وراق — 2010

ايرىقشا سىناق كەزەڭى ەلىمىزدىڭ نەگىزگى استىقتى اي­ماقتارىنىڭ ءبىرى اقمولا وبلى­سىنىڭ ديقاندارى بيىل 4 ميل­ليون 434 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان­دى جانە بۇرشاق داقىلدارىن سەپ­كەن بولاتىن. اۋا رايىنىڭ قۇر­عاق­شىلىعى وراق ناۋقانىن ەرتە باستاۋعا ماجبۇرلەدى. ونىمدىلىك تە اركەلكى. گەكتار باسى 3-12 تسەنت­نەر­دىڭ ارالىعىندا استىق باستى­رىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وراق ناۋقانى الدىندا وبلىستىڭ تسەلينوگراد اۋدانىندا بولعان كەزىندە كوڭىلگە سەرپىن قوسار تاپ­سىرمالار بەردى. ول — وسىرىلگەن ءونىمدى قىسقا مەرزىمدە, ىسىراپ­سىز جيناپ الۋ. ءوڭىردىڭ, شارۋا­شى­لىق نىساندارىنىڭ, وبلىس تۇرعىن­دارى­نىڭ قارجىلىق جاع­دايى وسى مىندەتتەردىڭ قالاي شە­شىلەتىندىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولماق. وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى دەرلىك ەرتە پىسكەن ەگىندى تىكەلەي شاۋىپ جاتقانى ارتىق شىعىنعا جول بەرمەيتىنىن كورسەتۋدە. ال­عاش­قى ءبىر اپتانىڭ وزىندە 2 ميل­ليون گەكتارعا شالعى ءتۇستى. بۇل ءبۇ­كىل القاپتىڭ 44,8 پايىزىن قۇ­راي­دى. ەگىندىكول اۋدانىنىڭ ديقان-مەحانيزاتورلارى 296 مىڭ گەك­تار­دىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ ءونىمىن جي­ناپ الدى. قازىرشە وبلىس بوي­ىن­شا ءار گەكتاردان 5,6 تسەنتنەردەن اس­تىق باستىرىلۋدا. جارىس كوشىن گەكتار تۇسىمدىلىگىن 8,6 تسەنتنەرگە جەتكىزگەن بۋراباي اۋدانى, 7,7 جانە 7,1 تسەنتنەردەن ىرىزدىق جي­ناعان ارشالى مەن بۇلاندى اۋدان­دارى باستاپ كەلەدى.  قولداعى دەرەكتەر بويىنشا بيىل­عى ناۋقانعا 9330 استىق جيناۋ كومباينى, ونىڭ ىشىندە جوعارى ءونىمدى 876 شەتەل كومباينى قا­تىستىرىلادى. جۇمىس جوسپارىنا سايكەس وبلىس بوي­ىن­شا تاۋلىكتىك ونىمدىلىك 160 مىڭ گەك­تاردى قۇراۋى ءتيىس. مۇنىڭ ءوزى وراق ناۋقانىن 22 كۇننىڭ ىشىندە اياقتاپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەر­مەكشى. كۇز ايرىقشا قۇبىلمالى ءمى­نەز­بەن باستالدى. تامىزدىڭ سوڭعى كۇنى 40 گرادۋستىق ىستىقپەن شىج­عىرتىپ تۇرسا, قىركۇيەكتىڭ باسى كادىمگىدەي قالتىراتىپ تۇر. بۇل ەتەك-جەڭدى جيناپ, قيمىلدى ەسە­لەي ءتۇسۋ كەرەكتىگىن اڭعارتقان ەس­كەر­تۋدىڭ ءوزى. مۇنى, الدىمەن, 2 قىر­كۇيەكتە قولداعى 807 كومباين­نىڭ 285-ءىن القاپقا شىعارعان ساندىق­تاۋ, 454-ءتىڭ 218-ءىن جۇمىس­قا قوسقان