ەل كەلەشەگىنىڭ كەپىلى

ون بەس جىل بۇرىن قازاقستان حالقى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن رەسپۋبلي­كالىق رەفەرەن­دۋمدا ءبىراۋىزدان قولدادى. قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى كۇنى مەرەكەسىن اتاپ وتكەن سايىن ءبىز حالقىمىزدىڭ ەلباسى ن.ءا.نا­زارباەۆ باستاعان دۇرىس جولدى تاڭداعانىنا كوز جەتكىزۋمەن كەلەمىز. جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋ قا­جەتتىگى ساياسات پەن ەكونوميكاداعى, سوعان سايكەس, حالىق سانا­سىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە وراي تۋىندادى. رەفەرەندۋم الدىندا كونستيتۋتسيا جوباسى كەڭى­نەن تالقىلانىپ, حالىقتان 30 مىڭعا جۋىق ۇسى­نىستار ءتۇسىپ, الەمنىڭ باسقا ەلدە­رىنىڭ دە ءتاجى­ريبەلەرى ەسكەرىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, “كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى حالىق دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار”. اتا زاڭ مەم­لەكەتتىك بيلىك پەن قوعام ينستيتۋت­تا­رىنىڭ قالىپتاسۋى مەن نىعايۋىنا نەگىز بولىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني الە­ۋەتىنىڭ قارقىندى دامۋىنا قاجەتتى جاعدايلار­دى ءبىر جۇيەگە كەلتىردى. اتا زاڭنىڭ باستى ەرەجەلەرى نەگى­زىندە ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى جاڭا­لىق­تار ومىرگە كەلدى: نارىقتىق ەكونوميكا قۇرىپ, دەموكراتيالىق قوعام نەگىزدەرىن جاسادىق. ەلباسىمىزدىڭ جۇرگىزگەن رەفورما­لارىن الەم مويىنداپ, رەسپۋب­ليكامىز پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە رەفورمالار كوش­باسشىسى, تۇڭ­عىش نارىقتىق ەكونومي­كالى ەل اتاندى. اتا زاڭ تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ قو­عام­دىق ءھام مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارى­نىڭ ىرگەسىن بە­كىتە ءتۇستى. قازاقستان رەس­پۋبلي­كا­سىنىڭ كونس­تيتۋتسياسىندا نە­گىزگى مۇراتتارىمىز رەتىندە قو­عامدىق كەلىسىم, ساياسي تۇراق­تى­لىق, ەكونومي­كا­ل­ىق دامۋ جانە مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلە­لەردى دەموكراتيالىق جولمەن شەشۋ كەرەكتىگى ناقتىلانعان. كونستي­تۋ­تسياعا سايكەس, ەلىمىزدە جاڭا دەموكراتيا­لىق ينستيتۋت­تار قۇرىلىپ, دەموكراتيا­نىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى جۇزەگە اسى­رىلدى: بيلىك زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت جۇيەسى بولىپ ءبىر-بىرىمەن ۇندەس ۇشتاعانعا اينالدىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءار ادام­نىڭ قۇقى مەن ەركىندىگىن اسا جوعارى باعالايتىن دەمو­كراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت بو­لىپ بەكىدى. اتا زاڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاندى زاڭ قابىلداعاندا ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ادام قۇقىن ەسكەرۋگە مىندەتتەدى. ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىز بەن زاڭدا­رىمىز ادامنىڭ شىعارماشىلىق, جا­سام­پازدىق كۇش-قۋاتىن بايىتىپ وتى­رۋ­عا بەيىل. رەسپۋبلي­كامىزدىڭ ءار ازاماتى الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ, ءبىلىم الا­دى, ەڭبەك ەتەدى, سۇيىكتى ىسىمەن, سپورت­پەن شۇعىل­دا­نىپ, قۇقى مەن ەركىندىگى اياقاستى بو­لادى دەپ قورىقپايدى. ويتكەنى, جۇرت­شىلىق ءوز قاۋىپسىزدىك­تە­رىن قورعاپ, كە­پىلدىك بەرىپ وتىرعان كونستيتۋتسيا بارىن جاقسى بىلەدى. قازاقستان كونستيتۋتسياسى رەسپۋب­لي­كانىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن جاريا ەتتى. ولار قوعامدىق كەلىسىم مەن سايا­سي تۇ­راقتىلىق, مەملەكەت ءومى­رىنىڭ نەعۇرلىم ماڭىزدى ماسەلەلەرىن, سونىڭ ءىش­ىندە رەس­پۋبليكالىق رە­فە­رەندۋم مەن پار­­لامەنتتە داۋىس بە­رۋدى دەمو­كرا­تيالىق جولمەن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسيادا پاتريوتيزم ۇعى­مىنا ەرەكشە ماڭىز بەرىلگەن. ءبۇ­گىندە بىزدەگى ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى, سولاردىڭ قاتارىندا قازاق­ستان­دىق سپورت­شىلار وزدەرىنىڭ ءار سا­لاداعى تاماشا تابىستارىمەن, ەل رۋ­حىن كوتەرەتىن جە­­­ڭىستەرىمەن, ءبىر جا­عادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعا­را­تىن ۇيىمشىل­دى­عىمەن پاتريوتيزم­نىڭ ناعىز ءۇل­گىسىن كورسەتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاق­ستان سپورت­شى­لارى 10 جازعى جانە قىس­قى وليمپيا ويىندارىنا, كوپ­تەگەن ازيا جانە الەم چەمپيو­نات­تارىنا قا­تىس­تى. بۇقارالىق سپورت شارالارىنا جىل سايىن رەسپۋب­لي­كانىڭ ءار جاس­تاعى ميلليونداعان ادام­دارى قاتى­سا­دى. بۇگىندە قازاقستاندا دەنە شى­نىق­تىرۋ مەن سپورتپەن جاپپاي شۇ­عىل­دانۋعا ءمۇم­­كىندىكتەر كەڭەيە ءتۇس­كەن. قالالار مەن اۋىلداردا زامان تا­لابىنا ساي سپورت عيماراتتارى, دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىق­تى­رۋ كەشەندەرى, سپورت زالدارى مەن باس­سەيندەر سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلۋدە. دەموكراتيالىق, تۇراقتى دامۋشى مەملەكەت رەتىندەگى بەدەلىنىڭ ارقا­سىندا قازاقستاندا الەم چەمپيونات­تارى مەن حالىقارالىق اۋقىمداعى باسقا جارىستار ءجيى وتكىزىلەتىن بولدى. 2011 جىلى اس­تانا مەن الماتىدا وتەتىن 7-قىسقى ازيا ويىندارى وسى سوزىمىزگە ناقتى دالەل. ايتا كەتۋ كەرەك, مەملەكەتىمىز ەل ءىشىن­دە دە, حالىقارالىق اۋقىمدا دا سان ءتۇ­ر­لى ۇلتتار مەن كونفەسسيالار وكىل­دەرىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر جارقىن مى­سالى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسى­مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر فورۋمى قۇرىلىپ, ونىڭ ءىىى سەزى استانادا ءوتتى. بۇعان قوسا, قازاقستان الەمدەگى قۋاتتىلىعى جاعىنان ءتورتىنشى يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ەلىمىز يادرولىق قارۋعا ءبىرجولا تىيىم سالۋ, ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ ءتارىزدى كوپتەگەن بەيبىت باستامالاردىڭ اۆتورى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە مۇرىندىق بولدى. قازاقستان ءوزىنىڭ زور بەدەلى ارقاسىندا 2010 جىلى ەۋرو­­پاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنا توراعالىق ەتىپ وتىر. بيىلعى جىل­دىڭ 1-2 جەلتوقسانىندا استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتى وتكىزىلىپ, ونىڭ جۇ­مىسىنا الەمنىڭ 56 مەملەكەتىنىڭ باسشى­لارى قاتىسادى. جاس قازاق مەملە­كەتىنىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى بەدە­لىن وسىدان-اق بىلە بەرىڭىز. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا ازاماتتىق قوعام­نىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار سىندى ماڭىزدى تارماعى جاقسى دامىپ, قانات جايىپ كەلەدى. الەمدىك قوعامداستىق ءبىزدىڭ كونستي­تۋتسيا­مىزدى ەلدىڭ دەموكراتيالىق دامۋ جولىن نا­رىقتىق ەكونوميكا, ازاماتتىق قوعامنىڭ بارلىق ينستيتۋتتارى نەگى­زىن­دە قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان قۇجات رە­تىن­دە باعالادى. وتكەن 15 جىل وسى جو­عا­رى باعانىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتكىزدى. ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ بەرىكتىگى, ەل­باسى بە­دەلىنىڭ جوعارىلىعى, ەكونو­مي­كامىزدىڭ تۇراقتى دامۋى 7-قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ استانا مەن الماتى قالالارىندا وتكىزىلۋى تۋرالى شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا نەگىز بولدى. قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ, مەملەكەت پەن ازا­مات­تىق قوعام اراسىن­دا­عى قارىم-قاتىناس­تى نىعايتۋ, حالىقتى الەۋ­مەتتىك-قۇ­قىق­تىق قورعاۋ باعىتىنداعى رەفور­ما­لار ىشكى تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساق­تاۋدىڭ بىردەن-ءبىر سارا جولى. ءبىزدىڭ كونس­تيتۋتسيامىز وسىنىڭ بارىنە تولىق­تاي كەپىلدىك بەرەدى. تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ,تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى.