باتا

ونىڭ باسى دۇعا, بويى عيبرات, اياعى تىلەك, قالىبى تاربيە, نەگىزى سەنىم بىردە قالىڭ توپ اراسىندا تار جولدى جيەكتەگەن ەكى قارتپەن قاتارلاسىپ قالدىم. شامالارى توقسانعا جەتەر-جەتپەس, ءبىر-بىرىنەن اجىراپ قالماس ءۇشىن الاقاندارىن ايقاستىرا مىقتاپ ۇستاپ العان. اق جاۋلىعىنا ورانعان قارت اجەي اراگىدىك اللانى ايتىپ, كۇبىرلەپ قويادى. ءبىر-ءبىرىن سۇيەمەلدەپ, ءبىرىن-ءبىرى دەمەپ, قالت-قۇلت ەتكەن كۇيدە جەتەكشىلەرىنەن ءبىر ەلى قالعىلارى جوق. «ءاي, شال, جەتىپ قالدىق», دەگەن اجەيدىڭ كۇش-قۋاتىنىڭ ءالى دە بار ەكەنى بايقالدى. انانىڭ مەيىرىمى كوزىندە, ىقىلاسى كوڭىلىندە, اقىلى ءسو­زىندە بولادى ەمەس پە, قازاقى تاقياداعى جۇرىسىنەن شارشاعان قارت جۇبايىن جۇباتقان اجەگە ءبىر ادام: «قارتتارىم-اۋ, امان-ەسەن­سىزدەر مە, ءالى قول ۇستاسىپ ءجۇر ەكەنسىزدەر, بۇل باقىت قوي. قوساعىڭمەن قوسا اعار دەۋشى ەدى ۇلكەندەر, سول باتاعا كەنەلگەن ەكەنسىزدەر. امان بولىڭىزدار, اللا ءومىر بەرسىن سىزدەرگە», دەپ تامسانا سويلەدى. بۇل سوزگە كوڭىل­دەرى كولدەي بولعان قارتتار سول ارادا ارقا-جارقا اق باتالارىن بەرىپ جاتتى. «باتامەن ەل كوگەرەر, جاۋىنمەن جەر كوگەرەر» دەگەن قازاق ەدىك. بۇگىندە سول باتاعا بۇرىنعىداي ءمان بەرىلمەيتىندەي كورىنەدى بىزگە, داستارقان باسىندا شاتىپ-بۇتىپ باتا قايىرعان سىڭاي تانىتقانىمىز بولماسا. بالا كەزىمىزدە ۇلكەندەردىڭ قاباعىنان قورقاتىنبىز. ۇلكەن­دەردىڭ الدىن كەسۋ, قارسى كەلۋ, سوزىنە قۇلاق تۇرمەۋ, اقىلىن تىڭداماۋ, ءجونسىز رەنجىتۋ, قارعىس ەستۋ دەگەن مۇلدەم بولماۋشى ەدى. ۇلكەننىڭ كوزى مەن ءسوزىنىڭ وتكىرلىگىنەن بولار, ۇيگە ءبىر قاريا كەلە قالسا, انامىزدىڭ ەتەگى قورعان-تىن. قۇرمەتتىلىگىن دارالايتىن ولاردىڭ اق ساقالدارى ەدى. ابزال اتالاردىڭ تالعاممەن ايتاتىن ءاربىر ءسوزى ءبارىمىزدى ءتانتى ەتەتىن. سانالى عۇمىرىنان الىنعان سىرلى اڭگىمەلەرى بارشانى ۇيىتاتىن. ۇلاعاتتى باتادان تۇراتىن يگى دۇعالارىنا جۇرت قۇشتار كەلەتىن. «ءجون ءسوز – كوڭىلدى وسىرەدى, ءجونسىز ءسوز – ءۇمىتىڭدى وشىرەدى» دەگەندەي, ول ءداۋىر باتانىڭ زامانى ەدى. ىقىلاسىن ورنەكتەگەن اتالار كىتاپ ءتىلىن بىلمەسە دە, اسىپ-تاسىعان ءبىلىمى بولماسا دا, اق باتاسىنان جاڭىلمايتىن. ويتكەنى, جاماندىقتى جانىنا جۋىتپاعان, جاقسىلىققا ۇمتىلعان جاندار بولاتىن. سوندىقتان بولار, ويلارى العىر, سوزدەرى دىتتەگەن جەرىنە ءدوپ ءتيىپ جاتاتىن «ءتۇسى يگىدەن تۇڭىلمە» دەگەن اكە-شەشەمىز ءتۇزۋ جولدا ءتۇزۋ اقىل بەرەتىن اۋليەنىڭ, مەيىرىمى تاسىعان, ءجۇزى جىلى, يمانى كۇشتى ءدىنداردىڭ, ەل اۋزىنداعى شەشەننىڭ, سابىرى سالماقتى باسشىنىڭ, رۋحى مىقتى باتىردىڭ, ەلىنە سىيلى قارتتىڭ, جۇرتىنا قادىرلى اقساقالدىڭ دۋالى اۋزىنا قاراتاتىن. سول يگىلىكتى باتالار حالىققا ەرەكشە قۇدىرەتتى, سەنىمگە كۇش بەرەتىن قاستەرلى جولداما ەدى. «اتالار ءسوزى – اقىلدىڭ كوزى» دەگەن وسيەتپەن وسكەن بىزدەر, باتادان باق داريتىنىن سەزەتىنبىز. سول ۋاقىتتىڭ ورەندەرى اقىلدان پاراساتتى, توزىمنەن قايراتتى, جۇرەكتەن نۇرلى, ومىردە ىلكىمدى بولىپ ءوستى. ال, قازىرگى تۇرمىس بيلەگەن زاماندا تاعدىرىن ۋىسىندا ۇستاپ, تۋرا جولىنان اداسقاندارعا باتانىڭ قادىر-قاسيەتى جوعالعانى انىق. تارام-تارام بولعان مۇڭى­نان ارىلا الماي, مەشىتكە كەلەدى. سوندا, مەشىت مولداسىنان بۇرىن, اۋەلى اتا-انانىڭ باتاسىن الۋدى ۇسىنامىن. الايدا, قازىرگى ۇلكەننىڭ پەيىلى تارىلدى ما, اراداعى ارنا جوعالدى ما, ىشتەگى نيەت تاۋسىلدى ما, ايتەۋىر, ەرتەدەن كەلە جاتقان اتا سالتى كۇيىنىڭ السىرەگەنى بايقالادى. باتا – كوڭىلدىڭ كوزىن اشاتىن, اتادان جالعاسقان گاۋھار تاس. «جاق­سى ءسوز – جارىم ىرىس­تان» ءتالىم العان بابالار مۇراسى. ادامزات رۋحىنا سەرپىلىس بەرەتىن يماندىلىقتىڭ ناسيحاتى. سەبەبى, باتانىڭ باسى دۇعا, بويى عيبرات, اياعى تىلەك, قالىبى تاربيە, نەگىزى سەنىم. ال سەنىم ادامدى ەشقاشان ولتىرمەيدى. دۇعا قازا مەن تاعدىردى وزگەرتسە, باتا ادامعا ءۇمىت بەرىپ, عۇمىرىن ۇزارتادى. بىرەۋلەر باتانى ءدىني نانىم-سەنىمگە نەمەسە ونەرگە تەلىپ جاتادى. ونى اقىل-كەڭەستەن تۇراتىن اتالار عۇرپى دەسەم بولادى, بىراق ونەر ەمەس. ويتكەنى, باتانىڭ ءجونى مەن جولى بار. الەمنىڭ كوپشىلىگىندە مۇنداي باتا بەرۋ جورالعىسى جوق. باتا ءبىسمىللادان باستالىپ, ۇلى اللانىڭ مەيىرىم شاپاعاتىنا ۇلاسقانى ءجون. باتا بەرۋشى تاس­تاق جەردى باسقان تاعاسىز اتتاي كىبىرتىكتەمەۋى ءتيىس, ادىمىندا يمان نۇرى مەن ورالىمدى وي, ۇتىمدى اقىل قاتار جۇرگەنى ءجون. تۇسىنىكتى تۇردە ماعىناسى بولعانىمەن, ۇيقاستىڭ بولۋى شارت ەمەس. ءماتىنىنىڭ ۇنەمى وزگەرىسكە ءتۇسىپ وتىرعانى جاقسى. ياعني, باتانىڭ سوزدەرى قايتالانباي, باي ءتىلىمىزدىڭ شۇرايلى سوزدەرىمەن ورىلسە يگى. ءتورت نەمەسە التى شۋماقتان ءتىزىلۋى, قارا ولەڭگە جالعاسۋى مىندەتتى ەمەس. جاتتاندى ۇران, جالاڭ ءسوز, قۇرعاق ءتىل شىنايى باتاعا جاتپايدى. ول – جۇرەكتەن يىرىلەتىن تۇنىق ءسوز. ەستىگەن جاندى رۋحاني لاززاتقا بولەۋى ءتيىس. باتانى تىلەكپەن شاتىستىرماۋ كەرەك. تىلەك كەز كەلگەن جەر­دەگى كەز كەلگەن ادامنىڭ نيەتى مەن العىسى. ال, باتا ءومىردى كوركەمدەيتىن دۇعا, جانعا شيپا, جۇرەككە داۋا, كوڭىلگە ەم, سەنىم قارۋى. جاستايىنان باتامەن وسكەن بالا باتاگوي بولعانداي, باتانىڭ رۋحى ءاردايىم بيىك جانە اركىمگە قاجەت-اق. ال تىڭداۋشىسىنىڭ قۇلاعى قىراعى بولىپ, جۇرەگى قابىلداسا, ارى مەن نامىسى ويانادى, ءساتى تۇسسە, دەر كەزىندە سالىنعان ەم رەتىندە سانانى جاڭارتادى. مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعام­بارىمىزعا ءبىر ساحابا كەلىپ: «دۇعا مەن تىلەگىم ءاردايىم قابىل بولۋ ءۇشىن نە ىستەيىن؟» دەپ سۇراعاندا, «جەپ, ىشەر اس-سۋىڭدى تازالا», دەپتى. بۇدان اللاعا ادال, جانى تاقۋا, جۇزىندە يمانى, تىلىندە ءتاسپىسى, جۇرەگىندە زىكىرى, شىندىق پەن ادىلدىكتى قالاعان, وتىرىك پەن وسەككە ارالاسپاعان, رۋحاني تازا ادامنىڭ باتاسى قابىل ەكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. سوناۋ ءداۋىردىڭ باتالارى بۇگىنگى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىندە. شاكارىم بابانىڭ ەڭبەگىندە باتاسى قابىل بولاتىن اۋليەنىڭ حاجاجعا بەرگەن ۇلاعاتىنىڭ ءوزى ومىرلىك عيبرات. نەگىزىندە, مۇندايدا جاراتۋشى اللا, قاسيەتتى باتا, تاقۋا باتاگوي, باتا الۋشىنىڭ ورتاسىندا رۋحاني بايلانىس جۇرەدى. كەيبىر باتاشىلاردىڭ اللامەن بايلانىسى, ويىندا جىگەرى, سوزىندە سەنىمى, بويىندا تازالىعى بولماي جاتادى. كەيىنگى كەيبىر ازىن-اۋلاق باتالاردىڭ سيقى ءازىل-قالجىڭ مەن كۇلكى, ءتىپتى, سىقاققا اينالىپ, تىم قاتتى ماقتاۋدىڭ اياعى جاعىمپازدىق, سوڭى قارعىسپەن اياقتالىپ جاتادى. ماسەلەن, «...اللا سەنى وڭداسىن... ساعان جاماندىق ويلاعان, ەكى دۇنيەدە وڭباسىن», دەگەن سوزدەرمەن نالەتتەيدى. ءدىني تۇرعىدا, قارعىستىڭ ەكى ۇشى, ياعني وزىنە قايتىمى بولۋى ءمۇم­كىن. سوندىقتان, وتكەنىمىزدى ۇمىتپايىق. بۇگىنگى ونگەن ۇرپاعىمىزدى اتا سوزىمەن ءوسىرىپ, بابالار بۇلاعىنان سۋسىنداتايىق. دانالار وسيەتىمەن تاربيەلەپ, ۇلىلار جولىنا با­عىتتايىق. اتا دەپ كەلگەن ۇرپاعىنا اقساقال­دارىمىز اق جارما باتاسىن بەرە ءجۇرسىن... نۇرلان بايجىگىت ۇلى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ باس يمامى. وسكەمەن.