بۋراباي, 434 كوم­باين­نىڭ 157-ءىن جۇرگىزگەن شورتاندى اۋداندارىنا قاراتىپ ايتۋعا بولادى. سونداي-اق, كۇزگى دالا جۇمىس­تا­رىن جانار-جاعار مايمەن قام­تا­ماسىز ەتۋدە شەشىمىن كۇتكەن ءما­سەلەلەر بولعانىمەن, قولدانىلىپ جاتقان شارالار جاعدايدى جەدەل تۇزەتۋگە جەتەلەۋدە. وراق ناۋقا­نى­نا 85,5 مىڭ توننا ديزەل وتىنى قاجەت بولسا, ونىڭ 70 مىڭ توننا­سى كەپىلدى تۇردە بەرىلەتىن قور. بۇل ىسپەن ورتالىقتاندىرىلعان 8 وپە­راتور, ءىرى شارۋاشىلىق قۇرىلىم­دارىنىڭ 48 وپەراتورى اينالى­سۋ­دا. وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى ماڭداي تەرمەن جينالعان استىقتى ساپالى ساقتاۋعا قاتىستى ەكەندىگى ءمالىم بولىپ قالدى. سوعان باي­لا­نىستى بيىل ەلەۆاتورلار مەن اس­تىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى باقىلاۋ كۇشەيتىلمەك. قازىر ليتسەنزيالانعان 33 كاسىپورىننىڭ قۋاتى 3,5 ميلليون توننا استىقتى وڭدەپ, ساقتاي الادى. وتكەن جىل­داردا قىزىل ءداننىڭ قىرمانداردا, ەلەۆاتور اۋلالارىندا قار ءتۇس­كەن­شە جاتىپ قالعانى كوز الدىمىزدا. ونىڭ ۇستىنە, بۇل سالادا كورسە­تىل­گەن قىزمەت اقىسىن شامادان تىس ءوسىرۋ فاكتىلەرىنە جول بەرىلگەن ەدى. بىلتىر وسى ماسەلەلەر بويىنشا داۋ-داماي تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنە دەيىن جەتكەن. وبلىس اكىمى س.دياچەنكو مۇنداي كە­لەڭ­سىزدىككە جول بەرگەندەر قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن ەسكەرتتى. ەلەۆاتورلارعا قاتىستى تولعاق­تى جاعدايدىڭ تاعى ءبىرى — وتكەن جىلدان قالعان 1,6 ميلليون توننا استىقتىڭ قوردالانۋى دەر ەدىك. مۇنىڭ 130,2 مىڭ تونناسى ازىق-ت ۇلىكتىك استىق, 38 مىڭ تونناسى مال ازىعىندىق قۇراما جەم. جىل باسىنان بەرى ەكسپورت پەن ەلىمىز­دىڭ باسقا ايماقتارىنا استىق شى­عا­رۋ قوزعالىسى جاندانعانى­مەن, وبلىس­تىڭ استىق قابىلداۋ كاسىپ­ورىن­­دارى بىلتىرعى ونىمگە جا­رىم-جار­تىلاي تولىپ تۇر. ونىڭ نەگىزگى ءبو­لىگىن (1,1 ميلليون توننا شاماسىن­دا) “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كور­پوراتسياسى” اق استىعى قۇرايدى. ەندەشە, وبلىس ديقان­دارى اكتسيو­نەر­لىك قوعام باسشى­لارىنىڭ ءتيىستى شەشىم قابىل­داۋىنا مۇددەلى ەكەن­دىگى بەلگىلى. اگرارلىق سالا قىزمەتكەرلەرى كەلەسى جىلدىڭ ونىمىنە ساپالى تۇقىم قورىن سايلاپ, مال ازىعىن مولايتۋ ءىسىن دە اسا ماڭىزدى مىندەت ساناۋدا. باقبەرگەن امالبەك, اقمولا وبلىسى.