ورتاق قۇندىلىقتار ورتايماسىن

الەۋمەتتىك ورتا ماتەريالدىق تۇرعىدان باي-قۋاتتى بولعانىمەن, جانۇيالاردا بەرەكەسىزدىك ورىن الىپ, وتباسىلىق ينستيتۋت قۇلدىراپ جاتسا, ول قوعامنىڭ تولىق كەمەلدىلىككە قول جەتكىزە الماعانىن ايگىلەيدى. ادەتتە, «وتباسى – كىشىگىرىم مەملەكەت» دەگەن تۇجىرىم جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. وتباسى – قوعام تۇعىرىن قۇرايتىن نەگىزگى سۋبەكتى. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك وتباسىنان باستالادى. تۋعان شاڭىراقتان العان تاربيە بارشا حالقىمىزدىڭ باقۋاتتى دا تابىستى بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولىپ قالا بەرمەك. وسى رەتتە بۇگىنگى قوعامدا وتباسىلىق قاتىناستار مەن قۇن­­­دىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى بارلىق العىشارتتار بار دەپ ايتۋعا بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جا­نىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق سايا­سات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مەن وزگە دە ۆەدومستۆولاردىڭ تاراپىنان وتباسى ينستيتۋتىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان كوپتەگەن باستامالار قولعا الىنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدە گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى قابىلدانىپ, ءجۇ­زەگە اسىرىلىپ كەلەدى. قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىندا وت­با­­سى­لىق قاتىناستاردى, مو­رال­دىق-ەتيكالىق جانە رۋ­حاني-ادامگەرشىلىك قۇندى­لىقتاردى نىعايتۋدىڭ جالپى­ۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىن­دا ەلىمىزدەگى ءاربىر وتباسى مەن ونىڭ مۇشەلەرىن ءتۇرلى سالا­لاردا قولداۋ ماسەلەلەرى قاراس­تىرىلعان. مەملەكەت باسشىسى جار­لىعىمەن 2013 جىلدان باستاپ «وتباسى كۇنى» مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ قولعا الىنعان. بۇل مەرەكە جىل سايىن قىركۇيەك ايىنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسى كۇنى تويلانىپ كەلەدى. اتالعان مەرەكەگە وراي ەلىمىزدە وتباسىلىق قۇن­دىلىقتاردى نى­عايتۋ ماق­ساتىن كوزدەيتىن كوپتەگەن ءما­دەني-سپورتتىق ءىس-شارالار ۇيىم­داستىرىلادى. ماسەلەن, ءداستۇرلى «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋى جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلەدى. ەل­باسىنىڭ ەرەكشە نازا­رىنداعى بۇل بايقاۋعا ەلىمىزدىڭ ونەگەلى دەپ تانىلعان جۇزدەگەن وتباسىلارى قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بۇگىندە اتالعان بايقاۋعا وتانداس­تارىمىز ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, قوعام مەن جۇرتشىلىق اراسىندا وڭدى سەرپىلىس-سەرگەكتىك تۋدىرۋدا. وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قاستەرلەپ ىلگەرىلەتۋ ءىسى ش.اي­مانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق-تىڭ جانە ەلىمىزدىڭ 52 مەملەكەت­تىك تەاترلارىنىڭ ونىمدەرى مەن قو­يى­لىمدارىندا كەڭ ورىن الىپ وتىر. اتاپ ايت­ساق, مينيسترلىك قولداۋىمەن جارىققا شىققان «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسى مەن «قۇ­نانباي», «ورالۋ», «كەنجە» كور­كەم فيلمدەرى, «قازاقستان – ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز», «قازاق ەلى», «ەر توستىك جانە ايداھار» انيماتسيالىق فيلمدەرى مەن «دەشتى جانە قىپشاق», «جەڭىسكە قۇشتارلىق» دەرەكتى فيلمدەرىن بولاشاق ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان دۇنيەلەر دەسەك ارتىق ەمەس. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ تەا­تر ساحنالارىندا قويىلىپ ءجۇر­گەن «ەڭ ادەمى كەلىنشەك», «وتىز ۇلىڭ بولعانشا», «قىز مۇڭى», «جۇبايلار جۇمباعى», «انا باقىتى», «ۇيلەنۋ», «ءبىر ءتۇپ الما اعاشى», «سەن ءۇشىن», «ءتىل تابىسقاندار», «كەش» ءجا­نە ت.ب. تۋىندىلار وتباسىلىق تاۋ­قىمەتتى ەڭسەرۋگە ۇندەيتىن, جانۇيا جىلۋلىعىن سەزىندىرۋگە تالپىندىراتىن تاعىلىمدى شى­عارمالار ەكەنى ءسوزسىز. سپورت سالاسىندا دا وتبا­سىلىق قۇندىلىقتار ءتيىستى دەڭ­گەيدە ناسيحاتتالۋدا. ەلى­مىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە تۇر­عىنداردىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرى بويىنشا بوس ۋاقىت­تارىن مازمۇندى وتكىزۋگە ار­نالعان «اۋلا كلۋبتارى» الەۋ­مەتتىك جوباسى جۇيەلى تۇردە ءجۇ­زەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇگىندە اتالمىش اۋلا كلۋبتارى وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن كوپ فۋنكتسيونالدى مادەني-سپورت ورتالىقتارىنا اينالىپ وتىر. جاڭا ۇلگىدەگى ورتالىقتار قاجەتتى بارلىق قۇ­رال-جابدىقتارمەن قامتىلعان, وندا كاراتە, دزيۋدو, بوكس, كۇرەس, تاەكۆاندو, شاحمات, ۇستەل تەن­ني­سى, قولدانبالى ونەر, اۆيا ءۇل­گىلەۋ, تانكوشەبەرلىك, زاماناۋي بي, ۆوكالدىق-اسپاپتىق مۋزىكا جانە ت.