قازاقستاندىق ارمان جانە جاستار

جىل باسىنداعى جارقىن كۇندەردىڭ بىرىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى جاريا­لاندى. ماقالادا 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى 1 قاڭتاردان باستالعانى تۋرالى بايان­دالادى. وسى ورايدا كوپتەگەن ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ, ءتيىستى قۇجاتتار قابىلداندى. مەملەكەتتىڭ, ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا قۇقىقتىق ورتانى قۇرايتىن 59 زاڭ كۇشىنە ەندى. بۇل جوسپاردىڭ ورىندالۋى ءبىزدىڭ قازاقستاندىق ارمانعا جەتۋىمىزگە جول اشادى. ال ول ارمان – ءححى عاسىردىڭ وتىز كوشباسشى ۇلتتارىنىڭ قاتارىنا ەنۋ. ماقالادا پرەزيدەنت ۇلتتىق ەكو­نوميكا جاھاندىق ەكونوميكا­لىق قيىن­شىلىقتار قىسپاعىندا قالعان كەز­دەگى رەفورمالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن قاداپ ايتادى. بەس ينستيتۋتتىق رەفور­ما ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ناقتى قار­قى­نىن قالىپتاستىرۋعا جانە مىقتى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىڭ داعدارىسقا قارسى پارمەندى قۇرال-جاراقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى. ناق وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازىرگى تاڭدا جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تار­بيەلەۋ قازاقستاننىڭ بولاشاق دامۋ باسىمدىلىقتارىنىڭ نەگىزگى تياناعى بولىپ تابىلادى. پاتريوتيزم بىردەن-ءبىر تاريحي ءوپتيميزمنىڭ كوزى دەپ سانالاتىن ماڭگىلىك ەل ۇلتتىق يدەياسىمەن باي­لانىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «ماڭگى­لىك ەل» – حالىق ءۇشىن ۇلتتىق تاريحتىڭ, اتا-بابا تەگىنىڭ قازىنالى تەرەڭدىگىن بايىپتايتىن ىنتا. بۇل – ماڭگىلىك ەلدىڭ ۇلى دالاسى مەن ۇلى وتانىنىڭ كورىنىسى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» ماقالاسىنداعى پايىمدار «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىندا حالىقتىڭ بولاشاققا دەگەن جالپى سەنىمى كورىنىس تاباتىنىن ايقىندايدى. جاسامپازدىق حالىقتىڭ ۇلى ىستەرى مەن بەرەكە-بىرلىگى ارقىلى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ نەگىزى رەتىندە قالىپتاستىرىلدى. ونى تەك بەكىتىپ تولىقتىرۋ عانا ەمەس, ۇرپاقتان ۇرپاققا, داۋىردەن داۋىرگە ساباقتاستىرا تابىستاۋ قاجەت. «ماڭگىلىك ەل» پات­ريوت­تىق اكتىسىنىڭ تاريحي جانە رۋحاني كۇش-قۇدىرەتى وسىلايشا بايقالماق. شىنىندا, «ماڭگىلىك ەل» – ءوز وتا­نىنا, تۋعان حالقى مەن جالپىۇلتتىق قۇندىلىققا ادالدىق تانىتۋدىڭ ازا­ماتتىق سەرتى. سوندىقتان, جاڭا قازاق­ستاندىق پاتريوتيزم مەملەكەتتىك ساياسات پەن يدەولوگيانىڭ پاراديگماسى بولىپ تابىلادى. ارينە, ونىڭ پايدا بولۋى مەن بەكىتىلۋى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ نىعايۋىمەن بايلانىستى. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ الدىنا ورتاق بولا­شاققا يە ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە ەرەكشە ءرول ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاققا, جاستارعا جۇكتەلەدى. جاستارعا زور سەنىم ارتىلۋدا. ەلباسى ماعجاننىڭ سوزىمەن «مەن جاس­تارعا سەنەمىن», دەدى. دەمەك, جاستار قا­زاق­ستاننىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن بولادى. ولاردىڭ الدىندا ماڭىزدى مىندەت تۇر, ول – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك كەزىندە جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن جاسا­عان قۇندىلىقتارىن جوعالتپاۋ. جاستار ۇزاق مەرزىمدى ساياسي جانە ەكونو­ميكالىق جوبالاردى, ونىڭ ىشىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدى جالعاس­تىرۋى قاجەت, ويتكەنى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ بولاشاعى ناق وسى جوباعا كىندىگىمەن بايلانعان. پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدىڭ ءمانى نەدە, ول نە ءۇشىن قاجەت جانە ونى تاربيەلەۋدىڭ قانداي تاسىلدەرى مەن ادىستەرى بار؟ الدىمەن, جاستاردىڭ بويىنا بالالىق شاقتان باستاپ ەل تاريحىنا, حالىق تاريحىنا, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالتىنا قىزىعۋشىلىقپەن قاراۋ سەزىمىن ءسىڭى­رۋ قاجەت. تاۋەلسىزدىكتى العانعا دەيىن ءبىز­­­­دىڭ حالىق شىنايى تاريحتى, اتا-بابالارىمىزدىڭ, ۇلت قاھارماندارىنىڭ بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىك ءۇشىن, ءوز مەملەكەتىمىزدى قۇرۋ ءۇشىن جۇرگىزگەن كۇرەسىن جان-جاقتى بىلگەن جوق. ورتا مەكتەپكە ارنالعان وقۋلىقتاردا حالقىمىز بەن جالپى ەل تاريحى قىسقاشا تۇردە سيپاتتالعان, كوپتەگەن تاريحي كەزەڭدەر بۇرمالانىپ, شىندىق جاسىرىن-جابىق قالعان بولاتىن. مۇنىڭ بارلىعى قازاق حالقى دامۋىنىڭ شىنايى تاريحىنا جاعىمسىز اسەرىن تيگىزگەنى انىق. قازىرگى تاڭدا ەل جاعدايى تۇبەگەيلى وزگەردى. عاسىرلار قويناۋىنان ۇر­پاقتان ۇرپاققا جەتكەن تاريحي قۇندى­لىقتارىمىز قايتا ورالا باستادى. جاس­تار اعا بۋىننىڭ ىقىلاس-جاردەمى­مەن وتكەنگە تياناقتى قاراي باستادى, ۇمى­تىلعان سالت-داستۇرلەرگە, ادامي ىزگىلىك, ونەگەلەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ءوزىنىڭ ءتول تاريحىنا, ۇلتى مەن حالقىنا قاتىستىلىق سەزىمى وتكەن بەلەستەرگە ماقتانىشپەن جانە قۇرمەتپەن قاراۋ ارلى ازاماتتىڭ, زيالى تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن اسەر ەتەدى. ويتكەنى, وتكەن تاريحسىز حالىق قالىپتاسپايدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, بۇل سەزىمدى پاتريوتتىق سەزىم, تۋعان ەل مەن وتاندى قورعاۋعا, ءبىلىم الىپ جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىراتىن ادامنىڭ پاتريوتتىق رۋحى دەپ ايتۋعا بولادى. پاتريوتتىق رۋحى كوتەرىڭكى ءار ادام ادال جۇمىس اتقارۋعا, ءبىلىم الۋعا ىنتالانادى, حالىققا دەگەن ادال سەزىمدى كورسەتەدى, ءوز ەلىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قورعايدى. بۇدان باسقا, تاريحتان بەلگىلى, جاستار وتاننىڭ شاقىرۋىنا ارقاشان دايىن جانە جاڭا زاۋىتتار سالۋ, جاڭا وڭىرلەردى يگەرۋ, قالالار سالۋ, جاڭا ماماندىقتى مەڭگەرۋ سياقتى بۇكىلحالىقتىق ىستەرگە بەلسەندى قاتىسادى. بۇل ارقاشان جاستارعا تيەسىلى قاسيەت بولاتىن. سونىمەن قاتار, ارقاشان دا نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى كادر ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. ستراتەگيادا بەلگىلەنگەن كۇر­دەلى ماقساتتاردى شەشۋ ءۇشىن, ياعني وتىز دامى­عان ەلدەر قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن قازىرگى زامان تالاپتارىنا سايكەس باسەكەگە قابىلەتتى, جوعارى كاسىبي دەڭگەيلى كادر­لار قاجەت. تەك وسى جاعدايدا جالپى ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە جەتۋگە بولادى. مىسالى, ءبىز, سوعىستان كەيىن قيىن جاعدايدا ءومىر سۇردىك, كومپيۋتەرسىز مەكتەپتەردە وقىدىق, ءبىر نارسە قۇراستىرىپ شىعارۋعا بولاتىن شەبەرحانالار, ون­دىرىستىك بازالار مۇلدەم بولعان جوق. مۇنداي جاعدايلاردا ءبىز مۇڭايعان جوقپىز, جايشىلىق ءومىردى ارمان ەتتىك جانە ءبىزدىڭ دە اۋلامىزدا توي-دۋمان بولاتىنىنا سەندىك. شىنىمەن, جايشىلىق كۇندەردىڭ باستالعانى ەسىمدە. بۇل كەزدە ءبىز ورتا مەكتەپ تۇ­لەكتەرى بولۋىمىزعا دايىندالعان ەدىك. قازاقستان كومسومولىنىڭ ورتالىق كوميتەتى تەمىرتاۋ قالاسىندا سالىنىپ جاتقان قاراعاندى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىنا جۇمىس اتقارۋعا شاقىرعان ەدى. ءوزى­مىزدىڭ بولاشاق ماماندىعىمىزدىڭ اۋقىمىن ەلەستەتۋگە