ماڭگىلىك ەل يدەياسى – ۇرپاققا ۇلاعات

قازاق ەلى, ماڭگىلىك ەل, ۇلى دالا ەلى دەگەن كيەلى ۇعىمدار ۋاقىت كوشىمەن قيلى ءداۋىردى باس­تان وتكەرگەن حالقىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنگى حال-كۇيىنەن حابار بەرەتىندەي. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 2014 جىلعى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا «ءبىز جالپىۇلتتىق يدەيامىز – ماڭگىلىك ەلدى باستى باعدار ەتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋ داڭعىلىن نۇرلى جولعا اينالدىردىق. قاجىرلى ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن, كەلەشەگى كەمەل نۇرلى جولدا بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ايانباي تەر توگۋىمىز كەرەك. Mاڭگىلىك ەل – ەلدىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى, ەشقاشان تاۋسىلماس قۋات كوزى. XXI عاسىرداعى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ مىزعىماس يدەيالىق تۇعىرى!» دەگەن بولاتىن. عاجايىپ ىزدەنىس قانا عالامات سەرپىلىسكە نەگىز بولا الاتىنىن ەلباسىمىز حالىققا ارناعان «قا­زاقستان جولى – 2050: ءبىر ماق­سات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جول­داۋىندا سارابدالدىقپەن دالەلدەپ, قازاقستان جولىنىڭ ورتاق ماقساتى, مۇددەسى, بولا­شاعى قانداي قورىتىندىمەن ءتۇيىن­دەلەتىنىن, ەڭ باستىسى – قانداي ەل قۇرۋمەن تياناقتالاتىنىن ءتۇ­سىندىرىپ, جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتىن سومدادى. وتانعا دەگەن شىنايى ماحاببات, كەيىنگى ۇرپاق الدىنداعى پاراساتتى پارىز اتالارىمىزدى ۇلى جەڭىسكە جەتكىزدى. قازاق حاندىعىن قۇرۋدان باستالعان قاسيەتتى بورىش «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا نەگىز بولىپ, قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جول اشاتىن تىڭ سەرپىلىسكە باستادى. ماڭگىلىك ەلدىڭ نەگىزگى تىرەگى – ءتىل. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيلى سەسسياسىندا ەلباسىمىزدىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى جيىنىنىڭ مىنبەرىنەن انا تىلىمىزدە سويلەگەنى ەلدىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاستادى. ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك ءتىلى ۇلت ابىرويىن اسقاقتاتاتىنىن ەلباسى وسىلاي دالەلدەدى. كوپۇلتتى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى العان اسۋلارى مەن قول جەتكىزگەن بيىگىنىڭ باستاۋى – بەيبىتسۇيگىش حال­قىمىزدىڭ قوناقجايلىعى مەن كىشىپەيىلدىگى, توزىمدىلىگى مەن ەڭ­بەكقورلىعى, ەلىمىزدى مەكەن­دەيتىن ءارتۇرلى ەتنوستاردىڭ قازاق­تىڭ ءداستۇرلى قۇندىلىقتارىن قادىر­لەگەن ءوزارا دوس پەيىلدىگى سەكىلدى اسىل قاسيەتتەرى. كونە تۇركىلەر اڭساعان ماڭگىلىك ەل – بۇگىنگى ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىزدەگى مەملەكەت. ماڭگىلىك ەل يدەياسىن جاڭعىرتۋ ارقىلى قازاق مەملەكەتى ءوزىن ەجەلگى ۇلى دالانىڭ مۇراگەرى, كونە ۇلتتىق داستۇرلەردىڭ جالعاس­تىرۋشىسى رەتىندە تانىتۋدا. دامىعان, ىقپالدى مەملەكەت قۇرۋعا ۇمتىلۋ, كوپتىڭ ءبىرى بولىپ قالماۋ قازىرگى ۇرپاقتىڭ اسىل مۇراتى بولۋ كەرەك. سەبەبى, قازىرگى زاماندا تەك بەلسەندى, قۋاتتى مەملەكەت قانا الەمدىك قاتەرلەرگە ءتو­تەپ بەرە الاتىن ومىرشەڭ ەل بولىپ قالا الادى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دىعى تاريحقا تاعزىم عانا ەمەس, قازاقتىڭ جاڭا ساپاعا كوتەرىلۋىنىڭ كەزەكتى ماڭىزدى مەجەسى, ەڭ باستىسى, بولاشاقتا ۇلت ۇرپاقتارىنىڭ ىنتاسىن ارتتىرىپ, ازاماتتاردىڭ جۇرەگىندە مەملەكەتشىلدىك سەزىمىن ۇيالاتۋدىڭ جاڭا ءبىر مۇمكىندىگى بولدى. تاريحتى ناسيحاتتاۋ, بابالار­دىڭ ۇلى ىستەرىن ۇلىقتاۋ دەگەنىمىز – مەملەكەتتىلىك رۋحىن بىرتە-ءبىر­تە ۇلتتىق يدەولوگياعا اينالدى­رۋ. «مەملەكەتتىلىك» ۇعىمى تەك مەملەكەتتىك قۇرىلىم ەمەس, مەملەكەتتىلىك دەگەنىمىز – ءار مەم­لەكەتتىڭ دامۋى مەن قىزمەتىن ۇيىم­داستىرۋعا قاجەت يدەيالار مەن كوزقاراستاردىڭ تۇتاستاي ءجۇ­يەسى. دەمەك, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى ۇلتتىق-مەملەكەتتىك يدەيانىڭ ىرگەتاسى, ەلدىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتەتىن جاسامپاز يدەيا. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى – مەملەكەتتىلىك ءداس­تۇرى. ءجۇز وتىزعا جۋىق ۇلتتار مەن ون سەگىز كونفەسسيالىق توپ وكىل­دەرىنىڭ بەرەكە-بىرلىگى جاراسىپ, ىنتىماقتاستىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتۋى – ەلىمىزدىڭ ۇستانىپ وتىرعان بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ جولىنداعى ۇتىمدى ساياساتى مەن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان اۋقىمدى ارەكەتتەرىنىڭ كورىنىسى. سان عاسىرلار بويى اتا-بابا­مىزدىڭ ارمانى, بۇگىنگى ۇرپاق­تىڭ اقيقاتى بولعان قاسيەتتى ءتاۋ­ەلسىزدىگىمىزدى, ەلدىگىمىزدى ساق­تاپ, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ – ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ نىسانى. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ارقايسىمىزدىڭ ورتاق قۇندىلىقتارعا ءوز ۇلەسى­مىزدى قوسۋىمىز شارت. ءماڭ­گى­لىك ەل يدەياسى – ءبىزدىڭ مۇددە­لە­رىمىزگە, قوعامىمىزداعى تى­نىش­­تىققا, ىنتىماقتاستىققا قىزمەت ەتەتىن, باعىتى مەن باع­دارى انىق جول بولماق. سول ار­قىلى ءبىزدى بەيبىتشىلىك پەن كەلى­سىمدى, ۇلتaرaلىق تاتۋلىق پەن تولەرانتتىلىقتى ساقتaي وتى­رىپ, سىندارلى ساتتەردەن ءسۇرىن­دىرمەيتىن ۇلى مۇرات. الدىنا مەجەلى ماقساتتار قويا بىلەتىن, ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن, ءدىلى مەن دىنىنە بەرىك, جاستارى العىر, رۋحى بيىك, جاقسىلىققا جانى قۇشتار حالىق قانا تاريحتا «ماڭگىلىك ەل» بولىپ قالاتىنى انىق. بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ باستى ماق­ساتى – الەۋەتى جوعارى, ەكونومي­كا­سى مىعىم,بىرلىگى جاراسقان, ءبا­سەكەلەستىككە قابىلەتتى, ەڭ مى­ق­­­تى 30 ەلدىڭ قاتارىنان كورى­نۋ. وسى رەتتە, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ءماڭ­گىلىك ەل» باستاماسى ۇلى ماق­سات­­تارعا جەتە­لەيتىن يگى قادام بو­لارى انىق. بوستاندىق, ەركىندىك, تاۋەل­سىزدىك – بابالار ارمانى. ال ءتاۋ­ەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن سوڭ ونى ساقتاپ قالۋ, ودان دا قيىن. تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ەل ىشىندە الاۋىزدىققا جول بەرمەۋ قاجەت. ال, ول ءۇشىن حالىققا ءبىرتۇتاس يدەيا, العا جەتەلەيتىن باعىت-باعدار, ماقسات-مۇرات كەرەك. تاۋەلسىزدىك الىپ, ەل بولىپ ەسىمىزدى جيناعان كۇننەن باس­تاپ, قازاقتىڭ قامىن جەيتىن پەرزەنتى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلدىڭ جوعىن جوقتاپ, اسىلىن ار­داقتاپ كەلەدى. بۇكىل الەم قىزىعا قارايتىن ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق, ەكونوميكالىق دامۋ, ۇلتارالىق تاتۋلىق – ەلبا­سىمىزدىڭ سىندارلى ساياسات­كەرلىگىنىڭ جەمىسى. قازaقستان ءوز ەگەمەندىگىن ال­عان العاشقى كۇننەن باستاپ-اق ەلباسى نۇرسۇلتان نaزاربaەۆ: «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان سوڭ سaياسات» دەپ كورسەتكەن بولa­تىن. بۇل بaعىتتىڭ ەڭ دۇرىس, ءارى ءتيىمدى تاڭداۋ ەكەندىگىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قaزaقستان رەسپۋبليكاسى – الەمدىك دەڭگەيدەگى قۋaتتى مەملەكەتتەرمەن يىق تەڭەستىرىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ الدىنا شىعىپ, كوش بaستاپ وتىر. ماقساتسىز ەلدىڭ تاريحتا قا­لۋىنىڭ نەعايبىل ەكەنىن تەرەڭنەن تۇسىنەتىن, ۇلتتىڭ جاسامپازدىعىنا ۇلتتىق يدەيا قاجەت ەكەنىن بۇكىل بولمىسىمەن سەزىنەتىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا كەزەكتى جول­داۋىندا «ماڭگىلىك ەل – اتا-با­بامىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى اسىل ارمانى ەكەنىن بارلىعىمىز بىلەمىز. ول ارمان الەم ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ قا­تىناس قۇراتىن, الەم كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تاۋەلسىز مەملەكەت اتانۋ ەدى. ول ارمان تۇرمىسى باقۋات­تى, ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىققان, ۇر­پاعى ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن باقىتتى ەل بولۋ ەدى. ءبىز ءۇشىن بولا­شاعىمىزعا باعدار ەتىپ ۇلتتى ۇيىستىرا ۇلى ماقساتتارعا جەتەلەيتىن يدەيا بار. ول – ماڭگىلىك ەل يدەياسى. تاۋەلسىزدىگىمىزبەن بىرگە حالقىمىز ماڭگىلىك مۇراتتارىنا قول جەتكىزدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ ءجۇ­رەگى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى ءماڭ­گىلىك ەلوردامىزدى تۇرعىزدىق. قازاقتىڭ ماڭگىلىك عۇمىرى ۇر­پاقتىڭ ماڭگىلىك بولاشاعىن باياندى ەتۋگە ارنالادى. ەندىگى ۇرپاق – ماڭگىلىك قازاقتىڭ پەرزەنتى. ەندەشە, قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى – «ماڭگىلىك ەل», – دەگەن بولاتىن. وسى جولداۋداعى ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن باستى جاڭالىق – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ جاريا­لانۋى ەدى. 10 ناقتى يدەيانى ايقىنداعان ەلباسىنىڭ باستى ماقساتى – اتا-بابامىزدىڭ ارمانى بولعان ۇلى دالا حالقىن «ماڭگىلىك ەل» ەتىپ, تاريحتا قالدىرۋ. بۇگىندە حالقىمىز «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى – تۇركى قاعاندارىنىڭ, قازاق حاندارىنىڭ قالاۋى, اباي­دىڭ ارمانى, الاش قايرات­كەر­لەرىنىڭ عاسىرلار بويى ارمان­داعان, ەلدى ىمىراعا ۇيىستىراتىن, ءىرى ماقساتقا جۇدىرىقتاي جۇمىل­دىراتىن, ۇلتتىق يدەولوگيا ەكەندىگىن ۇعىندى. سوندىقتان دا, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىن ءاربىر ازامات جالاۋداي جەلبىرەتىپ, ۇستانىمدارىن, باعىت-باعدارىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, جوعالتپاي, كەلەر ۇرپاققا امانات ەتە ءبىلۋى قاجەت. ءبىر كەزدەرى بابالارعا ارمان بولعان, اتالارىمىزدان اماناتقا قالعان اڭىزدى اقيقاتقا اينالدىراتىن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى ۇلت مۇراتى بولىپ, كەلەشەك ۇرپاقتى ىزگى نيەتتەرگە جەتەلەيتىنى انىق. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ىسكە اسىرۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پاراساتتى پارىزى, كەلەشەك ۇرپاققا تاعىلىم. وسى ۇلى مۇراتتى جۇزەگە اسىرساق, بابالاردىڭ الدىنداعى قارىزىمىز بەن بالالاردىڭ ال­دىنداعى پارىزىمىزدىڭ وتەلەرى حاق. قازاقستان الەمدەگى الىپ ەلدەردىڭ قاتارىنان ءوز ورنىن السا, الەمگە تانىلعان ەلدىڭ ۇلاندارى ەل مەن جەردىڭ يەسى بولاتىنداي نامىستى بولىپ جەتىلسە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلىپ وتىرسا, «ماڭگىلىك ەلدىڭ» بولاشاعى باياندى, كەلەشەگى نۇرلى بولارى ايقىن. از ۋاقىتتا دامىعان ەلۋ ەلمەن يىق تەڭەستىردىك, ەندى وتىزدىقتىڭ ورتاسىنان ويىپ ورىن الۋعا ۇم­تىلۋدامىز. مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ تىرەگى– حالىقتار دوستىعى, ەل بىرلىگى, قوعام تۇتاستىعى. وسى ءۇش تۇعىر بەكەم بولسا, ماڭگىلىك ەلدىڭ شاڭىراعى دا بيىك بولاتىنى انىق. ماڭگىلىك ەل – بولاشاقتىڭ جوباسى, سوندىقتان ول ۇرپاقتار ساباقتاستىعى مەن جالعاساتىنى ءمالىم. ۇلى دالا ەلىنىڭ عالامات تاريحى مەن قايتالانباس قۇندى­لىقتارى تۋرالى ساليقالى ويلار ايتىپ, ۇرپاققا ۇلاعات بولاتىنداي يگى ىستەر اتقارۋ – بۇگىنگى ۇرپاققا مىندەت, كەلەشەك ۇرپاققا – امانات. جورابەك داۋرەنوۆ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. استانا.