى دامۋىنا قوزعاۋ سالدى. مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى بولىپ (1937 ج.) كەيىن اكادەميالىق (1940 ج.) ءمار­تەبە الۋى ەل ونەرىنىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان بيلىكتەگى اعالاردان, جاس ماماندار دايار­لاۋ ءىسىن تەز ارادا جولعا قويۋدى تالاپ ەتتى. قازاق وپەرا تەاترىنا 30-جىل­داردىڭ اياعى مەن 40-جىلداردىڭ باسىندا كەلگەن انشىلەردىڭ دەنى ورىس, ەۋروپا ءان ورىنداۋشىلىق مەكتەبىنەن سۋسىنداعان تالانتتار ەدى. حالىق كون­سەرۆاتورياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, امىرە قا­شاۋباەۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا, قانابەك بايسەيىتوۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, عا­ري­فوللا قۇرمانعاليەۆ ت.ب. كوپتەگەن تالانتتار شوعىرىنىڭ ءىزىن باسقان جاستار لەگى ءوز زامانىنىڭ بيىك ونەرىمەن كەلىپ, كاسىبي ءان ورىنداۋشىلىق ونەردىڭ تامىرىن تەرەڭگە سالدى. سوعىس الدىندا تەاترعا وقىعان بىلىكتى جاستاردىڭ كەلۋى ۇلتتىق وپەرا ترۋپپاسىنا الەمدىك جانە ورىس كلاسسيكاسى ۇزدىك تۋىندىلارىن ساحنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى, قازاق وپەرا ونەرىنىڭ قارىشتاپ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. اعايىندى ابدۋلليندەر وزىندىك باعىت-باعدارى ايقىندالىپ, ىرگەتاسى بەرىك قالانا باستاعان ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىمىزدىڭ جاڭا ورىن­داۋشىلىق مەكتەپ لەگىنىڭ العاشقى قار­لىعاشتارى بولىپ تابىلادى. وپەرا ونەرىن ءارى قاراي دامىتۋداعى ءساتتى شى­­عار­ماشىلىق ىزدەنىستەرى, كوپتەگەن جاڭا پارتيالار مەن جاڭا باستاۋلاردىڭ تەاترعا تىكەلەي ەنۋى بۇل انشىلەرگە «ءبى­رىن­شى» دەگەن قوسىمشا انىقتاما قالىپتاستىردى. تەاتر ترۋپپاسى جاس انشىلەردى وزىنە باۋراپ, رەپەرتۋارداعى وپەرالاردان ءتۇرلى پارتيالاردى سەنىپ تاپسىردى. ءمۇ­سىلىمنىڭ العاشقى جەكە ورىنداعان پارتياسى «قىز جىبەكتەگى» تولەگەن بولسا, ريشات «بەكەت» وپەراسىنان ول­جايدى ساحنادا كورسەتتى. بۇل پارتيالار تەرەڭ تەبىرەنىستەر مەن قىزۋ تارتىسقا قۇرىلعان. ساحنادا اكتەر­لىك ويىن, سوزگە كوپ ءمان بەرگەندىكتەن جاس ورىنداۋشىلارعا العاشقى سىناق وڭايعا تۇسپەگەن. كۇردەلى بەينەلەردى تولىققاندى ەتىپ سومداۋدا تەاتر نە­گىزىن قالاعان اعا بۋىن ارتىستەردىڭ اقىل-كەڭەستەرىنە قۇلاق اسقان ولار, ۇلكەن ونەردەگى وزدەرىنىڭ العاشقى شى­­عارماشىلىق قادامدارى مەن ءىز­دەنىس جولدارىن باستادى. بۇل جەردە جاس انشىلەردىڭ كاسىبي-ۆوكالدىق دايىندىقتارى مەن اعا بۋىن تانىمال ورىنداۋشىلاردىڭ سارا جولى ۇلگىسىمەن ءجۇرۋى ناتيجەسىندە اعايىندىلار قازاق مۋزىكالىق تەاتر ساحناسىنا لايىق­تى تالانتتى جاستار كەلگەندىگىن پاش ەتتى. كەيىپكەرلەرىنىڭ كوركەمدىك وبرا­زىن جان-جاقتى قىرىنان كورسەتۋ, ولاردىڭ ىشكى سەزىمدەرىن ساحنادان مايدان قىل سۋىرعانداي تاراتىپ بەرۋ – اعايىندى ابدۋلليندەرگە ءتان شە­بەرلىك. مۇنىڭ ۇشقىنى كەلەسى «ايمان-شولپان», «جالبىر», «ەر تار­عىن» ت.ب. وپەرالارىن­دا ورىندالعان پارتيالار ارقىلى ايقىندالىپ, ىرىلەنە ءتۇستى. وسىلاي باستالعان ساحنا-عۇمىر بۋىنى بەكىپ, قاتايا كەلىپ ءمۇسىلىم مەن ريشاتتىڭ شىعارماشىلىق اۋقىمىن كەڭەيتتى, ولار تەاتر رەپەرتۋارىنداعى قىرىققا جۋىق وپەرادا ۇلكەندى-كى­شىلى, الۋان سيپاتتاعى پارتيالار­دى دۇنيەگە اكەلدى. ليريكالىق داۋىس تابيعاتى ەكى ءتۇرلى – تەنور جانە باريتون بولىپ كەلەتىن اعايىندى ەكى جىگىت ءبىر ساحنادا ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعىن يلەدى. ومىردە, تالاي كونتسەرتتىك ساحنادا بىرگە قوس داۋىستا ۇيلەسىمدى ءان سالىپ جۇرگەن ولار, وپەرا ساحناسىنا شىققاندا ءتۇرلى مىنەزدى كەيىپكەرلەرگە اينالدى. ولار: دوس, ارىپتەس, اعايىندىعى بار پار­تيالارمەن بىرگە قاراما-قارسى انتوگونيستىك كوزقاراستاعى, «جاۋلاساتىن» كەيىپكەرلەردى دە قاتار ورىندادى. بۇل پارتيالار ا.جۇبانوۆ پەن ل.ءحاميديدىڭ «اباي» وپەراسىنداعى اباي مەن ءازىم, ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «دۋدار-اي» وپەراسىنداعى ارتەم مەن ساپار, م.تولەباەۆتىڭ «ءبىرجان مەن ساراسىنداعى» قوجاعۇل مەن سەرىك, ق.قوجامياروۆتىڭ «ناز­گۋ­مىنداعى» گۇلمات پەن ليۋ چۋن, پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونە­گينىندەگى» ونەگين مەن لەنسكي, ز.پالياش­ۆيليدىڭ «دايسيىندەگى» كيازو مەن مالحاز, دج ءپۋچچينيدىڭ «چيو-چيو-سان» وپەراسىنداعى شارپلەس پەن گورو, ا.رۋبينشتەيننىڭ «دەمون» وپەراسىنداعى دەمون مەن سينو­دال ت.ب. بولدى. بۇعان قوسا ءمۇسىلىمنىڭ ورىن­­داۋىنداعى تولەگەن, سەرجان, ارىس­تان, قايراقباي, مەركۋتسيو بەي­نەلەرى سىرشىل, ليريكالىق نازىكتىگىمەن, تە­رەڭدىگىمەن ءوز تىڭ­دارماندارىن باۋراسا, ريشات ورىنداعان امانگەلدى, سۇگىر, جەرمون, ەسكاميلو پارتيالارىنىڭ ءار­قايسىسى قازاق وپەرا ساحناسىنىڭ قايتالانباس جارقىن بەتتەرى بولىپ تاريحتا قالدى. اعايىندى ابدۋلليندەردىڭ ۇزاق تا جەمىستى ونەر جولى جايلى قالام تارت­قاندا, زەرتتەۋشىلەر مىندەتتى ءتۇر­دە توقتاپ, اركىم وزىنشە جان-جاق­تى اشۋ­عا تىرىساتىن ۇلكەن پارتيا, ول – ريشات سومداعان ۇلى ابايدىڭ بەينەسى. بۇل وپەرانىڭ العاشقى جارتى عاسىرلىق تاريحىندا اباي بەينەسىن بىرنەشە تاماشا انشىلەرىمىز ساحنادا سوم­داعان ەكەن. جاس ورىنداۋشىلار­دى ايتپاعاننىڭ وزىندە, ەرمەك سەر­كەباەۆ, مۇرات مۇساباەۆ, عافيز ەسى­موۆ ابايلارى – جەكە-جەكە سارالانىپ, زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن بولەك تا­قى­رىپتار. سولاردىڭ ىشىنەن