ماقسات – تەڭگەگە سەنىمدى نىعايتۋ

داعدارىسقا قارسى كەشەندى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى ەلباسى جولداۋىنىڭ بارلىق باعىتتارىنان كورىنىس تاپقان. بۇل ورايدا اسىرەسە داعدارىسقا قارسى ءىس-ارەكەتتەر مەن قۇرىلىمدىق جاڭعىرۋلاردىڭ بەس باعىتى بەلگىلەنگەن ءتورتىنشى تاراۋدىڭ ورنى ەرەكشە. مۇندا ەڭ بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋعا باسا نازار اۋدارىلعان. ونى جۇزەگە اسىرۋدا ۇلتتىق بانككە جانە ونىڭ وبلىستارداعى فيليالدارىنا جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى. ۇلتتىق بانكتىڭ باتىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى عاليا ساتىبالدينامەن اڭگىمە وسىنداي باعىتتا ءوربىدى. – عاليا كامشاتقىزى, مەم­لەكەت باس­­شىسى بيىلعى جول­داۋىندا رەسپۋب­لي­كا­داعى اقشا-نەسيە ساياساتىنا بايلانىستى بۇ­عان دەيىن قوردالانىپ قال­عان ماسەلەلەردى جان-جاقتى ءارى تە­رەڭ ءتۇر­دە سارالاپ بەردى. مۇن­داعى باس­تى ماقسات باعانىڭ تۇراق­تى­لى­عىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنى بەل­گىلى. بۇعان نە دەيسىز؟ – ارينە جىل سايىن تەرەڭدەپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلە جاتقان نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا باعانى ۇنەمى تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ وڭاي ءىس ەمەس. سوندىقتان دا داعدارىسقا قارسى قۇرعان جوسپارىمىزدىڭ ءتىنى بەرىك, سۇيەگى مىقتى بولعانى ءجون. الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىندە جوعارى-تومەندى ينفلياتسيا دەڭگەيى بولماي تۇرمايدى. بۇل – قالىپتى قۇ­بىلىس. مۇنداي جاعدايداعى باستى مىندەت – ونىڭ دەڭگەيىن بارىنشا تومەندەتۋ. ءوزىڭىز ايتقانداي, باعانى قالىپتى ۇستاۋدىڭ باستى ءبىر جولى دا وسى. بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق بانك جولداۋدا قويىلعان تالاپتارعا سايكەس ەلىمىزدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيىن قازىرگى 6-8 پايىزدان ورتا مەرزىمدى ۋاقىتتا 4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ جولدارىن قاراستىرىپ وتىر. ۇلتتىق بانك جۇيەسىندەگى ءارىپ­تەستەرىمىزدىڭ بويىنان وسىنداي قا­سيەتتەر تابىلادى دەپ سەنەمىن. بۇ­عان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەك­تە ەكونوميكالىق رەفورمالار مەن اقشا-نەسيە ساياساتىن ءبىر-ءبىرى­مەن ۇيلەستىرە جانە ءوزارا بايلانىس­­تىرا جۇرگىزگەننىڭ تيىمدىلىگى مول دە­مەك­پىن. وسى ورايدا تۇپكى ماق­سات – نەسيە مەن ينۆەستيتسيالىق بەل­سەن­دىلىكتى جانە اقشا مەن قارجى تۇراق­تىلىعىن كوتەرۋگە باعىتتالۋى ءتيىس. تۇ­تاستاي العاندا, قارجى سەكتورىن ساۋىق­تىرۋ ماسەلەسىنە كەشەندى كوز­قا­راس قاجەت دەپ سانايمىز. سونىڭ ءبىرى وسى جۇيەنى سالىقتىق قولداۋ ەلە­مەنتتەرىمەن تولىقتىرۋ بولىپ تابى­لادى دەسەم, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىن. – رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى قا­زاق­ستان حالقىنا جولداۋىنا ۇلت­تىق بانك ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر­دەگى جۇمىس ىستەمەيتىن نەسيەلەر بويىنشا سترەسس-تەستىلەۋ جۇرگىزۋى قاجەتتىگىن العا تارتتى. وسىعان قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ – بۇعان دەيىنگى تاجىريبە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ءبارى بىردەي ەل مەن تۇرعىندار ءۇشىن ءتيىمدى تۇردە قىزمەت ەتە بەرمەيتىنىن كورسەتىپ وتىر. ەندەشە بۇلاردان نە ءۇمىت, نە قايىر. سترەسس- تەستىلەۋ جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە وسىندا. ەڭ باستىسى, مۇنداي تاباندى ءىس-شارالار بانك سەكتورىنداعى تۇراقتىلىقتى ورنىقتىرۋعا ىقپال جاساي الادى. ءارى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ىقتيمال شىعىندارىنىڭ اۋقىمىن ايقىنداۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, ەلگە نەسيە بەرۋ­مەن اينالىساتىن بانكتەر ءبۇ­گىنگى تالاپتارعا جانە جول­داۋ­دا قويىلعان مىندەتتەرگە سايكەس كاپي­تال­دان­دى­رۋدىڭ قاجەتتى كولەمىن الۋى كەرەك. كوپ جاعدايلاردا بۇلاي بولا بەر­مەيدى. سوندىقتان دا بەلگىلەن­گەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس­تىلىك تە ورنىعا قويمايدى. قىسقاسى, سترەسس-تەستىلەۋگە قاتىستى شارالار وتان­دىق بانكتەردىڭ باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىن كوتەرە الادى. قازاقستان دۇنيە­جۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولىپ كىرىپ, ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كا­لىق وداق شەڭبەرىندە ءىس-قيمىل تانىتىپ وتىرعان جاعدايدا بۇل وتە قاجەتتى شارا. – ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سە­نىم­دى نى­عاي­تۋعا قول جەتكىزۋ قاجەت­تىلىگى دە جول­­داۋ­دا تايعا تاڭبا باس­قانداي ايقىن كور­سەتىلگەن. ونىڭ باس­تى جولدارىنىڭ ءبىرى وتان­داس­تارىمىزدىڭ دوللارعا يەك ارتا بە­رۋىنەن ارىلۋى بولىپ وتىر. بانك سالاسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى رە­تىندە بۇل ماسەلەدە ءسىزدى تولعان­دىراتىن جايتتار قانداي؟ – بىرىنشىدەن, مەنى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ءتول ۆاليۋتامىز – تەڭگەگە قا­تىستى ايتقان تۇجىرىمدارى تولقىت­قانىن ايتقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە ۇلتتىق ۆاليۋتامىز – تەڭگەگە سەنۋىمىز قاجەت دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت. سونداي-اق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جولداۋ ءماتىنىن تەك قاعازدان وقىپ قانا بەرمەي, اراسىندا تەڭگەنى ءاربىر قازاقستاندىق باعالاۋى مەن قادىرلەۋى كەرەكتىگىن اۋىزەكى تىلدە دە ايتىپ بەرىپ وتىردى. بۇدان مەنىڭ تۇسىنگەنىم مەن كوڭىلگە تۇيگەنىم تومەندەگىدەي. بارشا قازاقستاندىقتار تەڭگەمەن ءومىر ءسۇرىپ, تەڭگەمەن ساۋدا جاساۋعا داعدىلانۋعا ءتيىس. وزدەرىڭىز ويلاپ كو­رىڭىزدەرشى, ءبىز كۇندەلىكتى تۇتىناتىن نانىمىز بەن مايىمىزدى جانە شۇ­جىقتى تەڭگەگە ساتىپ الامىز عوي. ءتىپتى, كيىمدى دە. اقشانى تەڭگە دەپو­زيتى تۇرىندە ساقتاعان ءتيىمدى. ءويت­كەنى, ەلىمىزدە ونىڭ پايىزدىق ءمول­شەرى دوللار دەپوزيتىمەن سالىس­تىر­عاندا الدەقايدا تومەن. بۇل – دول­لار­سىزداندىرۋدىڭ قاجەت­تى كورى­نىس­تە­رىنىڭ ءبىرى. بۇگىن بە, ەرتەڭ بە, ءتۇبى وتاندىق بانكتەر وسىنداي قا­دامعا كەلەدى. قانە, ءبىز ءبارىمىز بۇگىن تەڭگەگە سەنۋگە جانە تەڭ­گەمەن ءومىر سۇرۋگە تاعى ءبىر قادام جا­ساپ كو­رەيىك­شى. تەك سوندا عانا دول­لار­عا الاڭ­داماي كوڭىلىمىز ورنىعىپ, وزىمىزگە جانە ەلىمىزگە ءبىر پايدامىزدى تيگىزە الامىز. تەڭگەنىڭ ءرولىن كوتەرۋ ءۇشىن تۇ­تاستاي شوقتىعى بيىك شارالار كە­شەنىن ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ ءوزى تەك ءبىر عانا ەكونوميكالىق ىنتا­لاندىرۋ تۇرىندە قالا الماي­دى. سو­نىمەن بىرگە, ەلباسى ايتقانداي, كۇن سايىنعى داعدىمىز تەڭگەمەن ساۋدا جاساۋعا بەيىمدەلگەنى ءارى يكەم­دەلگەنى ءجون. بۇل ءۇشىن ەلى­مىزدە اكتيۆتەردىڭ بارلىق تۇرلە­رى مەن ساۋدا-ساتتىق ىسىندەگى قارىم- قاتىناستار ۇلتتىق ۆاليۋتانى قولدانۋ ارقىلى جۇرگىزىلۋى كەرەك. – اۋرۋ قالسا دا ادەت قالمايدى دەگەندەي, تۇرعىنداردىڭ كوپتەگەن بولىگى بۇعان دەيىنگى جىلداردا ءوز دەپوزيتتەرىن دوللارمەن سالۋعا اۋەستەنىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ال بۇگىنگى كورىنىس قانداي؟ بۇدان ارىلىپ بولدىق پا؟ ازاماتتار اراسىندا دەپوزيتتىڭ تەڭگەلىك سالىمىنا ۇمتىلىس بايقالا ما؟ وسى­عان ۇلتتىق بانك فيليا­لىن­داعى دەرەكتەر ارقىلى ناقتى جاۋاپ بەرە الاسىز با؟ – نەگە ناقتى جاۋاپ بەرە المايمىن, ابدەن بەرۋگە بولادى. ايتپەسە, ءبىز مۇندا ديرەكتور بولىپ نەسىنە وتىرمىز. بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن, 2015 جىلعى 1 قاراشاعا دەيىنگى كورىنىس بويىنشا وڭىردە جەكە تۇلعالار دەپوزيتىنىڭ جالپى سوماسى 1 ميلليارد 105 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ەكەنىن ايتقان ورىندى. مۇنىڭ ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەردىڭ ۇلەسى 35 پايىز بولسا, دوللارلى دەپوزيتتىك سالىمدار 65 پايىز. ءوزىڭىز كورىپ تۇرعانداي, كورسەتىلگەن دەرەكتەردە دوللار دەپوزيتى ازىرشە جوعارى. الايدا قازىرگى كۇنى بۇل كورىنىس اجەپتاۋىر وزگەردى. مىسالى, وبلىستا نەسيەلەر قازان ايىندا تۇگەلگە جۋىق تەك ءتول تەڭگەمىزبەن تولەندى. سونداي-اق, شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ قولما-قول رىنوكتارىندا اقش دوللارىن ساتۋ كولەمى اجەپتاۋىر تومەندەدى. وسىعان ءبىر مىسال. بيىلعى قىركۇيەكتە وبلىس تۇرعىندارى ارقىلى 22,6 ميلليون اقش دوللارى ساتىلىپ الىنسا, كەلەسى قازان ايىندا بۇل كورسەتكىش 16,5 ميلليون اقش دوللارىنا دەيىن تومەندەگەن. كورسەتىلگەن دەرەكتەر شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ بىرتىندەپ ازايىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. ەكىنشىدەن, بۇل تەڭگەگە دەگەن سەنىمنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى. بۇل ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس. وسىلايشا تەڭگەگە دەگەن سەنىمدى تولىقتاي ورنىقتىرىپ, تۇتاستاي ەكونوميكاداعى دوللارسىزداندىرۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە بولاتىنى انىق. – عاليا كامشاتقىزى, پرەزي­دەنت جولداۋىندا بىرىڭعاي جي­ناق­تاۋشى زەينەتاقى جانە پروب­لە­ما­لى نەسيەلەر قورلارىن, ونىڭ باس­قا دا قارجى ينستيتۋتتارىن ۇلتتىق بانكتىڭ باقى­لاۋىنان شىعارۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. بانك قىزمەتكەرى رەتىندە وسى ماسەلەگە قا­تىستى ايتار ويىڭىز قانداي؟ – مۇمكىن بۇل ءۇشىن ەلىمىزدەگى بانك جۇيەلەرى بويىنشا بۇعان دەيىن قابىلدانعان زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت بولاتىن شىعار. ءيا, پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, ۇلتتىق بانكتە ينستيتۋتتىق كەمشىلىكتەر ورىن العانىنا وسى سالانىڭ وكىلى رەتىندە ءبارىمىز دە قىنجىلامىز. ەندىگى ماقسات وسى كەمشىلىكتەردى جويۋ بولماق. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اتالعان ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىنە سەنىمدى نەگىز بەن ىرگەتاس قالاۋ قاجەتتىلىگى كورىنەدى. وسى ارقىلى كەلەشەكتە بۇعان دەيىنگى ۇستىرتتىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى جويۋعا بولادى عوي دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا العا قويىلعان مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيا­لاۋ باعىتتارى بويىنشا ۇلتتىق بانك ازىرلەپ جاتقان ستراتەگيالىق باعىتتاعى ۇسىنىستاردان كۇتەرىمىز كوپ. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.