رۋح

ول – وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنىڭ باسى ەدى… جامبىل اۋداندىق «ەكپىندى ەڭبەك» (بۇگىنگى – «اتامەكەن») گازەتىنىڭ ۇرپەك باس ءتىلشىسى ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆتىڭ ايتىس الەمىنە اتباسىن يمەنە بۇرىپ, بابىن باي­قاپ, باعىن سىناپ جۇرگەن كەزى. ...ءدال قازىر ەسىمدە قالعانى سونداي ايتىستىڭ بىرىنە جانكۇيەر بولىپ قايتقان قىزۋقاندى باس رەداكتورىمىز ابىلعازى توعىزباەۆ رەداكتسياعا ارىپتەسىمىزدەن بۇرىن ورالدى. – ەسەنقۇل جارادى... جارادى! قارسىلاسىن باس كوتەرتپەي توپە­لەدى. ءوزىنىڭ ءتىلى توتيايىنداي اششى شىعىپ كەلەدى... مولوتوك! – دەپ قىزمەتكەرىن كوتەرمەلەگەن باسشى­مىزدىڭ سوزىنەن كەيىن ءبارىمىز ەسەنقۇلدىڭ «اۋداندىق گازەتتىڭ رەداكتسياسىن ۇياتقا قالدىرماعانىنا» قۋانىسىپ, ءماز بوپ قالدىق. سودان كەيىن بارىپ ابەكەڭ اعامىز بولعان وقيعانى تاپتىشتەپ ايتا باستادى. – العاشىندا ءبىزدىڭ ەسەنقۇل ءبىراز بۋلىعىپ, ءسوزىن ءجۇ­يە­لەي الماي كىبىرتىكتەپ, دوم­بى­راسىن «تىڭقىلداتىپ» اي... ساسقالاقتادى. قولىمدا قامشى جوق... بولا قالسا دا ساحناعا قالاي شىعام؟ زالدا وتىرىپ قارا تەر­گە ءتۇستىم. سىلتەپ سالاتىن ءبىر قامشى جەتپەي تۇردى-اي... ابىروي بولعاندا, ايتەۋىر, ءبىزدىڭ باتىر ءبىر-ەكى ءسۇرىنىپ بارىپ, جولىن تاپتى. سونداعى ابەكەڭ اعامىزدىڭ الدەنەشە رەت قايتالاعان «قام­شى» ءسوزى تەككە ايتىلماعان ەكەن. كەشىكپەي سىرىن ۇقتىق. كوبى­مىز ەرتەرەكتەگى ءسۇيىنباي مەن قاتا­عاننىڭ تاريحي ايتىسىندا قازاق اقىنىنىڭ جون ارقاسىنا توعىز ءورىم بۇزاۋ ءتىس قامشىنىڭ وسىپ تيگەنىنەن حابارسىز ەكەنبىز. ...قازاق پەن قىرعىز ەلىنىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن اقىندارى ەل نامىسىن تۋ ەتىپ, ايتىسقا تۇسەدى. قارا ولەڭ دەسە قازانداي قاينايتىن قازاق اقىنى ءسۇيىنباي قىرعىز قاتاعانمەن بەتپە-بەت وتىرىپ, دومبىراسىن قولىنا العاندا, ءا دەگەندە... سوزگە بۋلىعىپ كىبىرتىكتەي بەرەدى. مۇنى تەز سەزىپ, اشۋعا مىنگەن تەزەك تورە باپتاپ بارعان اقىنىنىڭ جون ارقاسىن دالدەپ تۇرىپ: «نە قارا باسىپ وتىر؟» دەپ قامشىسىن سىلتەپ سالادى. سوندا عوي ءسۇيىنبايدىڭ ارىستانداي اتىلىپ, ءسوز مارجانىن اعىتقانى. كومەكەيگە جەتىپ قۇيىلۋعا شاق تۇرعان وي تاسقىنىنىڭ قوتارىلىپ تۇسۋىنە تەزەك تورەنىڭ قامشىسى سەپ بولعان دەپ, ابەكەڭ اڭگىمەسىن اياقتادى. ءبىز باس شايقادىق. سول جولى باس رەداكتورىمىز ابىلعازى توعىزباەۆتىڭ «قام­شىسىنان امان قالعان» رەداك­تسيانىڭ سۇيىكتىسى ەشو – ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ اراعا ەكى-ءۇش جىل سالىپ, ايتىستا قامشى سالدىر­مايتىن دارابوز دارەجەگە جەتتى. سيرەك تە بولسا ءوتىپ تۇراتىن رەس­پۋب­­ليكالىق اقىندار ايتىسى­نان ءوز ۇلەستەرىن الىپ ۇلگەرگەن ۇزىناعاشتىق ءاسىمحان قوسباساروۆ اتامىز بەن جولداسحان قۇرامىسوۆ اعامىزدىڭ اتاق-داڭقى دۇركىرەپ تۇرعان. قازاق ءۇشىن سازى جانعا جايلى, ءسوزى ماقپالداي جۇمساق «سۋىقتوبە» ءانىنىڭ اۆتورى جول­داسحان اعا «ەكپىندى ەڭبەك» گا­زەتىندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىن اتقاراتىن. رەداكتسيانىڭ بوز قىراندارى – ناعاشىبەك پەن سەيىتحان, ماناربەك پەن ءرات­بەك, ءالىمجان مەن ءنۇسىپباي دا اي­تىس دەسە دەگبىرى كەتىپ, «ءاۋ» دەۋگە ءامان­دا دايار تۇرار ەدى. رەداك­تسيا ەسەنقۇلدىڭ ناعىز ايتىس­قا دايىن­دالاتىن جاتتىعۋ الاڭى­­نا اي­نال­دى. سەيىتحاننىڭ فوتولا­بورا­توريا­سىندا شاناعىندا ساۋساق ىزدەرى بادىرايىپ كورىنىپ تۇراتىن ءبىر قارا دومبىرا سول جىلدارى پايدا بولدى. شىن تۇلپارلار شابىسىنان بايقالادى دەگەن راس. قايدان تاپقانى تەك ءبىر وزىنە ءمالىم, ەسەنقۇل اقىن «جاقسى مەنەن جامان» تۋرالى ايتقان ءسۇيىنبايدىڭ تەرمەسىن جاي جۇرگەندە دە ىڭىلداپ ايتاتىندى شىعاردى. جاقسىنىڭ ءجۇزى جىلى, ءسوزى مايدا, حالقىمنىڭ قالىڭ ءجۇندى كورپەسىندەي. جاقسى بولار بالانىڭ ءجۇزى جاقسى, ورىستىڭ كۇيمەي پىسكەن بولكەسىندەي... ءسۇيىنبايداي اقىننىڭ ءوز اۋزى­نان شىققان «ورىستىڭ كۇيمەي پىسكەن بولكەسىندەي...» دەگەن تىركەس بارىمىزگە تاڭسىق بولعانى دا ەستە. وسىناۋ تەڭەۋدى ءسوزدىڭ ورايى كەل­گەن­دە ارقايسىمىز پايدالانا قوي­عاندى ۇناتىپ تۇرۋشى ەدىك. اراعا كوپ ۋاقىت سالماي ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ ەرەكشە سۋىرىپسالما دارىنىمەن تانىلىپ, رەسپۋبليكالىق تەلەۆي­زيا­لىق اقىندار ايتىسىنىڭ تۇڭعىش لاۋرەاتى اتاندى. بىراق, كەيىن... ەسەنقۇل اقىن ايتىستى دا, ساتيرالىق وتكىر شۋ­ماقتاردى دا ءبىرجولاتا ءبىر بۇرىش­قا جيىپ قويىپ, ليريكاعا – سەزىم پوەزياسىنا ەس-ءتۇسسىز بوي ۇردى. دەسە دە شابىتىنا شابىت قوسىپ ءنار بەرەتىن پىرلەرىن ۇمىتقان ەمەس! ءسۇيىنبايدىڭ جىرلارىن جاتقا سوعىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «جام­بىل تاتەسىنە» ارناپ جىر شۋ­ماق­­تارىن جۇلدىزداي جارقىراتا شا­شىپ ءجۇرىپ, ءوزى دە اققان جۇلدىزداي بوپ ءوتتى دە كەتتى! قايران ەسەنقۇل!..  تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.