ءبىز ءالى دە جاس بول­دىق, بىراق بۇكىل ەلگە تانىمال مەتاللۋرگتەر بولۋدى, تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇرۋدى ارماندادىق. ءوز بولجامىمىزدا جاڭىلعان جوقپىز. ءبىز ۇمىتتەندىك جانە ءبىزدىڭ ۇزدىكسىز ەڭبەكقورلىعىمىز بەن سە­نىمنىڭ ارقاسىندا ارمانىمىز ورىندالدى. كومسومولدىق جولداما بويىنشا 700-گە جۋىق قازاقستاندىق جاسوسپىرىمدەر ىرگەسى جاڭا قالانىپ جاتقان تەمىرتاۋعا كەلدى. ءبىزدى زاۋىت تسەحتارى بويىنشا ور­نالاستىردى, جۇمىس ماماندىعىن انىق­تاپ, وندىرىستىك نۇسقاۋلىقتان وتكەن­نەن سوڭ بىرنەشە كۇننەن كەيىن ءبىزدى تا­عى­لىمداما ءىسساپارىنا, ەلدىڭ مەتاللۋرگيا ورتالىقتارىنا – ماگنيتوگورسك, نوۆوكۋزنەتسك, نيجني تاگيل, زاپورو­جە, دنەپروپەتروۆسك جانە تاعى باسقا قالالارعا بەكىتىلگەن ماماندىقتاردى يگە­رۋگە جىبەردى. مەتاللۋرگيالىق زاۋىت تسەحىندا ۋاقىت وتكىزىپ, جۇمىس ورىندارىندا قىزمەت اتقارۋ كەزىندە ءبىز ءۇشىن بارلىعى جاڭا جانە قىزىقتى كورىندى. ءبىرىنشى رەت ارنايى ناۋالار ارقىلى شويىن تاسىمالداۋشى شومىشكە سۋ سياقتى اعاتىن جالىندى مەتالدى كوردىك, بارلىق مەتالل كرەمنيمەن ۇشقىندايدى, توبەدە اۋىر سالماقتى كراندار قوزعالادى. 1960 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە دومنا پەشىنەن تاريحتا ءبىرىنشى رەت قازاقستاندىق شويىن شىقتى. بۇل تاريحي وقيعا بولدى, حالىق شارۋاشىلىعىنا شويىن بەرەتىن جاڭا مەتاللۋرگيالىق زاۋىت اشىلدى. ءبىز زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىندا, ءبىرىنشى شو­يىندى شىعارۋدا, كاسىپورىن ۇجىمىنىڭ ۇلكەن ەڭبەگىندە بەلسەنە قاتىسقانىمىزعا مەرەيلەنە قارايمىز. پاتريوتيزم رۋحى جاس مەتاللۋرگتەردى قامتىدى, ولاردىڭ تاريحي وقيعاعا قاتىسقانىن بايقاتتى. بۇل سەزىم ءومىر بويى جۇرەگىمىزدە قالدى. بۇل ماڭىزدى وقيعا ارقايسىسىمىزدا ءوز حالقىمىزعا دەگەن ماقتانىش سەزىمىن تۋدىردى. زاۋىتتا قىزمەت ەتۋ, اۋىر ەڭبەك ءبىزدىڭ مىنەز-ق ۇلىعىمىزدى قاتايتتى, ءبىز جاۋاپتى وندىرىستىك تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا, بار ىنتا مەن كۇشىمىزدى اياماي جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەندىك. ۇلى ءىستى ۇلى ادامدار جاسايدى دەپ دۇرىس ايتىلعان. بۇل سوزدەر قارا مەتال­لۋرگيا الىبى – قازاقستان ماگنيتكاسىن قۇراستىرعان جانە جالپاق پروكاتتى جىلىنا 5 ميلليون تونناعا دەيىن توقتاۋسىز شىعارۋدى قامتاماسىز ەتكەن جاستارعا تىكەلەي قاتىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ءوز جولداۋىندا ۇكىمەتكە 2017 جىلدان باستاپ «جالپىعا بىردەي تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. جاستار بۇل شاقىرۋعا ءۇن قاتىپ, ءبىزدىڭ ەكونوميكا قاجەتسىنەتىن ماماندىقتاردى يگەرۋگە تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىنا كوپتەپ تۇسەتىن بولادى. الدىڭعى قاتارلى ما­مان­دىقتاردى مەڭگەرە وتىرىپ, جاستار زاۋىتتار مەن فابريكالاردا بەلسەندى جۇمىس ىستەي باستايدى جانە ءارى قاراي كاسىبي شەبەرلىك پەن ءبىلىمدى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك الادى. جاس ۇرپاقتىڭ العاشقى جۇمىسشى ماماندىعىن الۋعا دەگەن تالابى وزىمىزگە دە وتە ماڭىزدى. قازىرگى تاڭدا جۇمىسكەر ماماندىقتارىنىڭ قوعامداعى ءرولى ارتىپ, ولارعا مەملەكەت تاراپىنان ارنايى جەڭىلدىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار جاسالىناتىن بولادى. مەملەكەت جاستار ءۇشىن وتە جاقسى مۇمكىنشىلىكتەر ۇسىنادى. بۇل ۇلكەن جەتىستىكتەرگە الىپ كەلەدى. جاستار سانالى تۇردە ەل ازاماتى بولۋ جولىن تاڭدايتىنىنا سەنىمدىمىن. مۇندا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى ەسكەرمەي وتۋگە بولمايدى. جاستارعا ەكونوميكانىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋى­نا قاجەتتى جۇمىسشى ماماندىعىن يگەرۋدى ءتۇسىندىرۋ بويىنشا تياناقتى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا ونەر­­­كاسىپ جاڭا تەحنولوگيالارمەن, اۆ­توماتتاندىرىلعان جەلىلەرمەن جاب­دىقتالعان. سوندىقتان, قازىرگى جۇ­مىس­كەر, وپەراتور سايكەس تەتىكتەردى, اگرەگاتتاردى, كولىكتەردى باسقارۋ ءۇشىن اسا ءبىلىمدار بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ جاعدايدا پاتريوتتىق سەزىمى بار جاس ازامات بۇل شاقىرۋعا سانالى تۇردە ءۇن قاتۋى جانە 2016 جىلدىڭ جاز ايىنان باستاپ وزدەرىنە ەسىگىن ايقارا اشقان كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەلەرگە ءتۇسۋى قاجەت. بۇل يگىلىككە ۇگىتتەۋ جۇمىسى وتباسى مەن مەكتەپتەن باستالۋى ءتيىس. دوڭگەلەك ۇستەلدەردى, سوعىس ارداگەرلەرىمەن, ەڭ­بەك قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋلەردى, جۇمىسشى تابى تۋرالى دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلۋىن ءجيى ۇيىمداستىرعانى ءجون. بۇدان باسقا, كاسىبي باعدارلاۋ ماق­ساتىندا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيىنە, تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنا, ۇلتتىق مۋزەيلەرگە جانە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاراپايىم جۇمىسكەردەن ۇلت باسشىسىنا دەيىنگى ءومىر جولى, ونىمەن قوسا, قازىرگى قازاق­ستاندى قۇرۋداعى ونىڭ زور ۇلەسى مەن تاريحي ءرولى كورسەتىلگەن باسقا ۇيىمدارعا جيى­رەك بارۋى ۇيىمداستىرىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر. جاستار نازارىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا پرەزيدەنتتىڭ وتانشىلدىعى مەن پاتريوتتىق رۋحىنىڭ قانشالىقتى قۋاتتى ەكەندىگىن پاش ەتكەن بىرەگەي وقيعاعا اۋدارعىم كەلەدى. 90-جىلداردىڭ باسى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اقش-قا رەسمي ساپارى. جوعارى دەڭگەيلى كەلىسسوزدەر تابىستى ءوتتى, بىرقاتار ماڭىزدى ەكى­جاقتى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى, امە­ريكا جاعىنان ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا قولداۋ كورسەتىلدى. ءىسساپار جوسپارىنا سايكەس قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەتىنە بارلىق ديپلوماتيالىق كورپۋس, ەكس-پرەزيدەنتتەر, مينيسترلەر, سەناتورلار مەن كونگرەسسمەندەر, اقش ساياسي قايراتكەرلەرى مەن قازاقستاندىق دەلەگاتسيا شاقىرىلعان سالتاناتتى قابىلداۋ بولدى. جالپى العاندا, 1000-عا جۋىق ادام قاتىستى. قابىلداۋ سالتاناتپەن اشىلدى. ءبىر كەزدە اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتى البەرت گور نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا قازاقتىڭ ۇلتتىق ءانىن ايتۋىن سۇراپ ءوتىنىش ءبىلدىردى, ويتكەنى ول ەلباسىنىڭ ۆوكالدىق قابىلەتى تۋرالى بىلەتىن. ءبىزدىڭ پرەزيدەنت قىسىلىپ-قىمتىرىلعان جوق, كەرىسىنشە, سارا الپىس­قىزى مەن داريعانى ەرتىپ شىقتى. ولار ەكى حالىق ءانىن قازاق تىلىندە, داريعا بىرەۋىن اعىلشىنشا ورىندادى. دۋىلداعان قول شاپالاق جاۋىپ كەتتى. ۇلى دەرجاۆادا, بارلىق امەريكالىق ەليتا الدىندا, 120-دان استام مەملەكەتتەر وكىلدەرىنىڭ الدىنداعى ءان سىن­اعىنان ابىرويمەن وتكەن ءوز ەلىنىڭ, تۋعان حالقىنىڭ ناعىز پاتريوتىنىڭ باتىل ونەگەسى ەدى بۇل! سول كەزدە جانىمدا وتىرعان امەريكالىقتار: «مينيستر مىرزا, مۇنداي پرەزيدەنتپەن ءىستىڭ ءجونى ۇيلەسەدى! قازاقستان بيىكتەن كورىنەدى», دەپ رازى كوڭىلدەن داۋىستادى. بۇل سوزدەر شىندىققا اينالدى – قازاقستان ءوز دامۋىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. جاس ۇرپاققا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قا­زاقستان جولى» كىتابىن وقۋدى ۇسىنعان دۇرىس. بۇل كىتاپ جاس ۇرپاققا ارنالعان. وندا پرەزيدەنت جاستاردى كوشباسشىلىققا ىنتالانۋعا شابىتتاندىرادى, بىلگىرلىككە, سابىرلىق پەن اقىل-پاراساتتىلىققا شاقىرادى. بۇل قاسيەتتەر دامۋ مەن قالىپتاسۋ دا­ۋىرىندە جاستارعا اسىرەسە قاجەت. وسى تا­عىلىمدى كىتاپتى وقۋ ارقىلى جاستار پاتريوتيزم­گە باۋلىنىپ, ءوز وتانىن ءسۇيۋدى ۇيرەنەدى. كىتاپ ىستىق باۋىرمالشىل سەزىمگە, ءوز باستاۋى مەن ءتۇپ نەگىزىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن مەيىرىمگە تولى. 11 كيلولىق سۇيمەنمەن, ەنى 40 سم, ۇزىندىعى 60 سم كۇرەكپەن مەتاللۋرگيالىق زاۋىتتا دومنا پەشىندە كورىكشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ن.ءا.نازارباەۆ سوزدەرىنىڭ كورىكتى ۇشقىنىن جوعالتىپ الماۋ قا­جەت. ول ءوزىنىڭ ماماندىعى تۋرالى ماق­تا­نىشپەن ايتتى: ناعىز جۇمىسشى رەتىندە شىڭدالدى, ءارى قاراي قانشاما قيىنشىلىقتاردى جەڭدى. بۇل وقيعا بوزبالالار مەن بويجەتكەندەرگە قاتارداعى قاراپايىم جۇمىسكەردەن ەلباسىنا دەيىن ءوتۋ جولىن كورسەتەتىن ايقىن ۇلگى بولىپ كەلەدى. ءدال وسىنى وقىتۋشىلار, مۇعالىمدەر, ەڭبەك ارداگەرلەرى مەن ۇستازدار جاستارعا ۇلگى-ونەگە ەتىپ, جۇمىسشى ماماندىعىنا شىنايى ىقىلاس تۋدىرۋدى, ەرەسەكتەرمەن بىرگە ەل بولاشاعىن ويلاۋدى ناسيحاتتاپ تاپسىرۋى قاجەت. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋىندا جاستارعا قاراتىپ ايتىلعان ۇندەۋىنە ورايلاس «سەرپىن-2050» باستاماسى يننوۆاتسيا مەن جاڭا تەحنولوگيا كەزەڭىندە ماڭىزدى ورىن الاتىنىن ايتقىمىز كەلەدى. مۇنى ەلباسى ساياساتىن قولداۋدىڭ جارقىن كورىنىسى دەسەك تە بولار. قازاقستان ايماقتارى بويىنشا وندىرىستىك كۇش پەن ەڭبەك رەسۋرستارىن ورنالاستىرۋ تۋرالى بولجامدى ستا­تيستيكاعا سۇيەنسەك, تاياۋداعى بەس جىلدا ەكونوميكا جاعدايى تۇراقسىز بولادى. قاراعاندى وبلىسى سياقتى ون­دىرىستىك ايماقتاردا ورنالاسقان ءىرى زاۋىتتار مەن فابريكالار جۇمىس كۇشىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە ۇشىرايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن شىعارىلاتىن ءونىم كولەمىنە كەرى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز. مۇنداي جاعداي كوبىنەسە, ەكونوميكانىڭ مۇناي-گاز سەكتورىندا قالىپتاسادى. سەبەبى, بۇل سالادا 100 مىڭنان اسا تەحنيكالىق جۇمىسكەرلەر قاجەت ەتىلمەك. سوندىقتان, بىلىكتى كادر­لاردى ماماندار اسا قاجەت ايماقتاردا دايارلاۋى قاجەت. مۇنداي كورىنىس اقتوبە, باتىس قازاق­ستان, اقمولا جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا بايقالادى. بۇل جاعداي, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن جانە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە ىقىلاستى جاستار اراسىنان ۇلتتىق كادرلاردى دايارلاۋ ورايىنداعى مەملەكەت ستراتەگياسىنىڭ تەز ارادا قايتا قارالۋىن قاجەت ەتەدى. تاجىريبە ەكى جىل بۇرىن باستاۋ الدى. وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىنان 400 ءجاسوسپىرىم قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە, تەمىرتاۋ قالاسىنداعى يندۋستريالدىق ۋنيۆەرسيتەتكە جانە باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن تاڭدالدى جانە ۇسىنىلدى. ۇسىنىلعان بارلىق قىزدار مەن ۇلدار وسى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستۋدەنتتەرى اتانىپ, قازىرگى ۋاقىتتا جاپ-جاقسى وقىپ جاتىر. اتالعان ارمانشىل جاستار بۇل ايماق ەكونوميكاسىندا كەلەسى 5 جىلدا قاجەت ەتىلەتىن ماماندىقتاردى تاڭدادى. وسىلايشا, الداعى ۋاقىتتا ايماق نىسانالى باعىت بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى ماماندارمەن سەنىمدى ءارى كەپىلدى تۇردە قامتاماسىز ەتىلەدى. ارينە, بۇل باستامانى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىنا تاراتۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت تاراپىنان, سالالىق مينيسترلىكتەردەن جانە ۆەدومستۆولاردان, بيزنەس ورتالىقتارى مەن وزگە دە قوعامدىق قورلاردان قولداۋ تابۋدىڭ ماڭىزى زور. سونىمەن قاتار, وتكىزۋ نارىعىنىڭ كونيۋنكتۋراسىن ەسكەرە وتىرىپ, عىلىمي-تەحنيكالىق ورلەۋگە سايكەس ورتالىق مەكەمەلەر تاراپىنان تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم ساپاسىن نىعايتۋ دا ۇدايى نازاردا بولماعى ءلازىم. ءىرى مەملەكەتتىك كومپانيالار ءوز تاراپىنان وقۋ ءۇردىسى وندىرىستەگى جاعدايعا سايكەس ءوتۋىن كوزدەپ جاستار ءۇشىن وسى زاماندىق وقۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ بو­يىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداۋى ءتيىس. وسىناۋ ماسەلەگە كەشەندى تۇردە كەلگەندە عانا ماڭىزدى مەملەكەتتىك تاپسىرمانى ۇتىمدى شەشۋگە بولادى. وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا كومەك كورسەتۋ, بولاشاق ماماندىعىنا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ ورايىندا كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋى قاجەت. بۇدان باسقا, ولاردىڭ تۋعان اۋىلدارىندا ءوزى وقىپ جۇرگەن جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە شاقىرا الاتىن تۋعان-تۋىسقاندارى, تانىستارى, مەكتەپتەس دوس­تارى قالعاندىعىن ەسكەرگەن دە دۇرىس. ءسويتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە تۇسۋگە ىنتالى جاس تالاپكەرلەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن كەرى بايلانىس ورناعانى تىپتەن جاقسى ەمەس پە. وسى تۇرعىدان پايىمداعاندا, قارا­عاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وڭدى جۇمىس تاجىريبەسىنە توقتالعانىمىز ءجون. ونىڭ قىزمەتى الەمدىك ءبىلىم سالاسى اۋقىمىندا باسەكەلەسۋگە, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ەكسپورتتىق ءونىم شىعارۋعا قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋ مەن تاربيەلەۋگە باعىتتالعان. 2008 جىلدان باستاپ قر ۇعا اكادەميگى ا.عازاليەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن الەم­دىك دەڭگەيدەگى زاماناۋي تەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ جاڭا برەندى جاسالدى. ونىڭ ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىگىن, تالاپشىلدىعىن, كورەگەندىگىن جانە بولاشاقتى الدىن الا جوسپارلاۋىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى بارلىق بولىپ جاتقان جاعىمدى وزگەرىستەر وسىنى ايعاقتايدى. قارمتۋ بازاسىندا قازاقستاننىڭ, گەرمانيانىڭ, قىتايدىڭ, رەسەيدىڭ, بەلورۋسسيانىڭ جانە وزبەكستاننىڭ 86 ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن جانە عىلىمي ورتالىقتارىن بىرىكتىرەتىن «كورپوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەت» يننو­ۆاتسيا­لىق ءبىلىم بەرۋشى كونسورتسيۋمى قۇرىلىپ, ءوز قىزمەتىن باستادى. با­سەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋ­دا جانە عىلىمي تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋدە قارمتۋ سەرىكتەستەرى الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, TOTAL (فرانتسيا), ERSAI (يتاليا), FESTO (اۆستريا-گەرمانيا), Leica Geosystems, (شۆەيتساريا), ەرام Systems پەن FLUOR (اقش), قىتاي ەنەرگەتيكالىق كومپانيا­سى تسينحۋا, بەلاز, متز, امكودور (بەلورۋسسيا), ارسەلور ميتتال, قازاقمىس, يمستالكون, KEGOC, سسگپو, «شۇباركول-كومىر» سياقتى ۇلتارالىق جانە ۇلتتىق كومپانيالار دا وسى قۇرامعا كىرەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ عىلىمي بازاسىن دامىتۋ بويىنشا ورىن­دالعان قارمتۋ ينجەنەرلىك بەيىندى زەرت­حاناسى تەحنولوگيانى كوممەرتسيا­لاۋ كولەمدەرى بويىنشا قازاقستاندا ەڭ ۇزدىگى بولىپ تانىلدى. «الەمدىك بانك گرانتى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋ ناتيجەسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا ماتەريالتانۋدىڭ حالىق­ارالىق ورتا­لىعى قۇرىلدى, ول ۇلتتىق يننوۆا­تسيا­لىق جۇيەنىڭ وزەكتى ينتەگراتورى بولدى. 