ءا.يسەكەشەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ تەگەرانعا ساپارى ناتيجەلى بولدى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان روۋحاني اراسىنداعى كەلىسىم اياسىندا ەكى مەملەكەتتىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
جاقىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا يراننان كەلدى. وسى ساپار بارىسىندا يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرقاتار رەسمي وكىلدەرىمەن وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەر جانە جۇزدەن اسا يراندىق كومپانيالارمەن بولعان ەكىجاقتى كەلىسىمدەر الداعى ۋاقىتتا بىرلەسكەن جوبالار رەتىندەگى ءوزىنىڭ جەمىستى ناتيجەلەرىن بەرەتىن بولادى. قازاقستان تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان بيزنەس-فورۋم جانە «ساۋدا ميسسياسى» الدىن الا كۇتىلگەن مەجەدەن دە ارتىق بيزنەسمەندەردىڭ باسىن قوسۋعا مۇمكىندىك جاسادى.
تەگەران قالاسىندا وتكەن بيزنەس-كەزدەسۋلەرگە ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ 1000-نان استام وكىلى قاتىستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ ەكى كۇن ىشىندە يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ (ير) عىلىم جانە تەحنولوگيالار بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۋرنا ساتتاريمەن, ير-ءدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحامماد دجاۆاد زاريفپەن, ونەركاسىپ, كەنىشتەر جانە ساۋدا ءمينيسترى مۇحامماد رەزا زاريفپەن, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە دجيحاد ءمينيسترى ماحمۇد حودجاتيمەن, شاستا يراندىق ءىرى حولدينگىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. سونىمەن بىرگە, اسەت يسەكەشەۆ 13 سالاداعى يراندىق ءىرى كومپانيالاردىڭ وكىلدەرىمەن ماڭىزدى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
قورىتا ايتقاندا, جوعارى دەڭگەيدە وتكەن ساۋدا ميسسياسى ءناتيجەسىندە قازاقستاندىق بيزنەس يران رىنوگىنان ۇلكەن باسىمدىقتاردى كورىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, يران رىنوگى ارقىلى بولاشاقتا ەگيپەت, اۋعانستان, يراك سياقتى ەلدەردىڭ رىنوگىنا شىعۋعا تولىق ءمۇمكىندىك بار. ءوز كەزەگىندە يران قازاقستاندى رەسەي مەن قىتايدىڭ رىنوگىنا شىعاتىن حاب رەتىندە تانىدى.
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا بولاتىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يرانعا رەسمي ساپارىنىڭ دايىندىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ير ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۋرنا ساتتاري عارىش سالاسىنداعى, ستارتاپتاردى دامىتۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە باسا نازار اۋداردى. وسى سالاداعى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. بۇل جۇمىس توبى عىلىم, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, عارىش قىزمەتى, بيوتەحنولوگيا جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
تاراپتار بىرنەشە باعىتتار بويىنشا جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋ جونىندە كەلىستى. ونىڭ ىشىندە ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا باعىتى بويىنشا جۇمىستارعا بارىنشا باسىمدىق بەرىلەتىن بولدى. ول ءۇشىن 6 قوسىمشا جۇمىس توبى: مەتاللۋرگيا جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى كەشەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاماق ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, تۋريزم, ينجەنەرلىك-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق جانە قارجى سالالارىندا قۇرىلدى.
قازاقستان مەن يران ىسكەر توپتارىنىڭ كەزدەسۋى بارىسىنداعى ەكىنشى شەشۋشى باعىت – كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بولدى. بۇل رەتتە, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن ۇلى جىبەك جولى باعدارلاماسى تۇعىر رەتىندە قاراستىرىلماق. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلگەن تەمىرجول توراپتارى ارقىلى قىتاي مەن يراندى بايلانىستىراتىن ترانسكونتينەنتالدىق ءدالىز ارقىلى العاشقى جۇك تيەگەن پويىزدىڭ يرانعا كەلۋى سونىڭ ايقىن دالەلى بولماق.
تەگەراندا وتكەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا قازاقستان تاراپى يرانعا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى سالاسىندا جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق بايلانىس جاساۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە وسىمدىك مايى ءوندىرىسىن قۇرۋ, يرانعا قازاقستاندىق استىق جانە ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ماسەلەلەرى تىلگە تيەك ەتىلدى.
سونىمەن بىرگە, كەزدەسۋلەردە اۋە باعىتتارىنىڭ جيىلىگىن ارتتىرۋ, ەكى مەملەكەت بانكتەرى اراسىندا شەتەل ۆاليۋتاسىمەن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ, ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ جانە باسقا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. بيزنەس-فورۋم جانە «ساۋدا ميسسياسى» شەڭبەرىندەگى كەلىسسوزدەر بارىسىندا قازاقستاندىق KAZNEX, INVEST ۇلتتىق اگەنتتىگى, «ءبايتەرەك» ۇبح جانە ۇكپ ۇسىنعان ناقتى جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ شارالارى دا كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل وتىرىستارعا 250 قازاقستاندىق جانە 1 000 يراندىق كومپانيا قاتىستى.
ەكى مەملەكەتتىڭ جەتەكشى ىسكەر توپتارىنىڭ وكىلدەرى باس قوسقان وسى اۋقىمدى بيزنەس-كەزدەسۋلەردە تاراپتار نەگىزىنەن ەكى شەشۋشى باعىتقا باسا نازار اۋداردى. ول: قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە ەكى ەلدىڭ جاڭا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن اشۋ بولىپ تابىلادى. «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىلىعى يراندىق كومپانيا جەتەكشىلەرىمەن قازاقستاندىق ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ جانە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سونىمەن بىرگە, قازبا بايلىقتارى جانە تاۋ-مەتاللۋرگيا كەشەنى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىستار ماسەلەسىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلدى.