ابايدى كورەرمەن-تىڭداۋشىلارىنا ەتەنە جا­قىنداستىرىپ وزىندىك ورىنداۋىمەن ۇرپاق ساناسىنا وشپەستەي ءىز قالدىرعان ءانشى – ريشات ابدۋللين ەڭبەگى ەرەكشە كورىنەدى. انشىلەردىڭ 80 جىلدىق سالتاناتتى كەشىندە سويلەگەن كۇمىس كومەي تانىمال ءانشىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆا: «ريشات اباي پارتياسىن ءبىرىنشى ورىن­داعان وزىق ءانشى بولىپ تاريحتا قالا بەرمەك», – دەگەن ەدى. سول ايتقانداي, قان­شا اباي گالەرەياسىنىڭ ىشىندە كلاسسيكالىق ۇعىمداعى قازاق تانىعان عۇلاما اباي وسى ورىنداۋمەن ەلدىڭ جۇرەگىنەن ورىن الدى. ۇلى ويشىلدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالىپ قويىلعان بۇل سپەكتاكلدىڭ جيىرما سەگىز جاستاعى ورىن­­داۋشىعا جۇكتەر جاۋاپكەرشىلىگى زور بولدى. اقىن, فيلوسوف, كومپوزيتور, وزگە دە ءار الۋان قىرلارى مول وي­شىلدىڭ شىنايى كەلبەتىن, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مۋزىكالى تەاتر ساحناسى تولىق اشسا كەرەك. ابايدىڭ سىرشىل دا نازىك پوەتيكالىق الەمى مەن اسەم دە ءارلى لي­ريكالىق اندەرى, تەرەڭ قارا سوزدەرى مۋزىكالىق بەينە جاساۋعا سۇرانىپ تۇر ەمەس پە؟! كومپوزيتورلار وپەرادا اباي جان-دۇنيەسىن اشۋعا ءتول اندەرىن ءساتتى قولدانىپ, اقىننىڭ ساحنا­لىق بەي­نەسىن ءوز تىلىندە سويلەتە العان. اباي پارتياسىنىڭ جۇمباق جاننىڭ جۇرەگىنە تەرەڭ بويلاتار تۇستارى – وپەرا پارتيتۋراسىنىڭ ەڭ شۇرايلى جازىلعان بەتتەرى. تالاي ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولار بۇل وپەرانىڭ ساحنالىق عۇمىرى ۇزاق بولۋىنىڭ سىرى دا وسىدان بولار. ريشات اباي ءرولىن ورىنداۋ ءۇشىن كوپ ىزدەنىپ, ەڭبەكتەندى. ءانشى كەيىپكەرىنىڭ ىشكى پسيحولوگيالىق تولعانىستارى مەن سىرتقى پلاستيكالىق ءىس-ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرەتىن ۇتىمدى ميزانستسەنالىق ارەكەتكە تولى كوڭىل-كۇي تەبىرەنىستەرىن تەرەڭ ويلاستىرعان. سونىمەن بىرگە, ءانشى كەيىپكەرىنىڭ سىرت كەلبەتى, بەينەلىك ۇقساستىعىن تابۋعا ءجىتى نازار اۋدارادى. ر.ابدۋللين ابايى بار قازاقتىڭ پاناسى, قامقور اعا, عۇلاما, ۇلاعاتتى ۇستاز. ءانشىنىڭ ساحناداعى ارەكەتى سابىرلى دا ۇستامدى. ويعا باعىنعان بەينەدە تۇتاستىق بار. ونىڭ قۇلاققا جۇمساق, جاعىمدى ەستىلەتىن ينتوناتسيالىق بوياۋ­عا باي داۋىسى كەيىپكەرىنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىن بەرۋدە ۇلكەن ءرول اتقارىپ تۇر. ك.كەنجەتاەۆ, ق.جانداربەكوۆ, تا­عى باسقا زامانداستارى ريشات تۋرالى ەستەلىكتەرىندە وپەراداعى ءان-اريالاردى ر.ابدۋللين «سيقىرلى» داۋىسىمەن ارلەندىرگەنى, شوق­­تىعىن كوتەرگەنى تۋرالى ءبىر اۋىزدان جازدى. ءانشىنىڭ اۋەزدى داۋىسى مەن ورىن­داۋشىلىق شەبەرلىگىن سان قىرلى ەتىپ جارقىراتا كورسەتكەن كوپتەگەن ىزدەنىستەر ناتيجەسى ورىنداۋشى مەن كەيىپكەردى بىرىكتىرىپ, اجىراماس ۇعىمعا اينالدىردى. وپەرانى قويۋشى-رەجيسسەر ق.جانداربەكوۆتىڭ ءساتتى ويلاستىرعان ساحنالىق شەشىمى جايلى ايتپاي كەتە المايسىڭ. وپەرا فينالىنداعى ميزانستسەنا قۇرىلىمى رەجيسسەر شەشىمىنىڭ قاراپايىمدىلىعىمەن ۇلكەن وي تاس­تايتىن, سپەكتاكلدىڭ ەڭ جارقىن بەت­تەرى. سۇيىكتى شاكىرتى ايدار ءولىمى تۇرا­لا­تىپ كەتكەن اباي – ابدۋللين «تاۋ قال­عىعان قاراڭعى ءتۇن» قويناۋىنان قولىنداعى ءالسىز شام جارىعىمەن قا­راڭعى تۇنەكتى ءتىلىپ, جول ىزدەپ, ساحنا تورىنە – ورگە قاراي باتىل قادام باسا­دى. ريشات – اباي جالعىز دا بولسا كۇرەس­پەككە, اينالاسىنا ساۋلە شاشپاققا بەكىنگەن جان رەتىندە كورەرمەندەر ءجۇ­رەگىندە ماڭگىگە قالدى. ۇلى اباي بەي­نەسى – ءانشىنىڭ كەيىنگى تولقىن ورىن­داۋشىلارعا ۇلگى بولارلىقتاي ەڭ تولىمدى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى. انشىلەردىڭ زامانى كومپوزيتورلار جانە ءان-ورىنداۋشىلىق ونەرىنە جاڭا تالاپتار قويىپ وتىردى. وسى كەز­دە كەڭەستىك ءداۋىردىڭ كەڭ تاراعان «كوپ­شىلىككە ارنالعان ءان – ماسسوۆايا پەسنيا» جانرى دەگەن سۇرانىس كۇشتى بولدى. ول سوعىس تاقىرىبى, تىڭ كوتەرۋشىلەر, ەك­­پىندى قۇرىلىسشىلاردىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, حالىق قوسىلىپ ايتا كەتەتىن, تەز جاتتالاتىن تانىمال تۋىندى­لار. قوس ءانشى ءوز رەپەرتۋارىن ەل ىشىنە كە­­ڭى­­­نەن تاراعان حالىقتىق, حالىق كوم­پوزيتورلارىنىڭ اندەرىنەن جانە زامانداس كومپوزيتورلار شىعارمالارىنان تۇراتىن كونتسەرتتىك باعدارلامالارمەن جاڭارتىپ, تولىقتىرىپ وتىرۋعا كوپ كوڭىل بولگەن. ا.جۇبانوۆتىڭ انشىلەر شى­عارماشىلىعى جايلى ناقتىلى ءارى ءدال پىكىرىنە قايتادان قۇلاق تۇرسەك: «مەنىڭشە, بۇل ەكى قايراتكەرلەردىڭ ءۇل­كەن ەڭبەكتەرى كونتسەرتتىك سالادا جاتىر... ادەتتە, وپەرا ارتىستەرىنىڭ كونتسەرتتىك نومىرلەرى ساناۋلى بولادى, كوبىنە ءبىر-ەكى «كەزەكشى» نومىردەن اسپايدى. ال, ءمۇسىلىم مەن ريشاتقا كەلسەك, بۇلار كونتسەرتتىك باعدارلاما جاعىنان وتە باي, جان-جاقتى سۋرەتكەرلەر» دەپ وتە جوعارى باعا بەرەدى. رەپەرتۋارىندا ءۇش جۇزدەن ارتىق قازاق, تاتار حالىق اندەرى بار ريشات پەن ءمۇسىلىمنىڭ ورىنداۋىنداعى «زاۋرەش», «قىزىل بيداي», «تىلەۋقاباق», «ەكى جيرەن», «ءشاپيباياۋ», تاعى دا باسقا ءان­دەر, حالقىمىزدىڭ ءان قورىنىڭ ءىن­جۋ-مارجاندارى وزگە ورىنداۋلارعا ۇق­سامايتىن سىرشىلدىعىمەن, نازىك بوياۋ-بەدەرىمەن تىڭدارماندارىن ءتانتى ەتەدى. قازاق ءان ورىنداۋشىلىق ونەرىندە اعايىندى ابدۋلليندەر اتىمەن تىكەلەي بايلانىستى دامىپ, كەڭ ءورىس العان سالا – كلاسسيكالىق دۋەت (ەكى داۋىستا قوسىلا ايتۋ) ءۇردىسى. زامانداس كومپوزيتورلارىمىز جاڭا شىعارماسىن بولاشاق ورىنداۋشىسىمەن كەڭەسىپ, سول ناقتىلى داۋىسقا, ءانشى دياپازونى مەن ۇنىنە جاتاتىنداي ەتىپ جازادى. ا.