ءتورتىنشى سىنىپتى جانە بەسىنشىنىڭ ەكى توقسانىن الماتىدا جاڭادان اشىلعان №2 مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىعانمىن. ون التى جاسىندا كولحوزدىڭ ءبىر وتار قويىنا يە بولعان كوكەم وزبەك اۋىل ماڭىنداعى قىستاۋدا وتىرادى ەكەن. بايجۇمان (باكەڭ) ەكەۋمىزدەن بەس جانە جەتى جاسقا ۇلكەن كوكەمىز سوعىستىڭ الدىندا تۋسا, ءبىز سوعىستان كەيىن دۇنيە ەسىگىن اشقاندارمىز. ارامىز ەكى جىل.
سول قىسقى دەمالىسقا كەلگەندە كوكەم قويعا شىققاندا پايدا بولعان كوكسۇر ءيتى بايعاسقا كۇشىكتەپتى. بەس كۇشىكتىڭ ەكەۋىن بىزگە ەنشىلەپ بەردى. باكەڭ ءوز كۇشىگىن جەلتابان دەپ قويدى, مەن جەلاياق دەپ اتادىم. كۇنى بويى كۇشىكتەرىمىزبەن وينايمىز دا, تۇنگە قاراي ەكەۋمىز سول ۇيالاس كۇشىكتەرىمىز سەكىلدى قۇشاقتاسىپ ۇيىقتايمىز. كىشكەنتاي كەزدەن سولاي وسكەندىكتەن, تەتە بولساق تا تاتۋ ەدىك.
دەمالىس ءبىتىپ, مەن الماتىعا اتتانار كەزدە ەكەۋمىز دە بۇزىلدىق. ءسۇپ-سۇيكىمدى كۇشىگىمدى قيماعاندىقتان با, الدە ينتەرناتتا ءجۇرىپ, باكەڭدى ساعىنعاندىقتان با, كوزىمە جاس ۇيىرىلە بەردى, باكەڭ دە تۇنجىراپ قالدى. جولعا جينالىپ جاتقاندا ءسوزدى كوكەم باستادى: «اپا, ۇيالاس كۇشىكتەردەي بولعان ەكەۋىن قالاي اجىراتامىز, وسى بالانى ينتەرناتتان شىعارىپ-اق الشى». ۇلكەن ۇلى سولاي دەپ ەدى, اپام ورتانشىسىنىڭ ءبىرىنشى سىنىپقا بارعاندا قالاي جىلاعانىن ەسىنە ءتۇسىردى. باكەڭ كىشكەنە كەزىندە وتە بۇزىق بولىپتى دا, اكەمىز بەن اپامىز بەس جاسىندا مەكتەپكە بەرىپتى. اكەمىز كولحوزدىڭ داربىزىن كۇتەتىن, ۇيدە ۇنەمى ءداۋ-ءداۋ قارا داربىزدار بولاتىن. ول كەزدە وقىمايتىن مەنىڭ داربىز جەپ وتىرىسىما قىزىعا ما, الدە ەكەۋمىزدىڭ ويناعانىمىزدى قيماي ما, باكەڭ: «اپاتاي, مەكتەپكە بارمايىنشى, قىزىڭدى جۇباتايىنشى», دەپ جىلايدى ەكەن. ەكەۋمىزدىڭ بىرگە ويناعانىمىزدى مەكتەپكە بارۋدان ارتىق كورسە كەرەك.
باكەڭ سەگىزىنشىگە كوشكەندە تالعارداعى ينتەرناتقا اۋىستى. العاش دەمالىسقا كەلگەندە بايقادىم, كادىمگىدەي وزگەرە باستاپتى. سول كەزدەگى بوزبالالار قوياتىن «كانادكا» دەيتىن شاش ۇلگىسىن قويىپتى, كۇرتكەسىنىڭ جەڭىن ءتۇرىپ, جاعاسىن كوتەرىپ جۇرەتىن بولىپتى. ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا قىزىعاتىن بولدىم. سونىڭ ايتقان اڭگىمەلەرىن قىزىعا تىڭدايمىن. تالعاردىڭ ينتەرناتى ەڭ ءبىر كەرەمەت ورىن بولىپ ەلەستەيتىن. اپام ماعان دۇكەننەن كيىم المايدى, مەن باكەڭ ءبىر جىل كيگەن جەيدەلەرى مەن كۇرتكەلەرىن ارى قاراي توزدىراتىنمىن. وسىلايشا مەنىڭ ەرتە باستان بوزبالا بولىپ قالىپتاسۋىما باكەڭە ەلىكتەۋىم, جۋرناليست بولسام دەگەن العاشقى بالاڭ ويلارىمنىڭ پايدا بولۋىنا باكەڭ قۇساپ اڭگىمە ايتا السام دەگەن قۇلشىنىسىم سەبەپ بولعانداي. اۋىل مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ مەن دە باسقا جاققا بۇرىلماي, تالعار ينتەرناتىنا بارعانمىن. باستاپقى №2 مەكتەپ-ينتەرناتتى بىتىرگەندەر مۇعالىم, ينجەنەر, مال دارىگەرى وقۋىنا ءتۇسىپ جاتقاندا مەنىڭ ماماندىقتىڭ تورەسى – جۋرناليستىكتى تاڭداۋىما دا, ومىرلىك جارىمدى جولىقتىرۋىما دا تالعار ينتەرناتى سەبەپ بولدى.
ەكەۋمىز الا جازداي كوكەمە كومەكتەسەمىز, ەكى بالا ءبىر وتار قويدى باعىپ, ونى كەمى جارتى ايعا دەمالىسقا جىبەرەمىز. «ۇيالاس ەكى ءىنىم كەلىپ, قولىم ۇزارىپ قالدى», دەپ كوكەمىز ماقتانا ايتاتىن. باكەڭ كەيىن اسكەرگە الىنعاندا ءۇش جىلدىق قىزمەتىن رەسەيدىڭ ۆلاديمير وبلىسىنداعى ۆيازنيكي قالاسىندا اتقاردى. اپام ورتانشى ۇلىنا قاتتى الاڭدادى. «حات جازىپ قويساڭشى, تىنىش ءجۇرسىن دەپ ايت. نەعىپ ءجۇر ەكەن؟», دەپ وتىراتىن. جازعا سالىم اسكەري كوميسسارياتتان وتكەندە مەنىڭ تەڭىز فلوتىنا الىناتىنىم بەلگىلى بولىپ, ەكەۋمىز بەس جىلداي كورىسپەي قالاتىنىمىز انىقتالعان سوڭ باكەڭدى ىزدەپ, ۆيازنيكيگە بارعانمىن. قاسىندا ەكى كۇن بولىپ, كىلەڭ باسقا ۇلت وكىلدەرىنىڭ اراسىندا ۇيالاس باۋىرىمنىڭ توبەسى كوككە ەكى-اق ەلى جەتپەي جۇرگەنىن كورىپ, ءماز بولعان ەدىم.
اسكەردەن كەلگەن سوڭ باكەڭ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ ازاماتتىق قۇرىلىس فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. الايدا, سونى وقىمادى. «ونداعى بەس جىل وقىتاتىن نارسەلەردى مەن بىلاي دا بىلەتىنمىن», دەيدى قازىر سول وقۋى تۋرالى ءسوز قوزعالسا. اۋىلدا باكەڭنىڭ قۇرىلىس بريگاداسى سالعان ۇيلەر ءالى دە ءتىزىلىپ تۇر. بۇگىندە ورازكۇل جەڭگەمىز ەكەۋى تۇرىپ جاتقان ءۇيىن ىرگەتاسىنان باستاپ, شاتىرىنا دەيىن ءوزى سالىپ شىقتى. ەكەۋىنىڭ وتباسى قۇرۋىنا دا مەن سەبەپشى بولعانمىن. جازدا ءۇيدىڭ جانىنا قىزاناق وتىرعىزاتىنمىن. كۇندە سۋارىپ تۇرۋ ءۇشىن جانىنان ۇلكەن شۇڭقىر قازىپ, سۋعا تولتىرىپ قويامىن. تۇندە كينودان كەيىن قىدىرىستاپ جۇرگەندە بولاشاق جەڭگەمىز قىزاناق جەمەك بولىپ, ارىق جاعالاپ كەلە جاتىپ, شۇڭقىرعا قۇلاپ تۇسەدى. ءۇستى-باسىنىڭ ءبارى سۋ بولىپ, تاڭعا دەيىن كيىمدەرىن كەپتىرە المايدى دا, ۇيىنە بارۋدىڭ ورنىنا, باكەڭنىڭ ايتقانىنا كونىپ, تۇرمىس قۇرۋعا كەلىسەدى. تاڭعى ساعات بەستە مەنى وياتادى: «ءبىز ۇيلەنەتىن بولدىق». ءتاتتى ۇيقىنى قياتىن ەمەسپىن. باكەڭ ەكىنشى قايتارا كەلگەندە: «كۇندىز ۇيلەنۋگە بولماي ما», دەيمىن. دابىرلاسا سويلەسكەنىمىزدەن اپام ويانىپ: «كەلىن ءوزى كەلىپ تۇرعاندا قالاي جاتامىز؟» دەيدى. ءسويتىپ, ۇلكەن جەڭگەم ەكەۋى شىمىلدىق كەرىپ, ءۇستى-باسى سۋ-سۋ ورەكەڭدى ۇيگە كىرگىزىپ العانبىز. ءبىراز قامىققان كۇنا قۇداعيعا ورەكەڭنىڭ اپكەسى امانكۇل: «بايجۇمانعا بارسا, قىزىڭ قور بولمايدى», دەپ جۇباتقان ەكەن. سول ەنەسىن كەيىن ارۋلاپ باكەڭ ءوزى جونەلتتى. زايىبى ەكەۋى جاقسى وتباسىن قالىپتاستىردى, ورەكەڭ ەكى قىز, ءتورت ۇل تۋىپ بەردى. قازىر ەكى قىزى, ەكى ۇلى وتباستارىمەن الماتىدا تۇرادى, التى نەمەرەلەرى بار.
بىراق ەكەۋىنىڭ ۇيلەنۋ تويلارىنا مەن قاتىسا المادىم. سول جىلى وقۋعا ءتۇستىم دە, اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسىنا تەمەكى جاپىراعىن جيناۋعا بارعانبىز. جۇمىسقا اپارعان وقىتۋشى مەنى تويعا جىبەرمەدى. كەيىن ەستىدىم, باۋىرىم: «تويدى وتكىزبەي-اق قويالىق, باۋىرىمسىز قالاي ۇيلەنەمىن, كەلىپ قالار» دەپ, ءتۇن جارىمعا دەيىن تويدى باستاتپاپتى. سوڭىنان ۇلكەندەر جاعى باسۋ ايتىپ, كوندىرىپتى. ءتورتىنشى قىركۇيەكتە مەن دە تۇنىمەن ۇيىقتاي المادىم. وسىنداي شاقتى ءبىر جىلدان سوڭ ءوزىم ۇيلەنگەندە دە باستان كەشەتىنىمدى ول كەزدە بىلمەپپىن. ەكەۋمىز دە ۇيلەنگەن سوڭ اۋىلدا وتكەن ءبىر تويدان ورالعاندا باكەڭ توردە سالىنعان توسەككە قيسايا كەتىپ: «ءبىز ەرەكەڭ ەكەۋمىز بىرگە جاتايىقشى», دەگەنى بار. جەڭگەم ورەكەڭ: «كەلىن قايدا جاتادى؟» دەپ تۇرعىزعان ەدى. كوزىن ۋقالاپ وتىرعان باكەڭ سوندا: «ەكەۋمىزدى قۇدايدان باسقا ەشكىم دە اجىراتا الماس دەۋشى ەدىم», دەپ كەڭكىلدەپ جىلاعانى ەسىمدە. كەيدە سول ءۇنى ويعا ورالسا, كوزىمە جاس كەلەدى. «تولعاۋى توقسان تىرشىلىك» دەگەن وسى ەكەن عوي.
باكەڭ مەن ورەكەڭ قازىر ۇلكەن اۋلەتتىڭ وتاعاسى مەن وتاناسى. العاشىندا تۇرمىس قۇرعان ۇل-قىزى جارلارىنان اجىراسىپ, ءبىر نەمەرەسى كەلىندە كەتىپ, ءبىر نەمەرەسى شەتىنەپ, باكەڭنىڭ: «قايتەيىن, قۇداي ءۇش نەمەرە بەرىپ ەدى, سول ۇشەۋىنىڭ باسىن دا قوسا المادىم», دەپ جىلاپ وتىرىپ ايتقان اڭگىمەسىن ۇمىتقان جوقپىن. اۋىلعا بارعان سايىن ۇلدارىنا ۇيلەنىڭدەر دەيتىنمىن. قۇداي اۋزىما سالعان شىعار, ۇلداردىڭ ۇلكەندەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ۇيلەنىپ, ءبىر قىزىن ۇزاتىپ, بۇگىندە بار قۇدالارىن قوسقاندا ءبىر اۋىلدىڭ جۇرتى شىعادى.
قازىر باكەڭ تۋعانباي اۋىلىنىڭ بەلسەندىسى. كوشەلەردى اسفالتتاۋ, ۇيلەرگە تازا اۋىز سۋ ءتۇسىرۋ شارۋالارىنا ءبىراز ادام جۇگىرىسىپ, ىسكە اسىردى. جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا سوعىسقا قاتىسقان جانە سول كەزەڭدە كولحوزدا ەرەن ەڭبەك ەتكەن اۋىل ادامدارىنا ەشبىر ەسكەرتكىش ورناتىلماي كەلسە, باكەڭ بۇل شارۋانى دا قولعا الىپ, جۇرتتى ۇيىستىرىپ, اياعىنا جەتكىزدى.
باياعىدا مال باققاندا برۋتسەللەز اۋرۋىنا شالدىعىپ, ءبىر اياعىن سىلتىپ باسادى. كوپ ەمدەلىپ جاتپايدى, اۋىلدا بولماسا, بىردەمەسى كەم سوعىپ تۇرعانداي كورىنەدى. ادامدار ونى ىزدەپ كەلەدى, اقىل-كەڭەس سۇرايدى. جان-جاقتان حابارلاسىپ جاتادى. وسى كۇندەرى جەتىنشى بەلەسىنە كوتەرىلگەن باكەڭ سونىڭ بارىنە ۋاقىت تابادى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, اۋدان اكىمىنىڭ جينالىستارىنان قالمايدى. قۋانىشىن زايىبى ورەكەڭنىڭ پايعامبار جاسىنا جەتۋىمەن, ۇيلەنگەندەرىنە 45 جىل تولۋىمەن قوسىپ اتاپ وتپەكشى. امان بولساق, تامىز ايىندا سمايىل مەن كۇلاشتىڭ بارشا ۇرپاقتارى باس قوسادى ەكەنبىز.
ەرجۇمان سمايىل,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
استانا.
سۋرەتتەردە: باكەڭدى رەسەيدىڭ ءبىر قيىرىنا ىزدەپ بارعاندا; باكەڭ مەن ورەكەڭنىڭ التى وتباسىنان تۇراتىن اۋلەتى وسىنداي.