ساپار بارىسىندا اسەت يسەكەشەۆ يراننىڭ ەڭ ءىرى ونەركاسىپ كومپانيالارىنىڭ, قارجى حولدينگتەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. ولاردىڭ ىشىندە «SHASTA», «Hegta» «PhiliGroup», «SunirGroup», «MarnaGroup» «Ghadir Invest», «Sadid Industrial Group» سياقتى حولدينگتەر بار. بۇل جەتەكشى كومپانيالار التىن, جەز, تەمىر كەن ورىندارىن يگەرۋگە, تۋريزم سالاسىنداعى جوبالارعا مۇناي-حيميا ونىمدەرى ءوندىرىسى, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, ەت, ءوسىمدىك مايى, جەمىس-جيدەك جانە باسقا سالالارعا بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالار سالۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى.
ماسەلەن, «Kausha» كومپانياسى الماتى وبلىسىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 2,1 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان وسىمدىك مايى ءوندىرىسى بويىنشا جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا كىرىسكەنىن حابارلادى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءوندىرىس 20 مىڭ توننا سويا, راپس, ۇرمە بۇرشاق مايىن وندىرەتىن بولادى. الداعى ۋاقىتتا كومپانيا وسىنداي زاۋىتتاردى قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىندە سالىپ, ونىڭ ونىمدەرىن قىتاي جانە يران مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتتاۋعا ءازىر ەكەندىگىن ءبىلدىردى. جىل ىشىندە كومپانيا مايدى رافينادتاۋ بويىنشا ارنايى بلوگتى پايدالانۋعا تاپسىرۋدى كوزدەپ وتىر.
سونىمەن بىرگە, بيزنەس-فورۋم اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى «كازگەولوگيا» اق جانە IMIDRO (يراننىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە جانداندىرۋ ۇيىمى) اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم بويىنشا ەكى ەل اۋماعىنداعى قازبا بايلىقتارى جانە گەولوگيالىق بارلاۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىرىكتەۋ جانە دايىنداۋ ءۇشىن قازاقستان-يران جۇمىس توبىن قۇرۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن بىرگە, گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا گەولوگيالىق فيزيكا باعىتىنداعى ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا.
ساۋدا ميسسياسى اياسىندا قازاقستاننىڭ 60-تان استام ءوندىرۋشى-ەكسپورتتاۋشىلارى ءوزدەرى شىعارعان ونىمدەرىنىڭ تۇساۋكەسەرلەرىن وتكىزىپ, يراندىق رىنوكقا شىعۋ مۇمكىندىكتەرىن تالقىلادى. 200 يراندىق كومپانيالارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ, وسى كەزدەسۋلەر بارىسىندا ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, حيميا, فارماتسەۆتيكا, تاماق ونەركاسىبى ونىمدەرى كەڭىنەن تانىستىرىلدى.
اسىرەسە, ناتيجەلى وتكەن كەزدەسۋلەر قازاقستاندىق تەمىرجول تەحنيكالارىن تانىستىرۋ شارالارى بارىسىندا ايقىندالدى. يران تەمىر جولى باسشىلارىمەن 10-نان استام كەزدەسۋ وتكىزىلدى. وسى ماڭىزدى شارالار بارىسىندا يرانعا قازاقستاندىق لوكوموتيۆ, ەلەكتروۆوز, رەلس, جۇك جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارىن ساتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تىلگە تيەك ەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, «ەلەكتروۆوز قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس كومپانياسىنان 70 ەلەكتروۆوزدى, «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس-ءنىڭ 75 ماگيسترالدىق تەپلوۆوزىن, «اقتوبە رەلسارقالىعى زاۋىتى» جشس-ءنىڭ 130 مىڭ توننا كولەمىندەگى رەلستەرىن جانە «RAILWAYS SYSTEMS» كومپانياسىنىڭ 5000 بىرلىك جۇك ۆاگونىن يراندىق رىنوكقا جەتكىزۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. كەزدەسۋلەر ناتيجەسىندە يراندىقتار تاراپىنان 1000 جولاۋشى ۆاگونىن ساتىپ الۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىلدى. «بايتەرەك» حولدينگى بۇل كەلىسىمدى تەمىرجول كەپىلدىگىمەن نەسيەلەۋدى ۇسىندى. يراندىق تاراپ ءوز كەزەگىندە ۆاگونداردى ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
ەرەكشە اتاپ وتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە يراننىڭ ءىرى اۆتوكولىك ديلەرلەرىمەن وتكىزىلگەن كەزدەسۋ بولدى. وسى كەزدەسۋ بارىسىندا يراندىق ديلەرلەر قازاقستاندىق 1000 اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الۋعا ىنتا ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە, كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىندا ەنەرگەتيكالىق جانە مۇناي-گاز, كوممۋنيكاتسيالىق جابدىقتاردى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن جانە باسقالاردى جەتكىزۋ كەلىسىمدەرىنە قول جەتكىزىلدى.
قورىتا ايتقاندا, يران استاناسى – تەگەراندا وتكەن ەكى ەلدىڭ ءىسكەر توپتارى اراسىنداعى كەزدەسۋلەر ناتيجەلى دە جەمىستى اياقتالدى.
ۇلان سانجار.
