09 قاڭتار, 2016

بيىك رۋح, ەرەن ەڭبەك كەرەك

477 رەت
كورسەتىلدى
9 مين
وقۋ ءۇشىن
ناۋرىزباي بايكاداموۆمەملەكەت تاريحىندا ەرەكشە ءبىر كەزەڭدەر بولادى. مۇنداي ۋاقىت ەلدىڭ بولاشاقتاعى دامۋىندا شەشۋشى ءرول اتقارۋى مۇمكىن ەكەنى بەلگىلى. قازىرگى كەزدەگى سىرتتان كەلگەن داعدارىس اسەرى قازاقستاندىقتاردى دا سىن تەزىنە سالىپ تۇر. سوڭعى ۋاقىتتا مەملەكەت تاراپىنان داعدارىستىڭ وتاندىق ەكونوميكانى از شارپۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق ءىس-شارالار قولعا الىنىپ كەلەدى. بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت الدىندا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتىن قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جاريالاعان بولاتىن. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋى الەمدىك دەڭگەيدەگى داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ جولدارىنا ارنالدى. بيىلعى جولداۋ بىزدەردى, ءبىرىن­شىدەن, «قيىندىقتى قۇداي سالدى, مەن كوندىممەن» ەركىن, سانالى تۇردە قابىلداۋعا, ەكىنشىدەن, قابىلداي وتىرىپ, ەڭسەنى تۇسىرمەي, بيىك رۋحپەن قيىندىققا قارسى تۇرىپ, جەڭىسكە جەتۋگە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان جۇمى­لۋعا شاقىرادى. ويتكەنى, از ۋاقىتتا جوقتان بار جاساپ, الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنان ويىپ ورنىن الۋعا جىگەرى جەتكەن ەلدە قا­لاي­­شا داعدارىس بولۋى مۇمكىن, داع­­دا­رىس ءبىزدىڭ سانامىزدا سياقتى. سول سە­­بەپتى دە ەلباسى «نۇر وتان» پار­تيا­سى مۇشەلەرىنە, باسقا دا ساياسي پار­­تيا­لارعا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار­عا جاعدايدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تا­رىن تياناقتى جۇرگىزۋدى جۇكتەپ وتىر. شىنىندا دا ءبىزدىڭ عاسىرىمىز – پسيحولوگيالىق تۇرعىدان مىقتى ادامداردىڭ عاسىرى. الەمدەگى بەدەلدى ساراپشى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى سانالاتىن ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋىنشە, ادام­داردىڭ 95 پايىزى ءومىردىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن ەستيدى, تۇسىنەدى, كەلىسەدى. بىراق قاجەتتى ىشكى سەزىمدەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ومىردە قولدانا المايدى ەكەن. وسى باعىتتا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن حح عاسىردىڭ بەلگىلى پسيحولوگى زيگ زيگلار: «بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى – باسقا ادامداردىڭ ءتاجى­ري­بەلەرى ارقىلى ءوز قاجەتتىلىگىنە قول جەتكىزۋ», دەيدى. ال تانىمال زەرتتەۋشى-عالىم دجون ماكسۆەلل: «كوپ ادامداردىڭ جەتىستىكتەرگە جەتە الماۋى, كىمدەردىڭ سوڭىنا ىلەسۋدى بىلمەيتىندىگىندە», دەپ كورسەتەدى. ۇلى ابايدىڭ دا «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ» دەپ جىرلاۋى ءبىزدى ادامزاتتىڭ وڭ تاجىريبەلەرىنەن بوي تارتپاۋعا شاقىرعانى دەپ بىلەمىز. ەلباسى دا ۇنەمى الەمدىك داعدا­رىستى ەڭسەرۋ مۇمكىندىكتەرىن سارالاپ, كەز كەلگەن قيىندىقتىڭ اركىمگە ارنالعان جەتىستىككە جەتۋدىڭ جاڭا باسپالداعى دەگەن كوزقاراستى ۇستانىپ كەلەدى. ال قازاقستان ءۇشىن بۇل قيىندىقتى ەڭسەرۋ سونشالىقتى اۋىر دەي المايمىز. سەبەبى, ەلىن سارا جولمەن باستاپ كەلە جاتقان باسشىمىز بار. ءبىز ەلباسىنىڭ 25 جىل بويى قولدانىپ جۇرگەن بولاشاققا سەنىممەن قاراۋ, كەز كەلگەن جاعدايدان مۇمكىندىكتەر تابۋ سياقتى ەرەكشە قاسيەتتەرىن ۇيرەنۋگە جانە جۇزەگە اسىرۋعا مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك. كەزىندە, 2009 جىلعى جولداۋىندا «ۋاقىت وتەدى, سودان كەيىن ءبىز وسى داعدارىستى دا ەڭسەرگەنىمىز تۋرالى ايتاتىن بولامىز» دەپ سابىرعا شاقىرعان ساليقالى ءسوزى بۇكىل قازاقستاندىقتارعا جىگەر بەرىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمىزدى ۇمىتقان جوقپىز. ءسويتىپ, بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى سەنىم ارتا ءتۇسىپ, ەلىمىز جاڭا بەلەستەردى ەڭسەرۋىن جالعاستىردى. بۇدان الار ساباق, مەملەكەت باسقارۋدا ەل باسشىسىنا دەگەن سەنىمدى ەشتەڭە الماستىرا المايدى. مەملەكەت باسشىسىنا سەنىم بولماعان جەردە ەلدىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. سوندىقتان, سەنىممەن بىرگە, ءبىز ەلباسىن ماقتاعاننان گورى, ارقايسىمىز ءوز ورنىمىزدا ادال ەڭبەك ەتۋ ارقىلى قولداعانىمىز دۇرىس. ەندىگى جەردە ارقايسىمىز ءوزى­مىز­دىڭ مۇمكىندىگىمىز تۋرالى قاتە ءتۇ­سى­­نىكتەرىمىزدى جويا الساق, حالقى­مىز­دىڭ ۇلى قورى – ەلىمىزدىڭ ءبىر­تۇ­تاس ەرىك-جىگەرىن, ىشكى بىرلىگى مەن تۇراق­تىلىعىن پايدالانا وتىرىپ, بارلىق قيىنشىلىقتاردان جەڭىمپاز بولىپ شىعۋعا بولادى. ۋينستون چەرچيلل: «قوعام قى­سىم­عا ۇشىراعاندا, جەكە ادامدار بىرىكسە, جاڭا جەتىستىكتەرگە قول جەت­كى­زۋدىڭ مۇمكىندىگى مول», دەيدى. بىراق كارل ماركس جازعانداي, «ەڭ الى­نۋى قيىن قامال – ادامنىڭ باس سۇيەگى» ەكەنى دە راس. دەگەنمەن, ادام ساناسىن وزگەرتۋدە وسىنداي كەزەڭدەردى دۇرىس قولدانۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ ۇستانىمىن وڭدى پايدالانۋ – جەتىستىككە جەتكىزەر تۋرا جول. كەشەگى ەكونوميكامىزدىڭ قاۋىرت ءوسۋ كەزەڭىندەگى «تىنىشتالعان» سانانى ءدۇر سىلكىندىرەر ۋاقىت قايتا كەلدى. ۋاقىتتى بەكەر ۋايىمعا جىبەرمەي, ناقتى شەشىم قابىلداۋدى زامان تالاپ ەتىپ وتىر. وسى تالاپتى وڭ پايدالانا بىلگەن مىقتى مەملەكەتتەر, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان حالىقتار, ءاربىر ازامات قانا بۇل قيىندىقتى پايدامەن ەڭسەرەدى. ال قازاقستان بۇدان قالاي شىعادى؟ ول بۇكىل قازاقستان حالقىنا بايلانىستى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىندە قازاق حالقىنا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. سەبەبى, ەلباسى ايتقانداي, «قازاقتار جاڭا قازاقستاننىڭ بولمىسىن قالىپتاستىرۋدا بارشا ۇلىستاردى ۇيىستىرۋشى رولگە يە». جولداۋداعى ينۆەستيتسيا تارتۋ, سىرتتاعى كاپيتالدى اكەلۋ, تەڭ­گەنى قۇرمەتتەۋ, ۇلتتىق ءونىمدى ارتتىرۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكادان باس تارتۋ سياقتى ماسەلەلەردىڭ سىرتىندا ۇلتتىق مۇددە تۇر. سونىمەن بىرگە, وسىنداي ۇلتتىق مۇددەگە بىرىگە وتى­رىپ, ۇلتتىق ار-وجدان, ۇلتتىق سانا, ۇلتتىق نامىس بىرلىگىندەگى كەم­شى­لىكتەردى ازايتامىز, ەلىمىز دامۋىن­داعى ەرەكشە ءرول اتقاراتىن ۇلتتىق قادىر-قاسيەت, ۇلتتىق مىنەز-ق ۇلىقتى, ۇلتتىق رۋحتى شىڭداي الا­مىز. وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە ەل بىرلىگى بۇرىنعىدان دا نىعايا تۇسەتىن بولادى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى – ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىن­داعى بارلىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋدا «نۇر وتان» پارتياسىنا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك ارتقانى بەلگىلى. پارتيا توراعاسىنىڭ بۇعان دەيىنگى دە تاپسىرمالارى اياسىندا بۇگىنگى كۇنگە «نۇر وتان» ءبىرشاما دايىندىقتارمەن كەلىپ وتىر. باسىم بولىگىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى قۇرايتىن پارلامەنتتە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى 60-تان استام زاڭ قابىلداندى. پارتيا دا ءوز الدىنداعى مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاساپ, رەگلامەنتتىك قۇجاتتار قابىلدادى. باسىم كۇشتەردى جەرگىلىكتى باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنا (بپۇ) بەرۋ ارقىلى ءاربىر پارتيا, فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتىرىلۋدا. ورتالىق اپپاراتتىڭ جاڭاشا ۇيىمداستىرۋ نەگىزىندە ءاربىر اقپارات بپۇ – اۋماقتىق-ايماقتىق قۇرىلىمدار جۇيەسى ارقىلى جەر­گىلىكتى تۇرعىندارعا جەتكىزىلۋ جۇمىس­تارى ورىندالۋدا. ولاردان كۇندەلىكتى احۋال جايلى مالىمەتتەر الۋ جولعا قويىلىپ, كەرى بايلانىس ورناتىلدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فيليالى, ماسليحاتتاعى فراكتسيا, ءماسليحات بايلانىسى كۇشەيىپ, جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى وكىلەتتىلىك قۇزىرەتى ارتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 2015-2025 جىل­دارعا ارنالعان جەمقورلىققا قارسى كۇرەس باعدارلاماسىن ورىنداۋ ماقساتىنداعى ازىرلەنگەن «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. اتالمىش قۇجات قوعامدىق ينستيتۋتتار مەن ازاماتتاردىڭ مەملەكەت­تىك ورگاندار قابىلدايتىن شەشىم­دەرگە كەڭىنەن قاتىسۋى ارقىلى قوعام­دىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا باعىت­تالعان. ەندىگى جەردە, قوعامدىق ينستيتۋت مۇشەلەرى ەلىمىزدە, وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان جارقىن ىستەردى ناسيحاتتاۋمەن قاتار, جالقاۋلىق, ماسىلدىق, كەرىتارتپالىق, ىسىراپ­شىلدىق, ءجونسىز مالىمەت تاراتۋ, ءدا­لەل­سىز ارىزقويلىق سياقتى قوعام­داعى جاعىمسىز ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويۋ جۇمىستارىنا دا ار-وجدان تاراپىنان جاۋاپتى بولادى. جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, داع­دا­رىس­تىڭ بارلىعى وتكىنشى, وتەدى دە كە­تەدى. جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات ادام­داردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ جۇ­مىسىن بۇدان ءارى دە كۇشەيتە تۇسە­تىنىن جولداۋدان وقىپ-بىلدىك. الاي­دا, «مەملەكەتتىڭ شەكتەن تىس قام­قورلىعىنان ورتاق ءىس-ارەكەتتىڭ قۋاتى زارداپ شەگەدى» دەگەن تەوريانى دا ەستەن شىعارمايىق. كۇنى كەشە عانا ومىردەن وتكەن زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى, قوعام قايراتكەرى ءابىش كەكىلباي ۇلى ايتقانداي «بۇگىنگى وتان­شىلدىق – ءتوزىم, بۇگىنگى ەرلىك – سا­بىر, بۇگىنگى ەلدىك – تىنىشتىق» جولىن­دا ءبىر بولايىق! شىعىس دانا­لىعى «ادامداردىڭ پايدالىسى – ادام­دارعا پايدا كەلتىرگەندەر» دەيدى. ولاي بولسا, «ءبارىمىز ءبىرىمىز ءۇشىن, ءبى­رى­مىز ءبارىمىز ءۇشىن» بيىك رۋح, ەرەن ەڭبەك­پەن ۇلى دالا ەلىن دامىتا بەرەيىك! ناۋرىزباي بايقاداموۆ, «نۇر وتان» پارتياسى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. قىزىلوردا وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

تۇتىنگە تۇنشىققان وسكەمەن

ايماقتار • بۇگىن, 08:50

ايرىقشا اكۆامادەنيەت

شارۋاشىلىق • بۇگىن, 08:45

ازاماتتىق ۇستانىم

ساياسات • بۇگىن, 08:43

ەل وركەندەۋىنىڭ جاڭا باعدارى

ساياسات • بۇگىن, 08:38

تاريحي تاڭداۋ

پىكىر • بۇگىن, 08:28

21 شەتەلدىك بايقاۋشى اككرەديتتەلدى

رەفەرەندۋم • بۇگىن, 08:17

جارىس كۇندەلىگى

سپورت • بۇگىن, 08:15