ب. ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى وتباسىلىق سپورت جارىس­تارىن ۇيىمداستىرۋ كەڭى­نەن قولعا الىنعان. ايتالىق, مي­نيستر­لىكتىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان «ءبىر اتانىڭ بالالارى» اتتى ميني-فۋتبولدان رەسپۋبليكالىق وتباسىلار سايىسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان سپورتقا قابىلەتتى وتباسىلار قاتىسقان. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان «اكەم, شەشەم جانە مەن» اتتى تاربيەلىك ماڭىزى زور وتباسىلىق سپورت ويىنى وعان قاتىسۋشى وتباسىلاردىڭ ىنتىماعىن ارتتىرىپ, كۇش-جىگەرىنىڭ بىرىگۋىنە جانە جانۇيا مۇشەلەرىن ۇيىستىرا تۇسۋگە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وڭ ىق­پال ەتۋدە. بۇدان باسقا, قوعامداعى وت­باسىلىق قۇندىلىقتاردى ءىل­گەرىلەتۋگە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2009 جىلدان بەرى «قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى» قب-مەن «ايەلدەردى ساياسي ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشەنىن جۇرگىزۋ» باعدارىندا الەۋمەتتىك جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. اتالعان ۇيىممەن بىرنەشە جىلعى ءارىپ­تەستىك اياسىندا «ايەلدەردىڭ كوش­باسشىلىق مەكتەبى» رەس­پۋبليكالىق جەلىسىنىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بىرلەسكەن ءىس-شارا­لارى ۇيىمداستىرىلعان. 2015 جىلى «جاستار كاسىپ­كەرلىگىن دامىتۋ» قق-مەن اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن ايەل­دەردىڭ كاسىپكەرلىك داع­دىلارىن دامىتۋعا باعىت­تالعان وڭىرلىك وقىتۋ سەمينارلارى مەن فوكۋس-توپتارى وتكىزىلدى. الەۋمەتتىك جوبامەن ەلىمىزدىڭ اقمولا, الماتى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ شالعاي اۋداندارى مەن ەلدى مەكەندەرى قامتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جوباعا قاتىسقان 11 قىز-كەلىنشەككە كونسالتينگتىك قىزمەتتەر كورسەتىلگەن. جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ 6-ۋى ىسكە اسىراتىن جوبالارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزىپ, 49-ى جۇمىسپەن قامتىلعان. 250-دەن استام كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر كورسەتىلگەن. بۇدان وزگە, مينيسترلىكتىڭ تاپسىرىسىمەن 2015 جىلى العاش رەت كوپ بالالى وتباسىلار اكەلەرىن تانىستىرۋ, قوعامداعى اكەلەردىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتۋ ماقساتىندا «ۇلگىلى اكەلەر» بايقاۋى وتكىزىلدى. «باقىتتى وتباسى قانداي بولۋ كەرەك؟», «مەن اكە بولسام...» دەگەن تاقىرىپتاردا استانا قالاسى ورتا مەكتەپتەرىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا شىعارما جازۋ بايقاۋى ۇيىم­داستىرىلدى. جالپى, الداعى ۋاقىتتا دا وتبا­سىلىق قۇندىلىقتاردى ءما­دەنيەت جانە سپورت سالالارى ارقىلى دارىپتەۋ ءىسى مينيسترلىكتىڭ ماڭىزدى ءبىر قىزمەتى رەتىندە قاراستىرىلا بەرمەك. وسى جەردە تاعى دا ەلبا­سى­­مىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ قا­زاقستاندىق تابىستىڭ ءۇش كىلتىنىڭ ءبىرىن قازاقستاندىق وتباسىمەن بايلانىستىراتىن تۇجىرىمى ەسكە ءتۇسىپ وتىر. سول تۇجىرىمعا جۇگىنەر بولساق: «ءبىزدىڭ ماق­سا­تىمىز – وزگەرمەلى الەمدەگى جاڭا جاعدايلاردا تەك ءتىرى قالۋ ەمەس, بۇرىنعى تابىستارىمىزدى نىعايتا, وسى جاڭا الەمگە ءوزىمىزدىڭ ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىمىزدى كەڭەيتە وتىرىپ, دامۋىمىزدى جالعاستىرۋ. تەك سوندا عانا ءبىز ءار قازاقستاندىق وت­باسى ءۇشىن قاۋىپسىز جانە باقىتتى بولاشاق قۇرا الامىز». وتانىمىز – بالالارىمىزدىڭ قاراشاڭىراعىنا اينالۋى, ۇر­پاعىمىز ەلىنە قالاۋلى ازامات بولىپ ءوسۋى ءۇشىن ولاردىڭ «تامىرى», ياعني وتباسىلارى تەرەڭ تا­عىلىممەن نارلەنۋى كەرەك. قازاقستاندىق قوعامداعى ءاربىر وتباسى ارقاشاندا رۋحاني مىق­تى جانە مادەني داستۇرلەردىڭ ساقتاۋشىسى, ءتۇرلى بۋىندار اراسىن جالعاستىرۋشى بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز. مارات ءازىلحانوۆ, مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى.