قارقىندى دامۋدان جاڭىلماۋ ماڭىزدى

سوڭعى جىلدار بەدەرىندە قى­زىل­وردا وبلىسىندا ۇلكەن وزگەرىس بولدى. ايماق دامۋىنا, الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق جاعدايىنىڭ تۇزەلۋىنە, حالىق­تىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا قاتىس­تى قاداۋ-قاداۋ دۇنيەلەر جاسالدى. تاياۋ­دا ايماق باسشىسى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ ەل الدىندا ەسەپ بەردى. وسى كەلەلى كەزدەسۋ بارىسىندا ءوڭىر ءومىرىنىڭ ورگە باسقانىنا تاعى ءبىر كوز جەتتى. وبلىستىڭ جالپى وندىرىستەگى ۇلەسى سوڭعى ءۇش جىلدا 3 ەسەگە ارتقان. داع­دار­ىسقا قاراماستان, قابىلدانعان جان-جاقتى شارالاردىڭ ارقاسىندا وبلىس­تىڭ ونەركاسىپ وندىرىسىندەگى وڭدەۋ سەكتورى ءوسىپ وتىر. بۇعان نەگىزىنەن ازىق-ت ۇلىك, حيميا جانە مەتاللۋرگيالىق ءوندى­رىستىڭ ارتۋى سەپتىك ەتتى. سىر ەلىن­دەگى اتالعان كورسەتكىشتىڭ ءوسىمى 2013 جىلدان بەرى تۇراقتى جالعاسىپ كەلەدى. وتكەن جىلى وبلىستا جالپى قۇنى 84,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعا­رى­لىپ, وڭدەۋ سەكتورىنداعى ينۆەس­تيتسيا كولەمى 3,4 ەسەگە ارتتى. ءبىر سوزبەن ايتقان­دا, بۇل ايماق ەكونوميكاسىنداعى قۇرى­لىمدىق وزگەرىستەردىڭ ايقىن دالەلى. ال ايماقتا كاسىپكەرلەر سانى 7,8 پايىزعا كوبەيگەن. بىلتىر قىزىلوردا وبلىسىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جانە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا 2,6 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 77 پايىزعا ارتىق. باعدارلاما اياسىندا قولعا الىنعان يندۋستريالىق ايماقتار قۇرۋ جانە دامىتۋ باستاماسى جالعاسىن تاپتى. ارال, قازالى, جالاعاش جانە شيەلى اۋداندارى مەن قىزىلوردا قالاسىندا قۇرىلعان يندۋستريالىق ايماقتارعا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم تارتىلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قولايلى جاعداي جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2015 جىلى اتالعان ايماقتاردا جالپى قۇنى 2,5 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 16 جوبا ىسكە استى. بۇل نەگىزىنەن شاعىن, 3-5 ادام جۇمىس ىستەيتىن ناۋبايحانا مەن كونديتەرلىك تسەحتار, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ بەكەتتەرى مەن تىگىن شەبەرحاناسى سەكىلدى قاراپايىم باستامالار. بىراق وزدەرى شاعىن بولعانىمەن, تاپ وسى ورتا كەلەشەك قازاقستاندىق قوعامنىڭ بۋىنى, ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تىرەگىنە اينالادى. سوندىقتان مەملەكەت بۇل جۇمىستى جال­عاس­تىرادى, ال قوعام ونى جان-جاقتى قولداپ, ناسيحاتتاۋ ارقىلى جاڭا, جاس كاسىپ­كەر­لەردىڭ كوپتەپ پايدا بولۋىنا كومەك­تەسۋى قاجەت, دەدى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ. وسىنداي قاجىرلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى ايماقتا تىركەلگەن كاسىپكەرلەر سانى 7,8 پايىزعا ارتتى. بۇل رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. وبلىس حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى جانە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە 333 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 31 جوبانى ىسكە اسىرماق. اشىعىن ايتقاندا, حالىقارالىق قارجى نارىقتارى مەن ۆاليۋتالىق جۇيەنىڭ اسا تۇراقسىز كەزەڭىندە سىرتتان قاراجات تارتۋ دا قيىنداپ بارادى. دەگەنمەن, بارىمىزدى سالىپ, اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بەكىندىك. وعان مۇمكىندىك بار, ينۆەستورلاردىڭ ءبىزدىڭ جوبالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ءالى دە جوعارى, دەدى وبلىس باسشىسى. سوڭعى ءۇش جىلدا وتكىزىلگەن التى «بايقوڭىر» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى شەڭبەرىندە بارلىعى 70-تەي ارىپتەستىك تۋرالى شارتتار مەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. سونىڭ ارقاسىندا وبلىس ەكونوميكاسىنا 100 ميلليارد تەڭگەدەن استام تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ايماقتىڭ قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جاتقان ۇيىمدارى قاتارىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, ازيا دامۋ بانكى, يسلام دامۋ بانكى, حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى بار. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن بىرلەسكەن 8 جوبا بار, ونىڭ 7-ءۋى وبلىس ورتالىعى – قىزىلوردا قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالعان. ولاردىڭ قاتارىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ جىلۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ; شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارى مەن قىزىلوردا قالاسىنداعى تەمىرجولدىڭ ارعى بولىگىنىڭ ەلەكتر جۇيەلەرىن جاڭارتۋ; قىزىلوردا قالاسىن سۋمەن قامتۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ; جانە قالاداعى اۆتوبۋس پاركىن سالۋ سياقتى جوبالاردى ايتساق بولادى. يسلام قارجى ۇيىمدارى جانە ازيا دامۋ بانكىمەن ينفراقۇرىلىمدىق, يندۋستريالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي جوبالارىن ىسكە اسىرۋ توڭىرەگىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, ازيا دامۋ بانكىمەن قىزىلوردا قالاسىنىڭ سول جاعالاۋىن دامىتۋعا قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم, تۇرعىن ءۇي جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىسانداردى سالۋ جوبالارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىرۋ مۇكىندىكتەرى قاراستىرىلۋدا. ازيا دامۋ بانكى بۇل جوبانى «اقىلدى» قالانى («SMART CITY») دامىتۋعا باعىتتالعان ينفراقۇرىلىمدىق كەشەندى باعدارلاما رەتىندە ىسكە اسىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزدى. ەسەپتى كەزدەسۋ بارىسىندا ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالار تۋرالى ءبىراز جاي ايتىلدى. ال اكىمنىڭ حالىق الدىنداعى ەسەبىن جەتى اۋدان تىكەلەي كورسەتىلىم ارقىلى تاماشالادى. ەسەپ سوڭىندا جۇرت تاراپىنان العىس, ۇسىنىس-پىكىرمەن قاتار بىرنەشە سۇراق قويىلدى. سونىڭ ىشىندە بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىنى اسىلحان امەن «قازىر رەسەيلىك مەكەمەلەردە جاپپاي قىسقارتۋ ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ادام جۇمىسسىز قالۋدا. ەڭ قيىنى, جۇمىستان شىققان سوڭ تۇرىپ جاتقان ءۇيىمىزدى قايتارىپ بەرۋىمىز كەرەك. ءبىر كۇندە جۇمىسسىز جانە ءۇيسىز قالعان وڭاي ەمەس. وسىعان بايلانىستى ناقتى قانداي شارا قولدانا الاسىزدار؟» دەپ سۇرادى. بارىڭىزگە بەلگىلى, بۇگىندە رەسەي ەكونوميكاسى ورلەۋ كەزەڭىندە ەمەس. ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى سالىنعان سانكتسيالارى مەن الەمدىك نارىقتا مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراپ كەتۋى كورشى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى اسەرىن تيگىزدى. سوندىقتان وندا جاپپاي قىسقارتۋ ءجۇرىپ جاتىر. ال بايقوڭىرداعى رەسەيلىك مەكەمەلەردە قىسقارتۋ بولسا, الدىمەن قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ جۇمىستان شىعارىلاتىنىن بىلەمىز. سوندىقتان ءبىز قازىر بايقوڭىردا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سول ءۇشىن رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزگە جۇمىسسىز قالعان ازاماتتاردىڭ باسپاناسىن تارتىپ الماۋعا شاقىردىق. ءبىز بايقوڭىردى جالعا بەرگەنىمىزبەن, وندا تۇراتىن حالقىمىزدى جالعا بەرگەن جوقپىز. سوندىقتان الاڭداماڭىزدار, دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.