ۇندەۋ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭىنىڭ 25-2 بابىنىڭ ءتارتىبى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا تاعايىندالعان پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا بايلانىستى پروكۋراتۋرا ورگاندارى كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىكتەرىنە سايكەس بارلىق سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلارى تاراپىنان سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ ءدال جانە بىرىڭعاي قولدانىلۋىنا جوعارعى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىراتىنىن مالىمدەيدى. ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن قور­عاۋ, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ, زاڭ بۇزۋ­شى­لىقتاردىڭ الدىن الۋ, سون­داي-اق قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا سايلاۋ ۇدە­رىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شارالارعا قاتىستى كەلەسى زاڭناما نورمالارىنا اۋدارامىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتا­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 20.01.2016 جىلعى №3/83 قاۋلى­سىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا دايىندالۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارىنا سايكەس ەرتەڭ 2016 جىلعى 20 اقپاندا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت باستالادى, ول 2016 جىلعى 18 ناۋرىزدا ساعات 24.00-دە اياقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 20.01.2016 جىلعى №3/82 قاۋلى­سىمەن بەكىتىلگەن كۇنتىزبەلىك جوس­پارعا سايكەس قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت 2016 جىلعى 24 اقپاندا باستالادى جانە 18 ناۋ­رىزدا ساعات 24.00-دە اياقتالادى. سايلاۋ الدىنداعى ۇگiت – بۇل سايلاۋشىلاردىڭ بەلگiلi بiر كان­ديداتتى, ساياسي پارتيانى جاق­تاپ نەمەسە قارسى داۋىس بەرۋ­گە قاتىسۋىنا تۇرتكi بولۋ ماق­ساتىنداعى قىزمەت («قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 1-تارماعى, بۇدان ءارى – كونستيتۋتسيالىق زاڭ). كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-با­بىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس ساي­لاۋ الدىنداعى ۇگiت بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى, باسپا, دىبىس-بەينە جانە وزگە دە ۇگiت ماتەريالدارىن شىعارۋ جانە (نەمەسە) تاراتۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. سايلاۋ الدىنداعى ۇگiت زاڭنامادا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭدا تىيىم سالىنباعان سايلاۋ الدىنداعى جاريا iس-شارالار (سايلاۋشىلارمەن جينالىستار جانە كەزدەسۋلەر, جاريا پىكىر تالاستار مەن پiكiر الىسۋلار, ميتينگiلەر, شەرۋلەر, دەمونستراتسيالار جانە وزگە دە جاريا ءىس-شارالار) ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە, كونستيتۋتسيالىق زاڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن وبەكتيۆتi كورسەتۋدi جۇزەگە اسى­رۋعا, كانديداتتىڭ, ساياسي پار­تيانىڭ ار-نامىسىنا, قادiر-قاسيە­تiنە جانە iسكەرلiك بەدەلiنە كورiنەۋ نۇقسان كەلتiرەتiن ۇگiت ماتەريالدارى مەن وزگە دە اقپاراتتى جاريالاۋدان اۋلاق بولۋعا مiندەتتەيدى. ساياسي پارتيالاردىڭ جانە ءماس­ليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كاندي­­داتتاردىڭ سايلاۋ الدىن­داعى باعدارلامالارىندا رەسپۋب­ليكا­نىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرى­لىسىن كۇشتەپ وزگەرتۋ, ونىڭ تۇتاس­تىعىن بۇزۋ, مەملەكەت قاۋiپ­­سiز­دىگىنە نۇقسان كەلتiرۋ, الەۋ­مەتتىك, ناسىلدiك, ۇلتتىق, دiني, تەكتiك-توپتىق جانە رۋلىق ارازدىق­تى قوزدىرۋ, قاتىگەزدiك پەن زور­لىق-زومبىلىققا باس ۇرۋ, سونداي-اق, زاڭداردا كوزدەلمەگەن