ەل تىنىشتىعىنىڭ تىرەگى

تاريحتىڭ جاڭا جولىن جازىپ, تابالدىرىعىمىزدان جاڭا اتتاعان بيىلعى 2016 جىل دا قاستەرلى حالقىمىز ءۇشىن وتكەن جىلعى مەرەيلى بەلەستەرگە تولى كەزەڭدەي اسا اتاۋلى, ايرىقشا جىل. ويتكەنى, بيىل ەلىمىز بىزگە تاعدىر سىيلاعان ۇلى باقىتىمىز – تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. ءاربىر حالىقتىڭ ساناسىندا ەڭ قاستەرلى ۇعىم بولسا, ول دا وسى تاۋەلسىزدىك, ياكي ەلدىڭ ەلدىگىنە دەگەن ماقتانىش. بۇل مەرزىم از با, كوپ پە, بىراق قازاق ۇلتىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ شەشۋشى دە سىندارلى كەزەڭدەر وسى ءبىر ويماقتاي عانا ۋاقىت تەلىمىنە تيەسىلى. تاعدىرىندا مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قاستەرلى حالقىمىزعا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ وڭاي­عا سوقپادى. سوندىقتان دا, تاۋەل­سىزدىكتىڭ ءمانى مەن ماڭىزى دا ءبىز ءۇشىن ايرىقشا. ءبىز بۇل كۇندى ۇزاق تا زارىعا كۇتتىك. حالىقتىڭ وتكە­نىنە كوز جىبەرسەك, تاۋەلسىزدىك جولىندا اتا-بابالارىمىز قانداي قيامەتكە بارمادى دەيسىز. ۇرپاق بولاشاعى ءۇشىن قانشاما ەرلەر باسىن قۇرباندىققا تىكتى. وتار­لىق ەزگىگە قارسى كۇرەس سان عاسىر­لارعا ۇلاستى. ازاتتىق جولىندا قيىل­عان جان مەن توگىلگەن قاننىڭ وتەۋى شىعار, تاعدىردىڭ باعا جەتپەيتىن سىيىنا قازاقستان بەيبىت جولمەن قول جەتكىزدى. تاۋەلسىزدىك العان 16 جەلتوق­ساننىڭ ەرتەڭىندە الماتىداعى رەسپۋبليكا الاڭىندا وتكەن ال­عاشقى ميتينگىدە «تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ بارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولى­نا شىن­داپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. الەۋەتى­مىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تا­سۋى دا ءوز قولىمىزدا. كەڭ-باي­­­تاق جە­رىمىزدىڭ بايلىعى وسى دالا­­نىڭ تۇپكىلىكتى حالقىنا دا, تاع­دىر قوسىپ, بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جات­قان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە دە مول جەتەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلى­مىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن», – دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى تۇڭ­عىش سوزىندە-اق ەگەمەن ەل بولۋ قاي-­قايسىمىزعا دا ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەيتىنىن ايقىنداپ بەرگەن ەدى. ەگەمەندىكتىڭ ارقاسىندا تۇس-تۇس­تا قالعان تاريحىمىز تۇگەن­دەلىپ, تىلىمىزگە, ءدىنىمىز بەن ءدىلى­مىزگە ورالدىق. ۇلتتىق سالت-ءداس­تۇ­رىمىزدى جانداندىردىق. وسى تاريح قويناۋىنىڭ ىشىندە قاس-قا­عىم ءساتتى قۇرايتىن ۋاقىتتا قازاق­ستاندى الەمدەگى الىس-جاقىن ەلدەر ساياسي تۇراقتى, ەكونوميكالىق وركەندەۋ جولىنا تۇسكەن سەنىمدى ارىپتەس, كەلەشەگى كەمەل مەملەكەت رەتىندە مويىندادى. شەكاراسى شەگەندەلگەن, قۋاتتى مەملەكەتكە اي­نال­دىق. ءوز كەزەگىندە, وسى مەم­لەكەتتىڭ كوك تۋىن بيىكتەتە ءتۇسۋ مىندەتى – ءاربىر قازاقستان ازاماتىنا تاعدىر سىيلاعان ۇلى باقىت. قاۋىپسىزدىك بەكەمدىگى – ەڭسەلى ەلدىك كەپىلى. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزگى تىرەگى دە سول مەملەكەت ىشىندەگى تۇراقتىلىق. تۇراقتىلىق قاي جەردە بولادى؟ تۇراقتىلىق بىرلىك بولعان جەردە بولادى. ءبىز ەل تۋرالى ايتقاندا, ەڭ الدىمەن, ەل بىرلىگىن ايتۋعا ءتيىسپىز. ەگەر ەلدىڭ ىشىندە ساياسي تۇراقتىلىق بولماسا, الەۋمەتتىك دامۋ بولماسا, ول ەلدە ەشۋاقىتتا دا باياندى دامۋ بولمايدى. بۇل جەردە, ءتىپتى, تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى تۋرالى ايتۋعا دا ورىن جوق. وتە قيىن. نەگە دەسەڭىز, ەلدىڭ ىشكى سايا­سي جاعدايى شايقالعان جاع­دايدا ءبارى دە شايقالادى. بۇل – تاۋەلسىزدىككە بىردەن-ءبىر قا­تەر. ىشكى تۇراقتىلىعى سىر بەر­گەن مەملەكەتكە سىرتقى فاكتور­لاردىڭ اسەر ەتۋى وتە وڭاي. ال ەل بىرلىگى مىقتى بولعان جاعدايدا عانا مىقتى مەملەكەت تۋرالى اڭگى­مە قوزعاۋعا ورىن بار. «تاۋەل­سىزدىك تاعىلىمى» دەگەننەن شى­عادى, ماسەلەن, وتكەن 25 جىل­دا كوپەتنوستى مەملەكەتتە ىن­تى­ماقتىڭ نەگىزىن شايقالتپاي ۇستاعاندىقتىڭ ءوزى ۇلى جەتىستىك, بۇل – ەلباسىمىزدىڭ دا, ەلىمىزدىڭ دە ۇلكەن ءبىر جەڭىسى. تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باس­تاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تى­نىش­تىعىن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىس­تى ماسەلەلەردى ءاردايىم باس­تى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. ءتىپ­تى, ەلىمىزدىڭ وسى كۇنگى جەمىستى جولى­نىڭ باستاۋى بولىپ سانالاتىن «قازاقستان-2030» ستراتەگيا­سىندا مەملەكەت باسشىسى: «بوس­تاندىق پەن تاۋەلسىزدىكتى جە­ڭىپ الۋ جەتكىلىكسىز, ونى تاباندى ءتۇر­دە قورعاپ, نىعايتىپ, ۇرپاقتارعا قالدىرۋ قاجەت. ەگەر ءبىز ءوز مەملە­كەتتىلىگىمىزدەن ايىرىلىپ, ەگەمەن­دىگىمىزدىڭ نەگىزدەرىن, ءوز جەرلە­رىمىز بەن رەسۋرستارىمىزدى قولى­مىزدان شىعارىپ الساق, بىزگە كەشى­رىم جوق», – دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى ورايدا, ايرىقشا نازار اۋدارارلىعى, ەلباسى ن.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى قۇوقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ­گە ءجىتى كوڭىل بولە وتىرىپ, ەگە­­مەن­دىك دەكلاراتسياسى جاريا­لان­عاننان كەيىن نەبارى 26 كۇن ءوت­كەن سوڭ مەملەكەتىمىزدە العاشقى كۇش-قۋات ورگانى رەتىندە ىشكى اسكەر­لەردى قۇرعانى ءبىز ءۇشىن ماق­تا­نىش جانە مەملەكەت تاراپىنان كور­سە­تىلگەن ايرىقشا سەنىم. سول 1992 جىلعى 10 قاڭتاردان باستاپ ىشكى اسكەرلەردىڭ جەكە قۇرامى العا قويىل­عان تاپسىرمالاردى لايىق­تى تۇردە ورىنداپ, جەكە ادام مەن ازا­ماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقى­عىن, قاۋىپسىزدىگىن, قوعام قۇندى­لىقتارىن, مەملەكەت تۇراق­تى­لىعى مەن تىنىشتىعىن قاۋىپ-قاتەر­لەردەن جان-جاقتى قورعاۋ جولىن­داعى جاۋاپتى قىزمەتىن تەك قۇقىق­تىق شەڭبەردە ىسكە اسىرىپ كەلەدى. وتكەنسىز بۇگىن جوق. تاۋەل­سىز­دىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنداعى ءوت­پە­لى كەزەڭنىڭ ۋاقىتشا قيىن­شى­لىق­تارى ءالى ەسىمىزدە. ەكونو­­- مي­كامىز قارىشتاپ العا دامى­عان بۇگىنگىدەي بەرەكەلى كەزەڭدە سونداي جاعدايلار بولىپ ەدى دەسەڭىز, كەيىنگى بۋىن وعان ءمۇل­دەم سەنبەيتىن دە شىعار. باس­قانى ايتپاعاننىڭ وزىندە, العى شەپتەگى اسكەري بولىمشەلەرىمىزدە قاراپايىم عانا ەلەكتر جارى­عىنىڭ بىردە بولىپ, بىردە بول­ماعان دا كەزدەرىن باستان وتكىزدىك. ەلگە ادال قىزمەت ەتىپ, وتان قور­عاۋ­دى ەڭ قاستەرلى قىزمەت سا­نا­عان ازاماتتارىمىز مۇنداي جاع­­داي­لارعا شىدامدىلىق پەن ءتوزىم­دىلىك تانىتتى. ولاردىڭ كۇندە­لىكتى قىزمەتتىك ءىس-ارەكەتتەرىن ءجۇ­زەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق عيما­رات­تار بۇزىلماستان سول قالپىندا ساقتالدى. تەحنيكالارىمىز بەن قارۋ-جاراقتارىمىز دا تالان-تاراجعا ۇشىراعان جوق. ەڭ باس­تى­سى, ساربازدارىمىزدىڭ باسى امان, باۋىرى ءبۇتىن بولدى. مەم­لەكەت تاراپىنان بىزگە ەڭ الدىمەن تالايلى تاعدىردىڭ ەنشىسىنە ساي بۇرىنعى كەڭەس وداعىنان قالعان وسكەمەن, كۋرچاتوۆ جانە ستەپنوگور قالالارىنداعى سترا­تەگيالىق اسا ماڭىزدى نىسانداردى كۇزەتۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق, كوپتەگەن تۇزەۋ مەكەمەلەرى مەن ەل ءۇشىن ماڭىزدى نىسانداردىڭ قاۋىپسىزدىگى دە سەنىمدى قامتاماسىز ەتىلدى. سول كەزدە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپى­رىندەگى اسكەري بولىمدەردە كاسى­بي ماماندىقتارىن تەرەڭنەن مەڭ­گەر­گەن اسكەري قىزمەتشىلەر كوپ­تەپ قىزمەت اتقاردى. وداق ىدى­را­عان بويدا, ولاردىڭ باسىم كوپ­شىلىگى وزدەرىنىڭ تاريحي اتا­مە­كەندەرىنە قاراي اتباسىن بۇر­دى. ءتىپتى, ەشكىم كۇتپەگەن وسى قول­باي­لاۋدى دا اسكەر باسشىلىعى وڭىنان شەشە ءبىلدى. جوعارى ءبىلىمدى زاپاستاعى وفيتسەرلەردى شاقىرىپ, ىشكى اسكەرلەر سالاسىنا مامانداندىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردىك. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇگىندەرى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ كەلەدى. پەتروپاۆل قالاسىنداعى ىشكى اسكەرلەردىڭ جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىن ىشكى اسكەرلەردىڭ اسكەري ينستيتۋتى دەپ اتاۋىن وزگەرتىپ, كەلەشەكتەگى تاعدىرلارىن اسكەري ومىرمەن باي­لانىستىرعىسى كەلەتىن جاستارىمىزدى وقۋعا قابىلدادىق. ەل مەن جەردىڭ بۇتىندىگىن ويلا­عان اعا بۋىن ارىپتەستەرىم سول كە­زەڭ­دەردەگى قيىنشىلىقتاردا بوساڭدىق تانىتقان جوق, قاي­تا مەم­­لەكەتىمىزدىڭ تاۋەل­سىز ەل اتان­عانىنا شىنايى قۋانعاندارىنا كۋامىن. پرەزيدەنتىمىز بەن ۇكىمەتىمىزدىڭ تەرەڭ تۇسىنۋلەرىنىڭ ارقاسىندا ىشكى اسكەرلەردى سان-سالالى جاعىنان دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. مىنە, وسىلايشا سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتتىك. 2014 جىلى 21 ساۋىردە ەلباسىنىڭ جار­لىعىمەن ءىىم ىشكى اسكەرلەرى ۇلتتىق ۇلان مارتەبەسىنە يە بولىپ, جاڭا سەنىم ارتىلدى, جاڭا ستراتەگيالىق مىندەتتەمەلەر جۇكتەلدى. ەڭ الدىمەن ءتاۋ ەتەر تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ءبۇ­گىن­گى ۇلتتىق ۇلان جەكە قۇرامى ءوز­دەرى ءجۇرىپ وتكەن 25 جىل ىشىندە زامان تالاپتارىنا ساي تولىق, جان-جاقتى قالىپتاستى. ءبىز ۇلتتىق ۇلاننىڭ قۇرىلعان كۇنى – 10 قاڭتارداعى بارلىق سالتاناتتى شارالاردى ءتاۋ ەتەر قۇندىلىعىمىز – تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناپ, «ءبىز – بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلتپىز» اتاۋىمەن ەلوردا تورىندەگى «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىنان ءدۇيىم جۇرتشىلىققا ارنالعان گالا-كونتسەرتپەن باستاعالى وتىرمىز. الداعى جالعاسىن تابار شا­رالاردىڭ بارلىعى دا ەلدىگىمىزدىڭ مەرەيلى بەلەسىن ۇلىقتاۋعا ارنالا بەرەتىن بولدى. قورىتا ايتقاندا, ۇلتتىق ۇلان – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى, ەلدى­گىمىزدىڭ قىراعى قورعانى. ازات­تىق تۋىن جىقپاي, جوعارى ۇستاۋ – ەل قورعاعان ەرلەرگە سىن. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ءجىتى نازا­رىمەن الداعى ۋاقىتتارى دا قور­عانىس سالاسى لايىقتى دامي بە­رەتىنى ءسوزسىز, ويتكەنى, ءبىز – جاۋ ىزدەمەسەك تە, ءوزىمىزدىڭ اسىل مۇرات­تارىمىزدى جان اياماي قورعاۋدى ۇعىنعان ۇلى ەلمىز. بۇگىنگى الەم ەلدەرى نەبىر جايتتاردى باستان كەشىپ وتىرعان الماعايىپ زاماندا جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەر وتكەلىنەن ەلدى امان الىپ ءوتىپ قانا قويماي, دامۋدىڭ داڭعىل جولىن كورسەتكەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاق­ستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» جولداۋىندا, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا جاڭا مىندەتتەر بەلگىلەنىپ, ماقساتتار مەن مەجەلەر ايقىندالدى. ءوزىمىزدىڭ تىكەلەي مىندەتىمىز – ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى – بىرلىك پەن تى­نىش­تىقتى قورعاۋدا وزگە دە مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق ۇلاننىڭ جەكە قۇرامى دا بارلىق كۇش-جىگەرىن, قايرات-ەڭبەگىن اياماي جۇمساي بەرەتىن بولادى. ارايلاپ اتقان اق تاڭىمىز, بارشا يگىلىكتەرىمىزدىڭ باستاۋى – ەل تاۋەلسىزدىگى باياندى بولسىن. رۋسلان جاقسىلىقوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ گەنەرال-لەيتەنانتى, باس قولباسشىسى.