كوگىلدىر وتىن قۋانىشى

2015 جىلى ماڭعىستاۋ وڭىرىندە اتقارىلعان ەلەۋلى جۇمىستاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – بەينەۋ-بوزوي گاز قۇبىرىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى بولدى. بۇل ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قيانداعى بەينەۋ اۋدانى اۋماعىندا اشىلىپ, سول كيەلى ءوڭىردىڭ ەلەۋلى وقيعاسى سانالعانمەن, پايداسىن وبلىس اۋماعىنان تىس وبلىستار, مىڭداعان وتباسى كورەتىن ناعىز يگىلىكتى ءىس بولدى. قازاق دالاسىنىڭ جەر قويناۋى تابيعي كەن ورىندارىنا باي بول­عانمەن, ەل تاريحىندا كەز بولعان ءارتۇرلى زامان لەبىنە قاراي ونى تولىققاندى يگەرۋ, ەل كادەسىنە جاراتۋ ءىسى شۇبالاڭداپ قالعان بولاتىن. وسىنىڭ كەسىرىنەن ەلىمىزدىڭ ءبىر­قاتار وڭىرلەرى كۇندەلىكتى تۇرمىس­تارىنا وتە-موتە قاجەتتى كوگىلدىر وتىنعا قاجەتتىلىگىن وزگە ەلدەر ارقىلى شەشىپ كەلگەن بولاتىن. بۇل مۇمكىندىك ول ەلدەرمەن جۇرگىزىلگەن جىلى جۇزدەسۋ, كەلىسىمدەردىڭ ناتيجەسى ەكەنى بەلگىلى, ايتسە دە قازاق «كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» دەپ بەكەر ايتپاعان, ياعني وزىڭدە بولعانعا نە جەتسىن؟! مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باع­دارلاماسى اياسىندا بۇدان بەس جىل بۇرىن قولعا الىنعان بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1475 شاقىرىمدى قۇرايدى. ال بەينەۋ-بوزوي بولىگىنىڭ ۇزىندىعى 311 شاقىرىم بولسا, ونىڭ 124 شاقىرىمى بەينەۋ اۋدانىنىڭ اۋماعىنان تارتىلعان. العاشقى ءۇش جىلدا ۇزىندىعى 1143 شاقىرىمدى قۇرايتىن, جىلدىق قۋاتتىلىعى 6 ملرد. تەكشە مەتر گاز تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىنە يە بوزوي-شىمكەنت جەلىسى پايدالانۋعا بەرىلسە, قالعان بەينەۋ-بوزوي جەلىسىن پايدالانۋعا بەرۋ 2016 جىلدىڭ كوكتەمىنە مەجە­لەنگەن بولاتىن. الايدا, جۇمىس­تى تياناقتى ۇيىمداستىرۋ جانە قار­قىندى جۇرگىزە بىلگەن «قازترانسگاز» اق مەجەنى مەزگىلى­نەن بۇرىن باعىندىرىپ, وتكەن جەل­توقسان ايىندا, ءدال تۇرعىن­داردىڭ كوگىلدىر وتىندى تۇتىنۋ مەرزىمىنە ەڭسەردى. سونداي-اق, كومپا­نيانىڭ ۇتىمدى ءىس جۇرگىزۋدەگى يننوۆاتسيالىق شە­شىمدەرى ماگيسترالدىڭ باستاپقى قۇنىنان 150 ملرد. تەڭگەگە جۋىق قارجىنى ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزدى. جالپى, عاسىر جوباسىنىڭ قۇنى 3,6 ملرد. دوللارعا باعالانسا, ونىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا 90 پايى­­زىن ءوز وتان­داستارىمىز قۇ­راي­­ت­ىن 4 000-عا جۋىق ادام اتسالىستى. اتالمىش گاز قۇبىرىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ارقىلى قىزىلوردا, وڭ­تۇستىك قازاقستان, جامبىل, الماتى وبلىستارىنا, تالدىقورعان قالاسى توڭىرەگىندەگى اۋىلدارعا, بار­لىعى 577 ەلدى مەكەنگە گاز جەتەتىن بولادى. بۇلاردىڭ ىشىندە 230 اۋىل وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ اۋماعىنداعى ەلدى مەكەندەر, بىرقاتار اۋىلدار كوگىلدىر وتىنعا العاش رەت قول جەتكىزسە, ەندى بىرەۋلەرى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى گازىنىڭ تۇتىنۋشىسى بولىپ كەلگەن بولاتىن. كومپانيانىڭ تابىس­تى جۇرگىزىپ, ءساتتى ەڭسەرگەن بۇل جۇ­مىسى ارقىلى قازاقستانداعى بار­لىق ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارى ءوزارا توعىسىپ, تاسىمالداۋ, جەت­كىزۋ, وتكىزۋ باعىتتارى بويىنشا ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ سىرتتان گاز يمپورتتاماي, كەرىسىنشە, وزگە ەلدەرگە ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىنە جول اشتى. جاڭا گاز جەلىسى بىرقاتار ماسەلەلەردى شەشۋمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا تاسىمال قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ, وزگە قالالار تۇرعىندارىنىڭ دا گازعا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ سىندى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىمدى بولىپ سانالادى. ال ماڭعىستاۋ وڭىرىندە گاز ءوندىرۋ قۋاتتىلىعى قارقىن الىپ كەلەدى. 2014 جىلدىڭ 10 ايىندا 1 ملرد. 723 ملن. تەكشە مەتر كولە­مىندە گاز وندىرىلسە, 2015 جىلعى وسى مەرزىم ىشىندە ول مولشەر 2 ملرد. تەكشە مەتردى قۇراعان. وتانداستارىمىزدى وزگەنىڭ كو­گىل­دىر وتىنىنا تاۋەلدىلىكتەن قۇت­­قا­رىپ, ءوز ءونىمىمىزدى تۇتىنۋعا ءمۇم­­­كىندىك بەرگەن «بەينەۋ – بوزوي – شىم­­كەنت» ماگيسترالدى گاز قۇ­بى­­رى­­نىڭ ىسكە قوسىلىپ, پاي­دا­لا­­نۋ­عا بەرى­­لۋى 2015 جىلعى قوي جى­­­لىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇ­رار­­­لىق جا­ڭا­­لىق بولدى دەسەك, قاتە­لەس­پەيمىز. گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ماڭعىستاۋ وبلىسى.