حالال جانە حارام

تولعاندىرار تاقىرىپ ___________________________________________ سوڭعى كەزدەرى دۇكەن سورەلەرىنەن “حالال” دەگەن بەلگىنى ەت ونىمدەرىمەن قوسا, سۋ جانە تاعى باسقا دا ونىمدەردەن ءجيى كورەتىن بولدىق. كورەتىن بولدىق تا ويعا قالدىق. ادامزات بالاسىنا يسلامدا رۇقسات ەتىلمەگەن حارام نارسە قاتارىنا دوڭىز بەن حارام مالدىڭ ەتىنەن وزگە نە كىرەدى؟ بۇل جونىندە تۇسىنىگىمىز قازاقى مال سويۋ مەن جوعارىدا كەلتىرگەن دالەلىمىز حارام مالدىڭ ەتىن جەمەۋدەن ءارى اسا قويمايدى. سوندىقتان بۇل جونىندەگى ماعىنا مەن تۇسىنىكتى كەڭەيتۋگە بارىنشا كۇش سالۋعا بەل بۋدىق. ونىڭ ءساتى جۋىردا عانا استانا قالاسىندا وتكەن حالال تاعامدار كورمەسى قارساڭىندا ءتۇستى. دەگەنمەن, ارام جانە ادال ماعى­نالارى ءاۋ باستاعى قازاقى تۇسىنىگى­مىزدەن الشاق ەمەس ەكەن. ءتىپتى وسى ءبىر قاراپايىم قازاقى پايىمدار­دىڭ استارىندا ۇلكەن, تۇتاس ءبىر دۇنيە جاتىر. كورمەنى ارالاۋ بارى­سىندا حالال سۋ مەن جۇمىرتقانىڭ, مايدىڭ, ساقتان­دىرۋدىڭ, ءتىپتى حالال ءدارى-دارمەك­تىڭ, قىز-كەلىن­شەكتەر بوياۋىنىڭ بار ەكەندىگىنەن دە حاباردار بول­دىق. سويتسەك, ءبىز بىلەتىن “حالال” تۇسىنىگىنىڭ قولدا­نىس اياسى وتە كەڭ ەكەن. تۇتاس ين­دۋس­تريانىڭ وزەگىنە اينالعان ادالعا بايلانىستى ءوندىرىس سەكتورلارىن بىلگىڭىز كەلسە, ساۋساعىڭىزدى بۇگىپ ساناي بەرىڭىز. ونىڭ العاشقىسى – يسلام بانكى. شاريعات بويىنشا مۇسىلمان قار­جىسىنا ۇستەمە, ءوسىم­اقى سۇراۋعا بولمايدى. يسلام بانكى­ندە دە سو­لاي, ايىرماشىلىعى ءسىز اشقىڭىز كەلەتىن كاسىپورىن نەمەسە ءون­دىرىس­تىڭ بەلگىلى ءبىر ءبولى­گىنە سىزبەن ارىپتەس بولادى. ەكىنشى – تاعام سالاسى. وعان اس اتاسى نان, سۋ-سۋانىڭىز, ءسۇت, ايران ونىمدەرى, سونىمەن قاتار تاتتىلەر جاتادى. ءۇشىنشى – كيىم ونەركاسىبى, پارفيۋ­مەريا. مۇسىلمان ايەلىنىڭ كيىمى ءبىر تەكتى, ەش ءسان جوق دەگەن­دەر قاتتى قاتەلەسەدى. مۇسىلمان ايەلى ءساندى ءارى ادەمى كيىنە بىلەدى دەگەن تۇسىنىك الەمدى مويىنداتىپ وتىر. ودان ءارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, فارماكولوگيا. ءسىز, ماسە­لەن كۇندە­لىكتى ءىشىپ جۇرگەن كەيبىر انتيبيو­تيك دارىلەر قۇرامىنا دوڭىزدىڭ اسقازانىنان الىناتىن “پەپسين” دەگەن گورمون قوسىلاتى­نىن بىلە بەرمەيسىز. وسى ورايدا, عىلىمي تۇر­عى­دا ادامعا قاۋىپسىز وسىمدىكتەر­دەن الىناتىن ءدارى-ءدار­مەك ارقىلى حالال دارىلەر ساتىلا­دى. كەلەسى كە­زەك قىزمەت كورسەتۋ نەمەسە سەرۆيس­تىك سالاعا قاتىستى. ياعني, ءدامحانا­لار, تۋريزم, قوناق ۇيلەر, تاعى باسقالار. وسىدان-اق حالالدى قاجەت ەتپەيتىن ەكونوميكا سەكتورى جوق ەكەنىن سەزىپ وتىرعان بولارسىز. ەڭ باستىسى, ءسىز سەنىم بىلدىرە الاسىز, سەنىمىڭىزدى جوعالت­پايسىز. ادام بالاسى ءۇشىن قارىم-قاتىناستا, ەڭ الدىمەن, ماڭىز بەرى­لەتىن قاسيەت وسى سەنىم ەكەنى ايت­پاساق تا ءتۇسى­نىك­ت­ى بولار. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, حالال نەمەسە قازاقشالاساق ادال ءسوزى ەتكە قاتىستى العاندا پەندە­سىنىڭ اق-ادال مالىن اللا تاعالا­نىڭ اتىنا باعىشتاپ, ءبىسسىمىللا­مەن سويىلعان مالدىڭ ەتى ەكەندىگىن ايتتىق. ونىڭ نەگىزى قۇران كارىم­نىڭ “باقارا” سۇرەسىندەگى “سەندەر­گە: ولەكسە, اققان قان, دوڭىز ەتى جانە اللاھتان باسقانىڭ اتىمەن باۋىزدالعان مال حارام قىلىندى” دەلىنەتىن 173-اياتتا جاتىر. دايىن ءونىمدى سىرتىنداعى تاۋار بەلگىسىنە, جاپ­سىرما قاعازىنا قاراماستان ساتىپ الاتىندار جوق ەمەس. ويتكەنى, كۇنى كەشە عانا بازاردان ەت ساتىپ الماي-اق قويىن قۇرتتاپ, ايرانىن ءىشىپ جۇرگەن قازاق بۇگىنگى كۇنى دايىن ونىمدەردى عانا ساتىپ الۋعا ۇيرەنىپ الدى. ونىڭ قا­تارىن­دا “جەسەڭ تىسىڭە كىرەتىن, جەمە­سەڭ ءتۇسى­ڭە ەنەتىن”, قازاق داس­تار­قانىنىڭ باستى تاعامدارىنىڭ ءبىرى ەت تە بار. دات! ءسىز ساتىپ العان ەتىڭىزدىڭ قاي­دان كەلگەنىن, قالاي سويىلعان­دىعىن سۇرايسىز با؟ ءويت­كەنى, ءسىز ونىڭ ادال تۇردە پىشاق جۇزىنە ىلىككەنىن كور­گەن ەمەسسىز. ارينە, جەكە ساتىپ الىپ, ونى سويدىرۋعا قالا تۇرعىن­دارى­نىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەس. ايتا­يىن دەپ وتىرعان اقپاراتىمىز – دۇكەن سورەلەرىنە باۋىزدالماعان, قانى شىعارىلماعان مال ەتىنىڭ قويىلۋ مۇمكىندىگى. ويتكەنى, ءبىز بازارلار مەن دۇكەن سورەلەرىندەگى ءتىزى­لىپ تۇر­عان نەشە ءتۇرلى ەتتىڭ قالاي سو­يىل­­عاندىعىن بىلمەيمىز. سويىلۋ بارى­سىن كورگەن جوقپىز. وسى وراي­­دا ادال اس تۋرالى كوپتەن ءما­سە­لە قوز­عاپ جۇرگەن ءبىر ازاما­تىمىز مارات سارسەنباەۆ اقتاۋ قالا­سىندا سيىردىڭ قالاي سويى­لا­تىندىعىن دالەلدەيتىن بەينە­بايان­دى كورسەتتى. دالىرەك ايتساق, سويى­لاتىندىعى ەمەس, ۇرىپ ءولتى­رىلگەن­دىگى جونىندە. دەنە تۇرشىگەتىن بەي­نە­روليكتە سيىردى قاساپشى­لاردىڭ پىشاقپەن باۋىزداپ ەمەس, زور كۋۆالدامەن باسىنان ۇرۋ ار­قىلى ولتىرەتىنى كورىنىپ تۇر. دەمەك مۇن­داي جاعداي­لار كەز كەل­گەن جەردە ورىن الۋى ءمۇم­كىن ەكە­نىن ەشكىم جوققا شى­عارا المايدى. سونىمەن سويىلعان مال مەن ولەك­سە ەتتىڭ ايىرما­شى­لىعى نەدە؟ ەڭ الدىمەن, قاراپايىم عانا دالەل. ءبىسسىمىللا­مەن سويىلعان مالدىڭ ەتى قان-جىننان تازا, ءتىپتى پىسىرگەن كەزدە دە سورپا بەتىنە قان-جىنى ونشا شىعا قويمايدى. ال كەيدە ەتتىڭ تىم كوبىكتەنىپ, قان-جىنى سورپاعا تاراپ كەتىپ جاتاتىن كەزدەرى بولا­دى. ءتىپتى كەيبىر ەت شيكى كۇيىندە دە قانى سورعىتىل­عانداي تاپ-تازا, اقشىل-قىزىل ءتۇستى بولادى. قانى سورعالاپ تۇر­عان ەتكە قاراعاندا ۇلكەن ايىرما­شىلىق بار. ەكى ءتۇرلى ادىسپەن الىن­عان ەتتەردىڭ وزگەشە بولاتىن­دىعى عىلىمدا دا دالەل­دەن­گەن. ۇرۋ نەمەسە ەلەكتر توگى ارقىلى ءولتى­رىل­گەن مال ەتىن تاعامعا پايدا­لانۋ وتە قاۋىپتى. ويتكەنى, سويۋ بارى­سىن­دا الىنعان مالدىڭ قانى سىرتقا شىعارىل­ماعاندىق­تان دەنەسىندە ۇيىپ, قالىپ قويادى. كە­يىن سويعان كەزدە دە ونىڭ بويىنان قان شىعا قويمايدى. 85-90 پايىزى سۋدان تۇراتىن دەنەدەن قان شىق­پاۋى قيسىنعا سالساق اقىلعا سىي­مايتىن دۇنيە. مۇنداي ادىستەرمەن ءولتىرىل­گەن مالدىڭ دەنەسىندە ۇرۋ بارى­سىن­دا بويىن بيلەگەن قورقى­نىش پەن ۇرەي سالدارىنان “قور­قىنىش” گور­موندارى پايدا بولا­دى. وعان گورموندار بولەتىن ادرە­نالين بەزدەرىنە ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە كوزىنە كورسەتىپ تۇرىپ ءول­تىرۋ اسەر ەتەدى. اتا-بابالارى­مىزدىڭ سويعان مالدىڭ جەردەن قازىلعان شۇڭقىر­عا قانىن اعى­زىپ, ونىڭ بەتىن كومىپ تاستاۋىندا, سويىس مالىن ءبىر-ءبىرى­نە كورسەتپەي باۋىزداۋىندا وسىن­داي ۇلكەن تاربيەلىك ءمان جا­تىر. ال ۇيىعان قاندا وتە جوعا­رى نەمەسە وتە تومەن تەمپەرا­تۋرا­دا دا جويى­لا قويمايتىن ۆيرۋس­تىڭ پايدا بولىپ, ەتپەن بىرگە ادام اعزاسىنا ءوتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ەسكەرگەن ءجون. مۇنىڭ سوڭى ءتۇرلى اۋرۋلارعا اپا­رىپ سوقتىرادى. ءنا­جاس دەگەنى­مىز, حالال ستاندارتىن­داعى ارام ءنار­سەنىڭ حالىقارالىق اتاۋى. ونىڭ 3 ءتۇرى بار دەپ ەسەپ­تەلەدى. ونىڭ ەڭ اۋىرلارىنىڭ ءبىرى دوڭىز بەن قاشىر ەتىن جەۋ بولىپ تابى­لادى. بۇلاردىڭ ەتىن جەۋ نە­مە­سە ولارعا بايلانىستى نارسە­لەر­دى پاي­دالانۋ ۇلكەن حارام بولىپ سانالادى. ەلىمىزدە 500-دەن اسا حالال ءونىم وندىرەتىن كاسىپورىندار جۇمىس جاساۋ­دا. سول كاسىپورىندار نەگى­زىندە وتكەن جىلى حالال قوعام­داس­تىعى قۇرىلىپ, ءتۇرلى باعىتتا جۇ­مىس­تار جۇرگىزۋدە. ونىڭ باسشى­سى مارات سارسەنباەۆ اعامىز ءبىز قان­شالىقتى ادال اس ىشسەك, سون­شالىق­تى تازا بولامىز, اينالا­مىزعا شا­شار مەيىرىمىمىز بەن تيگى­زەر شاپا­عاتىمىز كوبىرەك بولا­دى, دەيدى. ول ءوزىنىڭ مالاي­زياعا بار­عاندا كۋا بولعان وقيعا­سىن ايتىپ بەردى. مالايزيادا حالال ءونىمىن وندىرەتىن كاسىپورىن­دى كورۋ­گە بارعاندا كەلى­سە الماي تۇر­عان ەكى ادامعا نازار اۋدارادى. جانىن­داعى اۋدارماشى­دان اۋدا­رىپ بەرۋىن وتىنەدى. سويتسە, جۇمى­سىنا اشۋلى كەلگەن ايەل ادام­نىڭ كۇندىك جالاقىسىن ساقتاۋ-ساقتاماۋ تۋرالى اڭگىمەلەسىپ تۇر ەكەن. مۇ­نىڭ ءجونى قالاي دەگەن سۇراققا كا­سىپ­ورىن باسشىسى الگى اشۋلى ايەل ءوزىنىڭ بار نەگاتيۆىن, ياعني تەرىس اسەرىن جاساعالى تۇرعان تاعا­مىنا بەرەدى. ال بۇل اگرەسسيالى تاعامدى جەگەن ادامعا دا ۋ سەكىلدى تەرىس اسەر ەتەدى, دەپ جاۋاپ قاي­تارىپتى. حالال-حارام ماسەلەسى اتام زا­مان­­نان بەرى كەلە جاتىر. مىناۋ ادال اس, ادال ازامات, ادال ۇل, انا ءسۇتىن اردا ەمگەن ۇل-قىز, مىناۋ اسىل­دىڭ سىنىعى دەگەن تىركەس­تەر­دىڭ بارلىعى ادالدىققا مەڭزەي­دى. سونداي-اق مىناۋ ارام, لاس, حارام دەۋ ارقىلى ادال ەمەس لاس نارسەدەن جيرەندىرەدى. ادالعا ءوزىمىز جاقسى بىلەتىن ءتورت ت ۇلىك مال – سيىر, تۇيە, قوي, جىلقى جاتا­دى. قۇستارعا كەلسەك, وعان تاۋىق-قاز, ۇيرەك كىرە­دى. ولاردى بىزگە اسقا پايدا­لانۋ­عا, جەۋگە بولادى. ال ەندى ءتىپتى سول ادال ەتتى جانۋار­لاردىڭ ءوزى ءولىپ قالاتىن بولسا, ۇرىپ نەمەسە ەلەكتر توگىمەن ءولتى­رە­تىن بولساق, ونىڭ ەتى ادالعا جاتپايدى. ول ولەكسە. “بيسميللا, اللاۋ اكپار” ايتىلماي باۋىزدال­عان مال ەتى دە ولەكسە سانالادى. مىنە, اللانىڭ اتىمەن سويىلما­عان دەپ وسىنى ايتامىز. باۋىز­داعان كەزدە مالدىڭ موينىن­داعى تامىر­دان اققان قان حارام بولىپ ەسەپ­تەلىنەدى. ال باۋىزداۋ ار­قىلى سو­يىل­عان مالدىڭ دەنەسىن­دە, قابىرعا­سىنىڭ استىندا قالىپ قوياتىن قاندار بولسا ول حارامعا جاتپايدى. حارامعا مۇنان وزگە جىرتقىش قۇس­تار, بۇركىت, قارشىعا, اڭدار ىشىندە ارىستان, جولبارىس, قاسقىر سياقتى جىرت­قىشتار جاتا­دى. ويتكەنى, ولار ءبىر-ءبىرىن ۇستاپ جەيدى. ءۇي جانۋار­لارى­نىڭ ىشىنەن يت, قاشىر (مۋل), ەسەك ارامعا جاتادى. سونداي-اق, ادال مەن ارام ارالاسىپ كەتسە ونى 7 قايتارا جۋىپ تازالامايىن­شا حارام سانا­لا­دى. قازىر ساۋدا دۇكەن­دەرىندەگى سورە­لەردە ءبارى ارالاسىپ كەتكەن. كوپ جەرلەردە ءوزىنىڭ اسسورتيمەن­تىن كوبەي­تەم دەپ حالال مەن حارامدى ارالاستىرىپ جىبەرەدى. ەتكە بايلا­نىستى مۇنداي ارالاس­تىق حارام بولادى. كولباسا, ءتۇرلى شۇ­جىق­تار, سىرتىندا ىدىستارى بار جارتىلاي فابريكاتتاردى سىرتىن جۋىپ بارىپ جەگەن دۇرىس. سىرتىن جۋمايىنشا ول حارام بولىپ تۇرا بەرەدى. پايعامبارى­مىز دوڭىزدىڭ سىلەكەيى نەمەسە ت.ب جۇعىپ كەتەتىن بولسا دەنەڭىزدى جەتى رەت جۋىپ, ءبىر رەت تۇزدى توپى­راقپەن ىسقىلاڭىز دەگەن ەكەن. ءبىر قىزىعى, بۇنى عى­لىم دا قۋاتتاپ وتىر. مۇحيت زەرت­تەۋ­شىلەرى, سون­داي-اق نوبەل سىي­لىعى لاۋرەات­تارى مۇحيتتىڭ تۇزدى سۋى ءوزىنىڭ تۇزدىلىعى ارقىلى ءوت­كەن اقپارات­تان قۇلان-تازا تازا­لاپ شىعاتىن­دىعى تۋرالى جاڭالىق اشتى. ەگەر ءبىر جەردە دوڭىز جاتسا ونى قانداي دا ءبىر تازالاعىش قۇ­رال­دارمەن جۋعانىڭىزبەن ول تازار­مايدى, ونىڭ بولعاندىعى تۋرالى اقپارات قالا بەرەتىن كورىنەدى. وعان قوسا پايعام­بارىمىز حارام نارسە اسى­ڭىزعا ءتۇسىپ كەتسە نەمەسە جەسە­ڭىز قىرىق كۇن دۇعاڭىز قابىل بول­ماي­دى دەگەن ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا عىلىمنىڭ “تولقىندى گەنەتيكا” دەيتىن ءتۇرى بار. ونى زەرتتەگەن كانادا, رەسەي عالىمدارى ىدىسقا كەز كەلگەن دوڭىز گەنىن سالىپ تاجىريبە وتكىز­گەن. ءبىر ۋاقىتتاردان سوڭ گەندى الىپ تاستاپ, ىدىستى قاراعان مەزگىلدە ونىڭ ءالى دە تول­قىن شىعارىپ تۇر­عانى انىقتال­عان. ونىڭ قانشالىق­تى تولقىن شىعارا بەرەتىندىگىن كۇتكەن عالىمدار ونىڭ 40 كۇننەن كەيىن تولىق توقتاعان­دىعىن اشقان. بۇل ۇلكەن جاڭالىق. سوندا قۇران كارىمدە ايتىلعان نارسەلەر بۇگىنگى عىلىمي تۇرعىدا دا اينىماي ءدال كەلەتىندىگى, نەلىكتەن دوڭىز ەتىن جەگەن نەمەسە حارام ءنار­سەنى جەگەن ادامنىڭ وقىعان دۇعاسى 40 كۇن قابىل بولمايتىن­دىعى تۋرا كەلىپ وتىر. اللانىڭ قارعىس اتقان نارسە­سى دەنەڭىزدەن شىق­قانىمەن ونىڭ تولقىنى 40 كۇنگە دەيىن كەتپەي, دۇعاڭىزدى قابىل ەتپەيدى. قازاقتا يت ۇستاعان ءۇي ىشىنە پەرىشتە كىر­مەيدى دەيدى. عىلىمدا تري­حانەللەز دەپ اتالاتىن جامان ۆيرۋس وسى يت پەن دوڭىزدان تابىلادى. حالال كاسىپورىندار قازاق­ستان­دا كەڭ تارالىپ كەلە جاتىر. شىعىس قازاقستاندا عانا ءسال كەنجەلەۋ. وڭتۇستىك قازاقستان, استانا, قوستا­ناي, پەتروپاۆل وڭىرلەرىندە حالال كاسىپورىندار ايتارلىقتاي دامى­عان. قوستاناي وبلىسى حالال ءونىم­دەرىن جاقسى وندىرەدى. بىراق ولار­دىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارى رەسەي. ويتكەنى, ونىمدەرى رەسەيگە ەكسپورت­تالادى. ءوتىمى جاقسى بولعاندىقتان, وندىرۋشىلەر جەرگىلىكتى جەرگە كوپ تۇراقتاتپاي سىرتقا ساتۋدى ءجون كورەدى. قازاقستاننىڭ حالال ستان­دارتى تمد كولەمىندە جوعارى دارەجەدە مويىندالادى. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن حالال ءونىم­دەرگە سەرتيفيكات بەرۋشى ماماندار تۋرالى ايتار بولساق, تمد ەل­دەرىن­دە مويىندالاتىن, ءتىپتى ءوندىرىسىنىڭ 95 پايىزى حالال مالايزياڭىزدى تاڭداندىرىپ كەلگەن ەلىمىزدىڭ ماماندارى سەرتي­فيكات بەرۋگە وتە مۇقيات قارايدى. ويتكەنى, حالال اتاۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. جاقىندا عانا قازاقستان­نىڭ حالال يندۋس­تريا­سى قاۋىمداس­تىعى وزگە دە مۇددەلى مەكەمەلەرمەن ءبىرى­گە وتى­رىپ ەلىمىزدە حالال تاعام­دار مەن قاز فۋد كورمەسىن وتكىزدى. كورمەگە 11 مەملەكەتتەن كەل­گەن 70-تەن استام كومپانيا قاتىس­تى. ولار اكەلگەن تاۋارلار مەن ۇسىنا­تىن قىزمەتتەر اياسى وتە كەڭ. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن سۋسىن­دار, اس قوس­پا­لارى, ورامالار, ىدىس-اياق, حالال كوسمەتيكا, ءدارى دارمەك, قو­ناق ۇيلەر مەن تۋريستىك اگەنتتىكتەر, يسلامدىق قارجىلان­دىرۋ, حالال ساقتاندىرۋ, مۇسىلمان كيىمىن وندىرۋشىلەر بولدى. كور­مەگە حالال سۋ مەن جۇمىرت­قالار دا قويىلدى. سۋ مەن جۇمىرتقا دا حالال, نە ارام بولىپ بولىنە مە دەرسىز؟ ءبىز ايتا­يىق. دامىعان ەلدەردە جۇمىرتقا ءوندىرۋشى كوم­پانيالاردا ولەكسە­لەردى ۇنتاقتاپ نەمەسە باسقاداي جولدارمەن تاۋىق­تارعا ارام اس بەرەدى. نەمەسە گەندىك موديفيكا­تسيا­نى الايىق. كۇرىش, بيداي سەكىل­دى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تۇقىمدارى­نا ءتىرى اعزا­نىڭ گەنىن قوسۋ ارقىلى ونىمدىلىكتى كۇشەيتۋ. مىسالى, بيدايعا مىسىق گەنى قوسىلسا, تىشقان جولاماي­دى. كۇرىشكە ادام گەنى قوسىلادى. گەندىك موديفيكا­تسيا نەمەسە تەكتى وزگەرتۋ ارقىلى الىن­عان ءونىم ۋا­قىت وتە كەلە تۇقىم بەر­مەيدى ەكەن. ياعني, ونى جەگەن ادامعا دا سولاي اسەر ەتەتىنى داۋسىز. ال سۋعا بايلا­نىستى حالال تۇسىنىگىنە كەلەر بول­ساق, سۋدىڭ ىدىسىنداعى ءتاڭىر­شىل­دىك, ياعني كۇپىرشىلىك بولىپ سانا­لا­تىن ريم سۋ قۇدايلارىنىڭ سۋرە­تى سالى­نۋى­نان ونىڭ حالال ەمەستىگى انىق­تالادى. ەلىمىز 2005 جىلى الەم تاجىريبەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ حالال ستاندارتى ەرەجە­لەرىن جا­ساقتاپ, بەكىتتى. 135305 اتتى قازاق­­ستاننىڭ مەم­لەكەتتىك ستان­دار­­تى 2005 جىل­دىڭ قاراشا ايىندا بەكىتىلدى. سونى­مەن قاتار بۇرىنعى ين­دۋستريا جانە ساۋدا مينيستر­لىگىنىڭ قۇرا­مىندا ءار سالا بويىن­شا قۇرىلعان 49 قومي­تەتتىڭ ءبىرى رەتىندە №57 حالال ستان­دارتتاۋ تەح­ني­كالىق كوميتەتى قۇرىل­دى. بۇكىل الەم جۇگىنىپ وتىر­عان, حالىق­ارالىق حالال ستاندارتى­نىڭ ليدەرى مالايزيا بولىپ تابى­لادى. يسلام دۇنيەسىندەگى 4 ءمازھاب تا ما­لايزيا ستاندارتىنا كەلىسىم بەرگەن. * * * دەرەك پەن دايەك – حالال ستاندارتىن الەمنىڭ يسلام ءدىنىن ۇستايتىن 148 ەلدە ءومىر سۇرەتىن 1,6 ملرد. حالىق تۇتىنادى; – 2005 جىلدىڭ وزىندە-اق جاھاندىق حالال يندۋسترياسى 500 ملرد.اقش دوللارىنان اسىپ كەتكەن; – حالال ونىمدەردى وندىرۋدە, تۇتىنۋدا ەۋروپا ەلدەرى مەن وزگە دە مۇسىلمان ەمەس مەملەكەتتەر الدا ەكەن. – حالال كورپوراتسيالارى لاتىن امەريكاسىندا, ارگەنتينا, برازيليا, قىتاي, كانادا, تاي­لاند, ءۇندىستان, ۇلىبريتانيا جانە باسقالاردا ءجيى ورنالاسقان; – حالال ونىمدەرىن تۇتىنۋشى وزگە ءدىن وكىلدەرىنىڭ بارلىعى ونى تازالىعى ءارى ادام اعزاسىنا پايدا­لىلىعى ءۇشىن قولداناتىن­دىق­تارىن ايتادى; – حالال اشىق ماركاسىنىڭ الەمدىك الەۋەتى 6,6 ملرد. ادامعا جەتەدى; – مالايزيانىڭ “Halal Journal” باسىلىمىنىڭ مالىمەتىن­شە, الەمدىك رىنوكتىڭ ازىق-ت ۇلىك سالاسىنىڭ 16%-ى حالال بەلگىسىمەن وندىرىلەتىن ونىمدەر; دۇنيە جۇزىندە حالال ستان­دارتى­نا سايكەس قوي ەتىمەن قام­تاما­سىز ەتەتىن №1 ەل جاڭا زەلانديا. ۆەنەرا تۇگەلباي.