ابدۋلليندەر ورىنداۋىندا قۇلاققا مايداي جاققان تاماشا دۋەتتەر, جەكە اندەر كومپوزيتور مەن انشىلەردىڭ ءوزارا شىعارماشىلىق وداعى ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەنىنە كۇ­مان كەلتىرۋگە بولمايدى. ولار: ا.جۇ­بانوۆ, ە.برۋسيلوۆسكي, م.تولە­باەۆ, ب.بايقاداموۆ, ق.مۋسين, س.مۇ­حامەدجانوۆ, تاعى باسقا كومپوزيتورلارىمىز شىعارماشىلىعىنا, ولاردىڭ ءان, رومانس, دۋەتتەرىنىڭ جازىلۋىنا سەبەپ بولعان. قوس ءانشى داۋىستارىنىڭ بوياۋى مەن ۇشقىرلىعى, ءوزارا اۋەزدى ۇيلەسىم تابۋى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن, تابيعات بەرگەن ۇلكەن سىي-باقىت. ولار قوسىلا شىرقاعاندا تىڭدارماندارىن ارۋاقتاندىرىپ, ارقالاندىرىپ جىبە­رەر «مەنىڭ قازاقستانىم», «قىزىل قىراندار», «تەمىرتاۋ جاستارىنىڭ مارشى» نەمەسە بويىڭدى بالقىتىپ سوزبەن جەتكىزىپ بولماس تىلسىم اسەرلەرگە جەتەلەر «تەربەلەدى تىڭ دالا», «تۋعان جەر» سەكىلدى شىعارمالار قازاق راديو­سىنىڭ «التىن قورىنا» قوسىلدى. تىڭ­داۋشىنىڭ جۇرەك قىلىن شەرتىپ, ەرەكشە باۋرايتىن قوس داۋىس بىردە جەر باۋىرلاعان قوڭىر قازداي قالىقتاسا, بىردە كوككە اتىلعان قىرانداي شيىرشىق اتىپ شىعا كەلەدى. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن انشىلەر جەتپىسىنشى جىلدارى قوس داۋىستى سيقىرلى ۇنگە قۇلاق قۇ­رى­شىن قاندىرعان انقۇمار قاۋىمدى ەلەڭ ەتكىزىپ, ءۇش داۋىسپەن ايتاتىن بولدى. بۇل تريونىڭ ءۇشىنشى مۇشەسى – جاس ءان­شى ريشاتتىڭ ۇلى زاۋر ابدۋللين بولاتىن. ءان مەن جىردىڭ سىر-ساندىعىن الا كەلەتىن اعايىندى ابدۋلليندەردىڭ كون­تسەرتتەرى ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ شى­نايى مەرەكەسىندەي بولىپ, رەس­پۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە زور ىقىلاسپەن وتە­تىن. حالىققا تالانتىمەن, ەڭبەگىمەن تا­نىلعان جاندارعا «سۇيىكتى ءارتىس» دەگەن اتاقتى حالىق ءوزى تەلىپ, كونتسەرتتەرىن تىڭدارمانى ىزدەپ بارىپ تىڭدايتىن. ولار­دىڭ قازاق ءان ورىنداۋشىلىق كە­ڭىستىگىندە قالعان جارقىن ءىزى, تەاتر ساح­ناسىنداعى جاساعان كوركەم وبرازدارى, قايتالانباس اۋەزدى ءۇنى بۇگىنگى تىڭ­دارمانداردان الىستاپ كەتسە-داعى ۇلتتىق راديو مەن تەلەديداردىڭ «التىن قورىندا» ساقتالىپ قالدى. ونەر داريا­سىندا قاتار جۇزگەن ابدۋلليندەردىڭ بيىل توي­لانىپ جاتقان ءبىر عاسىرلىق مەرەيتويى قازاق ونەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە وپەرانىڭ, ءان ورىنداۋشىلىق ونەردىڭ التىن ارىپتەرىمەن جازىلعان بەتتەرى. امانكەلدى مۇقان, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى, ونەرتانۋ كانديداتى, تەاترتانۋشى. الماتى.