2010 جىلدىڭ قازان ايىندا ەل پرە­زيدەنتىنىڭ قاتىسۋىمەن ۋني­ۆەر­سيتەت بازاسىندا مۇناي-گاز كەشەنى­نىڭ قازاقستاندىق كاسىپورىندارى ءۇشىن دانەكەرلەۋشى-ينجەنەرلەردىڭ ءۇشىنشى بۋى­نىن وقىتىپ شىعاراتىن قازاقستاندىق دانەكەرلەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى. تۇلەكتەر الەمنىڭ 56 مەملەكەتىندە مويىندالاتىن حالىق­ارالىق ۇلگىدەگى ديپلوم الادى. ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدىڭ ين­دۋس­­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى­نىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ماماندار دايارلاۋ بو­يىن­­شا بازالىق جوعارى وقۋ ورنى بولىپ تابىلادى. قاراعاندى وبلىسى­نىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ 96 كاسىپورنى ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا كادرلاردى دايارلاۋ «كور­­­­پوراتيۆتىك ۋنيۆەرسيتەت» يننو­ۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋشى كونسورتسيۋمى قۇرامىنداعى كافەدرالاردىڭ 60 فيليا­لىندا وقىتۋدىڭ دۋالدى جۇيەسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسىنا 11 000 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ بويىنشا 519 ملرد. تەڭگەدەن اسا سوماعا 95 جوبا ەنگىزىلدى. ۋنيۆەرسيتەت بارلىق كاسىپورىندارمەن جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمنىڭ 29 ماماندىعى بويىنشا 2019 جىلعا دەيىن 1682 مامان دايارلاۋعا كەلىسىمشارت جاساستى. قارمتۋ ين­دۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ارەكەت­تەگى 61 نىسانىنا 1096 ماماندى دايارلاپ, جۇمىسقا ورنالاستىردى. كادرلاردى دايارلاۋ بويىنشا مەم­لەكەتتىك ماڭىزدى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتە قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيالىق جانە مۇناي-گاز, سونىمەن قاتار, كولىك-كوممۋنيكاتيۆتىك, قۇرىلىس جانە وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەندەرى سياقتى ونەركاسىپ سالالارى بويىنشا ستۋدەنتتەردى وقىتۋ ۇردىسىندە جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تار­بيەلەۋ كونتسەپتسياسى ازىرلەنىپ, ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ارىستان گازا­ليەۆتىڭ باستاماسى بو­يىنشا ستۋدەنتتەر كەلىسىم نەگىزىندە ءتيىس­تى ماماندىقتارى بويىنشا ناقتى كاسىپورىندارعا جانە ۇيىمدارعا تىر­كەلەدى, وندا ولار وقۋ ۇدە­­رىسى كە­زىن­دە تاجىريبەدەن وتەدى, وندىرىسپەن, جەتەكشىلەرمەن تانىسادى. مۇنداي بايلانىس جۇمىس بەرۋشىگە تۇلەكتى جۇمىسقا الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە تۇلەك تە جۇمىسپەن قام­تىل­عانىنا سەنىمدى بولادى, بۇدان ءارى جۇمىس ىزدەۋدىڭ قاجەت ەمەستىگىنە, كەپىلدىكتىڭ ورنىندا ەكەندىگىنە كوزى جەتەدى. ەگەر بۇل باستاما ءوز جالعاسىن تاپسا, ال مەنىڭ وعان كۇمانىم جوق, وندا ءبىزدىڭ بولاشاققا دەگەن جوسپارىمىز تولىق ىسكە اسادى دەۋگە بولادى. وسىنداي تاڭداۋ جاساپ ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەن ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋلەر ءوتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا ءبىز ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىمەن تانىسىپ, بولاشاق پەن بۇگىنگى كۇن تۋرالى ويلارىن, ارماندارىن سۇراستىردىق. ءوزارا ۇنقاتىسۋ قىزىقتى ءوتتى. ولاردىڭ پاتريوتتىق رۋحى مەن ۇزدىك بولۋعا دەگەن قۇشتارلىقتارى, بەرىلەتىن ءبىلىمدى مەڭگەرۋ, وقۋدا كوشباسشى جانە وزات بولۋ, بارلىق جاقسىلىقتار مەن پايدالى ىسكە ۇيرەنۋ ورايىنداعى ىنتالارى تاڭعالدىردى. اسىرەسە, كوپتەگەن ستۋدەنتتەردىڭ ءوز ارماندارىن ايقىن دا اشىق بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت: پرەزيدەنتكە ۇقساس بولۋ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى بولۋ, جوعارى بىلىكتى, باسەكەگە قابىلەتتى مامان اتانۋ, پرەزيدەنتىمىز سياقتى تەمىرتاۋدا جۇمىس جاساپ, ءومىر ءسۇرۋ. ءبىزدىڭ جاستاردىڭ ارمان-ماقساتتارى وسىنداي ەكەن. بۇل ءبىزدى ءسۇيسىندىردى! ءبىز جاستاردىڭ وپتيميستىك كوزقاراسىنا, ولاردىڭ ماقساتقا تالپىنۋشىلىعىنا ايتارلىقتاي قاناتتاندىق. ءبىزدىڭ بولا­شاعىمىزدى وسىنداي پاتريوتتىق قۇل­شىنىستاعى جاستاردىڭ قولىنا سەنىپ تاپسىرۋعا بولاتىندىعىنا كوزى­مىز جەتكەندەي. ءيا, ولار ءبىزدى ۇياتقا قال­دىرمايدى, ەلىمىزدىڭ كوركەيۋى ءۇشىن اسقاقتاعان ارماندارىمىزدى ورىندايدى. ەل بويىنشا بۇل قوزعالىستىڭ كەڭى­­نەن تارالۋى ءۇشىن وسى جۇمىستى ۇيلەستىرەتىن قوعامدىق شتاب قۇرۋ ءتيىمدى بولار ەدى ەسەپتەيمىن. وعان وسى ستۋدەنتتەر اراسىنداعى بەلسەندىلەر, قوعام قايراتكەرلەرى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسكەرلەرى, بيزنەسمەندەر جانە بەلگىلى اكادەميكتەر, پروفەسسورلار كىرۋى ءتيىس. شتاب قىزمەتىندەگى ماڭىزدى جايت جاستاردىڭ قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمىن نىعايتۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزۋ, الەمنىڭ وزىق ەلدەرىنىڭ وتىزدىعىنا كىرۋى جولىنداعى مەملەكەتىمىزدىڭ جوس­پارلارىن جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلارى دا كۇمانسىز. شتاب جۇمىسىنىڭ باعدارلاماسى كەزدەسۋلەر, القاقوتان اڭگىمەلەر, جاستاردىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرەتىن ويىن-ساۋىق مەرەكەلەردەن تۇرۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. وسى يگى ىسكە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن قوسۋ ورىندى بولار ەدى. «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق باسىلىمدارىندا, تەلەارنالاردا «قازاقستان پاتريوتى» ايدارىن اشۋ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتاۋ, وزگە دە شارالار جاساۋ. ودان باسقا, قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە بايلانىستى جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭعا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ دە – ۋاقىت تالابى. وسىناۋ شارالار جاستاردىڭ پاتريوت­تىق تاربيەسىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاستار ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز ەكەندىگىن ءاردايىم ەستە ساقتاۋىمىز كەرەك! ولار اعا بۋىننىڭ ءۇمىتىن, ەلباسى سەنىمىن اقتايدى دەپ بىلەمىز. قازاقستاندىقتاردى ۇلت جوسپارىن جانە رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەل­سەندى قاتىسۋعا شاقىرا وتىرىپ, ەلباسى كوپ ەتنوستى قوعامىمىزدىڭ بيىك جەتىستىككە جەتۋى ءۇشىن حالىقتىڭ ىنتىماعىنا, قازاقستاندىق ءپاتريو­تيزمنىڭ ۇيىتقىلى تۇردە كورىنۋىنە نازار اۋدارادى. بۇل ورايدا جاستار ءوز ارماندارى مەن سەنىمدەرىن, اسقاق مۇراتتارىن ۇلت جوسپارىن ورىنداۋعا باعىتتايدى, ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن تانىتادى دەپ تاعى دا كامىل سەنىم بىلدىرەمىز. ويتكەنى, جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم جاستاردى قازاقستاندىق ارمانعا باستايدى. تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ, 1991-1994 ج.ج. قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور. استانا.