اسكەري­لەن­دiرىلگەن قۇرىلىمدار قۇرۋ يدەيا­لارى ۋاعىزدالماۋعا تيiس (كونس­تيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 29-بابى). «بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ زاڭىمەن ينتەرنەت-رە­سۋرستار بۇقارالىق اقپارات قۇ­رال­دارىنا جاتقىزىلعانىن اتاپ وتەمىز. سايكەسىنشە, ينتەرنەت جەلىسىن­دەگى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت بۇقا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنا قويىل­عان تالاپتار ەسكەرىلە وتىرىپ ءجۇر­گىزىلۋى ءتيىس. كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-با­بىنىڭ 9-تارماعىنا سايكەس ساي­لاۋمەن بايلانىستى قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرىن جاريالاعان كەزدە بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى سۇراۋ سالۋدى ءجۇر­گiزگەن ۇيىمدى, سۇراۋ سالۋ­دى جۇرگىزۋگە تاپسىرىس بەر­گەن جانە ونىڭ اقشاسىن تولە­گەن ادامداردى, سۇراۋ سالۋ جۇرگi­زىل­گەن ۋاقىتتى, اقپارات جيناۋ ءادiسiن, سۇراۋ سالۋدىڭ ناقتى تۇجى­رى­مىن, سۇرالعانداردىڭ سانى مەن سۇراۋ سالۋ ناتيجەسىنىڭ قاتەلiك كوەف­فيتسيەنتiن كورسەتۋگە مiندەتتi. بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىندا قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرiن, سايلاۋ ءنا­تي­جەلەرiنiڭ بولجامىن, ساي­لاۋعا بايلانىستى وزگە دە زەرتتەۋلەردi داۋىس بەرiلەتىن كۇن الدىنداعى بەس كۇن ىشىندە جانە داۋىس بەرiلەتiن كۇنى جاريالاۋعا جول بەرىلمەيدi. سايلاۋ كۇنi داۋىس بەرىلەتiن جايدا قوعامدىق پiكiرگە سۇراۋ سالۋعا تىيىم سالىنادى. سوڭعى كەزدە سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا جەكەلەگەن تۇلعالارمەن ءارتۇرلى ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ونلاين-داۋىس بەرۋلەر (ونلاين-سۇراۋ سالۋلار) ۇيىمداستىرۋ جانە ولاردىڭ ناتيجەلەرىن جاريالاۋ تاجىريبەگە الىنعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. وسىنداي ارەكەتتەردە قوعامدىق پىكىرگە سۇراۋ سالۋدىڭ بارلىق بەلگىلەرى بار بولعاندىقتان ولار­عا كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابى 9-تارماعىنىڭ جوعارىدا ماز­مۇن­دالعان تالاپتارى تەڭ ولشەمدە تارالادى. جاريالى سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شا­رالاردى وتكىزۋ كەزىندە جينالىستار, ميتينگىلەر, شەرۋلەر جانە دەمونستراتسيالار بولىپ تابى­لاتىن قوعامدىق, توپتىق نەمەسە جەكە مۇددەلەردى ءبىلدىرۋ ورىن الادى. بەيبiت جينالىستار, ميتين­گi­لەر, شەرۋلەر, پيكەتتەر جانە دە­مونستراتسيالار ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا بەيبiت جينالىس­تار, ميتينگiلەر, شەرۋلەر, پيكەت­تەر جانە دەمونستراتسيالار ۇيىم­داستىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭىمەن (بۇدان ءارى - زاڭ) رەتتەلەدى. بۇل زاڭ قوعامدىق ءتارتىپتى, تۇر­عىنداردىڭ دەنساۋلىقتارى مەن ومىرلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە, ازاماتتاردىڭ قۇ­قىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ­عا باعىتتالۋىنا بايلانىس­تى جاپپاي جاريا شارالار الدىن الا ەسكەرتىلىپ, جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندارىنىڭ رۇقساتىمەن ارنايى بەلگىلەنگەن جەرلەردە كول­iكتiڭ, وزگە دە ينفراقۇرىلىم نىسان­دارىنىڭ قالىپتى جۇمىس iستەۋi­نە نۇقسان كەلتىرەتىن بوگەت­تەردى جويا وتىرىپ وتكىزىلۋى ءتيىس. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, جابىق عيماراتتاردان تىس جەرلەردەگى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابى 3-تارماعىنىڭ 2-تارماقشاسىندا كور­سەتىلگەن جاريالى سايلاۋ الدىن­داعى ءىس-شارالار زاڭمەن بەلگىلەن­گەن تارتىپتە وتكىزىلۋى ءتيىس. كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابى­نىڭ 9-تارماعىمەن سايلاۋ الدىن­داعى ءجونسiز ۇگىتتi جۇرگiزۋگە تىيىم سالىنادى. سايلاۋ ناۋقانى ءۇشiن ارنايى ازiرلەنگەن باسپا ماتەريالدارىن, سونىڭ iشiندە بەزەندiرiلگەن ماتەريالداردى, سونداي-اق, ومىراۋعا تاعاتىن بەلگiلەردi, جالاۋلاردى, جالاۋشالاردى تەگiن تاراتۋدى قوسپاعاندا, سايلاۋشىلارعا تەگiن نەمەسە جەڭiلدiك شارتتارىمەن تاۋارلار, باعالى قاعازدار بەرىپ, قىزمەتتەر كورسەتۋ, سونداي-اق, لوتەرەيالار, قايىرىمدىلىق اكتسيالارىن وتكiزۋ, اقشا تولەۋ نە وسىندايلارعا ۋادە بەرۋ ارقىلى سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتi جۇرگiزۋ سايلاۋ الدىنداعى ءجونسiز ۇگىت دەپ سانالادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 1-تارماعىنا ساي شەتەلدىكتەردiڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ, شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كانديداتتاردى, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان سايا­سي پارتيالاردى ۇسىنۋعا جانە سايلاۋعا, سايلاۋدا بەلگiلi ءبىر ناتيجەگە قول جەتكiزۋگە كەدەرگى بولاتىن جانە (نەمەسە) دەمەپ جىبەرەتىن قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋى­نا تىيىم سالىنادى. حالىقارالىق ۇيىمدار مەن حالىقارالىق قوعامدىق بiرلەس­تiكتەر, شەتەلدiك مەملەكەتتىك ورگاندار, شەتەلدەردiڭ زاڭدى تۇلعالارى مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار تاراپىنان رەسپۋبليكاداعى سايلاۋدى قارجىلاندىرۋعا, ولاردىڭ قانداي دا بولماسىن تiكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە رەسپۋبليكاداعى سايلاۋدى قارجىلاندىرۋعا قاتىسۋىنا تىيىم سالىنادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 33-بابىنىڭ 3-تارماعى). سايلاۋ جاريالانعان (تاعاي­ىن­دالعان) كەزدەن باستاپ, كانديداتتاردى, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردى, سون­داي-اق, ولاردىڭ اتىنان نەمەسە ولاردى قولداپ كeز كەلگەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا, ويىن-ساۋىق جانە سپورتتىق iس-شارالارىن ۇيىمداستىرۋدى قوسپاعاندا, قايىرىمدىلىق iس-شارالارىن وتكiزۋگە تىيىم سالىنادى. كانديداتتىڭ, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ, سونداي-اق, ونىڭ سەنiم بiلدiرگەن ادامدارىنىڭ وسى تارماقتا بەلگiلەنگەن ەرەجەلەردi بۇزۋى كانديداتتى, پارتيالىق ءتىزىمدى تiركەۋ تۋرالى شەشىمنىڭ كۇشiن جويۋعا اكەپ سوعادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 27-بابىنىڭ 9-تارماعى). كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 34-بابىنا سايكەس كانديداتتىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتiن قارجىلاندىرۋ سايلاۋ قورلارى قاراجاتىنان جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە, مەملەكەتتiك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ, جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ, دiني بiرلەستiكتەردiڭ, وزدەرiنiڭ جارعىلىق كاپيتالىندا شەتەلدiك قاتىسۋشىسى بار قازاقستاندىق زاڭدى تۇلعالاردىڭ ەرiكتi قايىر­مالدىقتارى, سونداي-اق, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ انونيم­دiك قايىرمالدىقتارى سايلاۋ قورلارىنىڭ قۇرالۋ كوزدەرى بولا المايدى (تىيىم سالىنادى). سايلاۋ ناۋقانىن سايلاۋ قورلارىنان بولەك قارجى­لان­دىرۋعا نەمەسە كانديداتتارعا, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان ساياسي پارتيالارعا وزگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋگە تىيىم سالىنادى. دەگەنمەن, كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابىنىڭ 1-تار­­ماق­شاسىنا سايكەس كونس­تي­تۋ­تسيالىق زاڭعا سايكەس سايلاۋ قور­لارىن قۇرمايتىن ازاماتتار, قوعامدىق بiرلەستىكتەر قارجى­لاندىرۋدى تالاپ ەتپەيتiن سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇرگiزۋگە قۇقىلى. دەي تۇرعانمەن, كانديداتقا, ساياسي پارتياعا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگiزۋگە بايلانىستى قىز­مەت كورسەتەتiن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردا كونستيتۋتسيالىق زاڭ­نىڭ 28-بابىنىڭ 7-تارماعىنا سايكەس ونىڭ وسى قىزمەتتەردi قا­بىلداۋعا جازباشا كەلiسiمi بولۋعا تيiس. سايلاۋ بولاتىن كۇنi جانە ونىڭ قارساڭىنداعى كۇنi كەز كەل­گەن ۇگiتكە تىيىم سالىنادى (كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 32-با­بىنىڭ 1-تارماعى). سايلاۋ بولاتىن كۇنى نە ونىڭ قارساڭىنداعى كۇنى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ, دە­پۋتاتتىققا كانديداتتارعا, ولاردىڭ سەنiم بiلدiرىلگەن تۇلعالارىنا سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتى جۇرگiزۋ قۇقىعىن iسكە اسىرۋ ۇدەرىسىندە كەدەرگi كەلتiرۋ, كانديداتتار, ساياسي پارتيالار تۋرالى كورىنەۋ جالعان مالىمەتتەر تاراتۋ نەمەسە سايلاۋدىڭ ناتيجەسىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ ابىرويىنا, قادىر-قاسيەتىنە جانە ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن وزگە دە ارەكەتتەر جاساۋ, شەتەلدiكتەردiڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ, شەتەلدiك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كانديداتتاردى, پارتيالىق تىزىمدەر ۇسىنعان سايا­سي پارتيالاردى ۇسىنۋعا جانە سايلاۋعا, سايلاۋدا بەلگiلi بiر ناتيجەگە قول جەتكiزۋگە كەدەرگi كەلتىرەتىن جانە (نەمەسە) ىقپال ەتەتiن قىزمەتتi جۇزەگە اسىرۋى, سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتى, سونىڭ ىشىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇرگiزۋ شارتتارىن بۇزۋ, انونيمدىك ۇگiتتەۋ ماتەريالدارىن دايىنداۋ نەمەسە تاراتۋ, ۇگىتتەۋ ماتەريالدارىن قاساقانا جويۋ, ءبۇلدىرۋ, سايلاۋ ناۋقانىن سايلاۋ قورلارىنان تىس قارجىلاندىرۋ نەمەسە وعان وزگە دە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ كانديداتتارعا, ساياسي پارتياعا ولاردىڭ جازباشا كەلiسiمiنسiز قىزمەتتەر كورسەتۋi, سايلاۋعا بايلانىستى قوعامدىق پiكiرگە ساۋالناما جۇرگiزۋ شارتتارىن بۇزۋ, ۇگىت ماتەريالدارىن ەسكەرتكىشتەردە, وبەليسكىلەردە, تاريحي, مادەني نەمەسە ساۋلەتتىك قۇندىلىعى بار عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردا, سونداي-اق, داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلاردا ورنالاستىرۋ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە اكەپ سوقتىرادى (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 11-تاراۋى). سايلاۋ قۇقىقتارىن نەمەسە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋىنا كەدەرگi جاساۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋ نەمەسە ازاماتتاردىڭ نەمەسە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە نە قوعامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىڭ زاڭمەن قورعالاتىن مۇددەلەرىنە ەلەۋلى زيان كەلتىرۋ قاۋپىن توندىرەتىن كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە اكەلەدى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 150, 274-باپتارى). جوعارىدا كەلتىرىلگەن زاڭناما نورمالارىن تۇسىندىرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى بارلىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردى, سونداي-اق, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن سايلاۋ ۇدەرىسى بارىسىندا, سونىڭ ىشىندە سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى نەمەسە جاريا ءىس-شارالاردى زاڭسىز وتكىزۋگە جول بەرمەۋ بولىگىندە زاڭدىلىقتى مۇلتىكسىز ساقتاۋعا شاقىرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى.