“داۋلەت” كۇرەس كەشەنى اشىلۋىنا وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, ەر داۋلەت, وليمپيادا جۇلدىزدارى قاتىستى

...كوكپەكتى اۋدانىنىڭ اكى­مى, كورشى جارمانى توعىز جىل بويى ۇزدىكسىز باسقارىپ, اۋ­دان­نىڭ مادنيەتى مەن سپورتىن كوش ىلگەرى شىعارىپ, ەكونوميكانى ىلگەرى شىعارىپ, ەكونوميكانى ىلگەرى جىلجىتقانى ءۇشىن “قۇر­مەت” وردەنىمەن ماراپاتتالعان, باياعىنىڭ باتىرلارىنداي زور دەنەلى, يىقتى دۇيسەنعازى ما­عاۋيا ۇلى مۋسين مۇنىڭ ال­دىن­دا ءبىر اپتا بۇرىن حابارلاسىپ, اتا زاڭىمىزدىڭ كۇنى قارسا­ڭىندا اۋىلدارىندا كوپ جا­ڭا­لىقتاردىڭ بولاتىنىن ايتقان ەدى. شىنىندا دا كەلىپ, كورگە­نىمىزدە كوكپەكتىدە كوزگە بىردەن تۇسەتىن ادەمى عيماراتتار مەن سپورت كەشەندەرىنىڭ پايدالا­نۋعا بەرىلگەنىن بايقادىق. ەندى ءبىر ايدان كەيىن كوكپەكتىلىكتەر اۋداننىڭ 80 جىلدىق تورقالى تويىن اتاپ وتۋگە ازىرلەنۋدە. قوس وليمپيادانىڭ ەكى ءدۇر­كىن جۇلدەگەرى, كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن, الەمنىڭ, ازيانىڭ ءبىر­نەشە دۇركىن چەمپيونى, فيلا-نىڭ بيۋرو مۇشەسى داۋلەت بو­لات­ ۇلىنىڭ اتاسى تۇرلىحان قا­سەن ۇلى 1931 جىلى كوكپەكتىدە اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەن اۋ­داندىق گازەتتى بىرگە باسقا­رىپ­تى. ءالى كۇنگە دەيىن كونەنىڭ كوزى قاريالار تۇرلىحاننىڭ بالۋان, ءارى ءانشى, كۇيشى بولعانىن تۇرعىندار اراسىندا بەدەلدى بولعانىن ايتادى. ەندى, مىنە, نەمەرەسى داۋلەت “تۋعان جەرگە تاعزىم” اكتسياسى بويىنشا جاقىن ارادا مەرەيتويلارىن اتاپ وتەتىن كوكپەكتىگە اتباسىن بۇرىپتى. جالعىز كەلگەن جوق, جانىندا ۇستازى, حالىقتىڭ ءسۇي­ىكتى ۇلدارىنىڭ ءبىرى وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپى­روۆ, يۋري مەلنيچەنكو بار. وسكەمەننەن تىكۇشاقپەن جەتكەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كەلگەن سوڭ قوناقتار “داۋلەت” كۇرەس كەشەنىنە قاراي بۇرىلدى. “داۋلەت” كۇرەس كەشەنىنىڭ قۇ­رىلىسى بيىلعى ساۋىردە باس­تالىپتى. وعان بيۋدجەتتەن 16 ميل­ليون 646 مىڭ تەڭگە ءبو­لىن­گەن. قالعان ءۇش ميلليون تەڭگەنى دەمەۋشىلەر بەرگەن. ەسىمى بەرىل­گەن كەشەنگە داۋلەت بولات ۇلى “گازەل” اۆتوكولىگىن, كۇرەس كى­لەمدەرى مەن ترەناجەرلىك, تە­لە­دي­دار, باسقا دا وقۋ قۇرالدارىن الا كەلىپتى. داۋلەت تۇرلىحانوۆ اتىندا­عى سپورت كەشەنىنىڭ اشىلۋ سال­تاناتىندا ءوڭىر باسشىسى بەر­دى­بەك ماشبەك ۇلى جينال­عان تۇرعىنداردىڭ الدىندا ءسوز الدى: – قۇرمەتتى كوكپەكتىلىكتەر, سىزدەردىڭ اۋىلعا قۋانىشتى ءبىر­گە بولىسۋگە كەلىپ تۇرمىز. ەل­باسى ن. نازارباەۆ سپورتتىڭ بۇ­قارالىلىعىن ارتتىرۋ جاي­ىن­دا ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ول ءۇشىن كەز كەلگەن ادام جات ارە­كەتتەردەن اۋلاق بولىپ, دەنە ءتار­بيەسى مەن وي, ەڭبەكتى قاتار الىپ جۇرۋلەرى ءتيىس. ەلىمىزدىڭ قا­لاۋلى ۇلى ەر داۋلەتتىڭ ەسى­مىمەن سپورت كەشەنىن اتاۋ ءجو­نىن­دەگى باستامالارىڭىز قۋان­تا­دى. وسى سپورت كەشەنىنەن ءداۋ­لەت سياقتى مىقتى ازاماتتار­دىڭ شىعۋىنا تىلەكتەسپىن, – دەدى ءوڭىر باسشىسى. وليمپيادا چەمپيوندارى ج.ۇشكەمپىروۆ, يۋ.مەلني­چەن­كو وسىنداي ماڭىزى بار كە­شەن­دى سالىپ بەرگەن وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆقا العىسىن ءبىلدىردى. داۋلەت بولات ۇلى بولسا “سپورت­تىڭ ارقاسىندا تالاي ەلدەردى ارالادىم, سپورت ساڭ­لاق­تارىمەن تانىستىم. ولار­دىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ كەرەمەت قار­قىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن, ارقانىڭ تورىندە اسەم استا­نانىڭ بوي كوتەر­گە­نىن, ن.نا­زارباەۆ سياقتى كە­مەڭ­گەر, اق­ىل­دى باسشىسى بار ەلدىڭ الداعى ۋاقىتتا دا تاماشا تابىستارعا جەتە بەرەتىنىنە اۋ­ىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭگ­ى­مەلەيدى. ەلى­مىزدىڭ ەقىۇ-عا جەتەكشىلىك ەتۋى, بيىل جەلتوق­ساندا ەقىۇ ءسامميتىنىڭ 56 مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ قاتى­سۋى­مەن اس­تانادا وتەتىنىنىڭ ءوزى قازاق ەلى­نىڭ بولاشاعىن ءبىل­دىرسە كەرەك. نە ايتامىن, ماعان قۇرمەت كورسەتكەن جەرلەستەرىمە, ءوڭىر باسشىسى, بەردىبەك ءماش­بەك­ ۇلىنا, اۋدان اكىمى دۇيسەن­عا­زى مۋسين مىرزالارعا العى­سىم شەكسىز. كەلەشەكتە اۋرۋ­حا­نالار ەمەس, وسىنداي ءزاۋلىم سپورت عيماراتتارى سالىنسا, كوك بايراعىمىز شەتەلدەردىڭ اسپانىندا سامعاي بەرەتىنى ءسوزسىز” – دەپ اعىنان جارىلدى. بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, وليمپيادا جۇل­دىزدارى لەنتانى قيىپ, ىشكە ەندى. كەشەندە سپورتشىلارعا ارنالعان جۋىنۋ كابينالارى, كۇرەس كىلەمى, 2 كوپفۋنك­تسيو­نال­دى ترەنەجەر, باسقا دا بولمەلەر بار. قوناقتار ارالاپ كورىپ, سا­پا­سىنا رازى بولدى. بۇدان كەي­ىن گرەك-ريم كۇرەسىنەن وبلىس­تىق جارىس باستالدى. وسكەمەن, سەمەي قالالارى, ءۇرجار, اياگوز, جارما, كوك­پەك­تى اۋداندارى­نىڭ بالۋان­دا­رى 8 سالماق بوي­ىنشا جەڭىم­پاز­داردى انىق­تا­دى. بۇل ساي­ىستا سەمەيلىكتەر مەن جارما, كوكپەكتى, ءۇرجار اۋ­دان­دا­رى­نىڭ شەبەرلەرى كوزگە ءتۇستى. الماتى, استانا جانە ءوس­كە­مەننەن كەلگەن قوناقتار بۇدان كەيىن قۇمار راەۆ اتىنداعى جەتىم بالالار ۇيىنە كەلدى. ءداۋ­لەت اعالارى بالالار ءۇيىنىڭ جەت­كىنشەكتەرىنە ساز اسپاپتارىنان, بيليارد, ۆولەيبول, گاندبول, فۋت­بول دوپتارىن تارتۋ ەتتى. اۋ­دان اكىمى د. مۋسين ءوز سوزىندە داۋلەت بولات ۇلىنىڭ سپورتتاعى جەتىستىكتەرى, ونىڭ اتاسى تۇر­لى­حان قاريانىڭ وسىدان 80 جىل بۇرىن كوكپەكتىدە ەكى بىردەي اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەن اۋداندىق گازەتتى باسقار­عا­نىن, دەمەك, بۇل جولعى ساپار­دىڭ ەرەكشە ەكەنىنە بالالاردىڭ نازارىن اۋداردى. جاقسىلىق پەن يۋرا وزدەرىنىڭ قالاي جە­ڭىسكە جەتكەندەرى جايلى اڭگى­مەلەپ بەردى. ال داۋلەتپەن بىرگە كەلگەن ەلىمىزدىڭ بەلگىلى ءان­شى­لەرى جەڭىس سەيدوللا مەن مەدەۋ ارىنباەۆ بالالارعا ءان سالىپ بەردى. كوڭىلدەرى جابىرقاۋ جانداردىڭ مەرەيلەرى ءوسىپ, ءانشى اعالارىنا قوسىلىپ ءان شىرقاعاندارى اسەرگە بولەدى. كوكپەكتىدەگى جاڭا مەكتەپ­تە دە وسىنداي اسەرلى كەزدەسۋ ءوت­كىزىلدى. بۇل مەكتەپتىڭ ءتۇ­لەك­تەرى اراسىنان تالاي ءجۇل­دە­گەرلەر شىعىپتى. وليمپيادا چەمپي­ون­دارى جاقسىلىق پەن يۋري, داۋلەت وقۋشىلاردىڭ ساۋالدا­رى­نا جاۋاپ قايتارسا, جەڭىس پەن مەدەۋ اننەن سالەم جولدادى. “قالباتاۋ” اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنىڭ اتاق-داڭقى بۇكىل ەلگە تانىس. بۇدان 80 جىل بۇرىن قۇرىلعان قالباتاۋدا سالماعى 1430 كەلى “برۋسوك” دە­گەن اسىل تۇقىمدى بۇقا كسرو-نىڭ حالىق شارۋاشىلىعى كور­مەسىندە سان مارتە ءبىرىنشى ور­ىن­دى جەڭىپ العان. قازىر جا­رىق اۋىلىندا 2700 ءىرى قارا, 1100 جىلقى بار. سالماعى 440 كەلى 220 تايىنشا ەتكە وتكى­زىلۋگە ءازىر تۇر. قوجالىق يەسى م.يبراەۆ پەن اۋىل اكىمى مۇرات جۇماعازينوۆ كەلەشەكتە دە اسىل تۇقىمدى مال باسىن كو­بەيتە بەرەتىندەرىن ايتتى. وب­لىس اكىمى باستاعان توپ سپورت مەك­تەبىندە, سوسىن وسىنداعى ور­تا مەكتەپكە كەلىپ, كەزدەسۋ ءوت­كىزدى. “مەن جارىققا كەلە ال­ماي ءجۇر ەدىم. داۋلەت جەرلەس­تە­رىڭىزدى ەرتىپ كەلدىم. مەكتەپ پەن كلۋب ءۇيى توزىپ تۇر ەكەن. كەلەر جىلى “جول كارتاسى” باعدار­لا­ماسىنا ەنگىزۋگە تىرىسامىز”. اۋىل تۇرعىندارى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنا اتقارىپ جاتقان وڭ ىستەرىنە العىستارىن ايتتى. سول كۇنى ءوڭىر باسشىسى قال­باتاۋ اۋىلىنداعى جاڭا فۋت­بول الاڭىنىڭ اشىلۋىنا قا­تىسىپ, “جول كارتاسى” بوي­ىنشا ساپا­لى بوي تۇزەگەن اۋداندىق ءما­دەنيەت ءۇيىن كوردى. جارما اۋ­دانىنىڭ اكىمى تە­مىر­بەك قا­سىمجانوۆ, اۋداندىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ ءبو­لى­مىنىڭ باس­تىعى امانجول ءداۋى­توۆ اتقارىپ جاتقان ىستەرىمەن تانىستىردى. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى, كوكپەكتى-جارما اۋداندارى. سۋرەتتە: كوكپەكتىدەگى ءداۋ­لەت تۇرلىحانوۆ اتىنداعى سپورت كەشەنى; لەنتا قيۋ ءراسىمى;  قال­باتاۋداعى جاڭا فۋتبول الاڭى.