جارالى جىلدار جاڭعىرىعى

اقمولالىقتاردىڭ ۇلى جەڭىستى قا­رۋمەن دە, دارۋمەن دە جاقىنداتقا­نى ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتالادى. مۇندا ءۇش بىردەي اتقىشتار ديۆي­زياسى جاساقتالىپ, قان مايداندا وشپەس ەرلىك ۇلگىسىن تانىتتى. ولار­دىڭ بارلىعى دا گۆارديالىق اتاعىن الىپ, تۋىنا قىزىل جۇلدىز وردە­نىن تاقتى. اقمولالىقتار اراسىنان ءۇش گەنەرال شىققانى دا ۇلكەن ءمار­تەبە. وزگەسىن ايتپاعاندا, 72-ءشى گۆار­ديا­لىق ديۆيزيانىڭ 31 جاۋىن­گەرى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتا­عىنا يە بو­لىپ, ونىڭ تاڭداۋلى 9 وكىلى جەڭىس شەرۋىنە قاتىسقانىن ماقتان ەتەمىز. اقمولالىقتار جەڭىسكە دارۋمەن دە ۇلەس قوستى دەدىك. بۇل ەۆاكۋا­تسيا­لىق گوسپيتالدارعا قاتىستى ايتى­لىپ وتىر. وسى ورايدا كوكشەتاۋ قالاسىندا تۇرىپ جاتقان 82 جاستاعى ماريا مولوتكوۆا اجەيدىڭ ءسوزىن اڭگىمەمىزدىڭ تىزگىن قاعارى ەتىپ العان­دى ءجون كوردىك. “گوسپيتالدى اۋرۋ­حانادان بيىكتەتىپ, جانداۋا مەكەن دەسەك جاراسادى, – دەيدى ماريا سەمەنوۆنا. – جارالانىپ كەلگەن جاۋىنگەرلەردى كورگەندە جانى­مىز شىعىپ كەتە جازدايتىن. اجالدىڭ ورتاسىنان ازاپ ارقالاپ كەلگەندەرىنە قاراماستان, ولاردىڭ بارلىعى بەتى بەرى قاراسىمەن قان مايدانعا قايتا سۇراناتىن. ءبىز, مەدبيكەلەر كىرپىك قاقپاي بايەك بولىپ, ارقايسىسىنىڭ كوتەرىلىپ كەتۋىن ارماندايتىنبىز. كوز جاسىمىزدىڭ كول بولعان كۇندەرى كوپ بولدى...” گوسپيتالدار قىزىل ارميانى ەمدەۋ-ەۆاكۋاتسيالىق قامتاماسىز ەتۋدە ەرەكشە ورىن العانى اقيقات. ولاردىڭ باستى مىندەتى, وتان سول­داتتارىنىڭ ارقايسىسىن امان الىپ قالۋ, جارالىلار مەن سىرقاتتاردى تەزىرەك قاتارعا قوسۋ بولىپ تابىلدى. بۇل مىندەت ابىرويمەن ورىندالدى دا. دەرەك كوزدەرى بىلاي دەيدى: 1941-1945 جىلدارى جارالى جاۋىنگەرلەر مەن وفيتسەرلەردىڭ 70 پايىزى, ناۋقاستانعانداردىڭ 90 پايىزى قاتارعا قوسىلدى. – قازاقستان كومپارتياسى ور­تالىق كوميتەتىنىڭ جانە حالىق كو­ميسسارلارى كەڭەسىنىڭ تەلەگرافتىق جارلىعىنا سايكەس اقمولا وبلى­سىنىڭ اۋماعىندا 2000 ورىندىق 7 ەۆاكوگوسپيتال قۇرىلدى, – دەيدى وبلىستىق مەملەكەتتىك مۇراعات ديرەكتورى الەكساندر پولوجەنتسەۆ. اقمولا قالاسىنا 1942 جىلدىڭ قاڭتارىندا دونداعى روستوۆتان 1200 ورىنعا ارنالعان №1600 گوسپيتال كوشىرىلدى. ول بايلانىس ۇيىندە, تەمىر جول اۋرۋحاناسىندا, بالاباق­شادا جانە اسكەري قالاشىقتىڭ كازارما­سىندا شاشىراڭقى تۇردە قونىستان­دى. گوسپيتال باستىعى 2-ءشى رانگالى اسكەري دارىگەر مەدالە ەمدەۋ ورنىن مەديتسينا كادرلا­رى­مەن, ءدارى-دارمەكپەن, وتىن-سۋ, ازىق-ت ۇلىكپەن, توسەك-ورىن, جي­ھاز­بەن تولىق قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. دارىگەرلەرمەن بىرگە قالالىقتار دا جارالى جاۋىنگەرلەرگە قامقور كوڭىلىن جايىپ, قولدان كەلگەن كومەگىن ايامادى. گوسپيتالدى كي­روۆ اتىنداعى №1 مەكتەپ, تسەلينو­گراد اۋدانىنداعى “كراسنىي فلاگ”, شورتاندى اۋدانىنداعى كيروۆ اتىنداعى كولحوزدار, قاراعاندى تە­مىر جول باسقارماسى شەپتىك قام­قورلىققا الدى. پارتيا ۇيىم­دا­رىنىڭ باستاماسىمەن وبلىستىق ارنايى كومەك كوميتەتى قۇرىلدى. جال­پى, وسىنداي قامقورلىق پەن ءدا­رىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى ارقاسىندا 13,5 مىڭ جارالىنىڭ 61,5 پايىزى تولىق ساۋىعىپ, ساپقا قايتا قوسىلدى. سوعىس جىلدارى اسكەري-ساني­تارلىق پويىز اتباسارداعى №3984 گوسپيتالعا جارالىلاردى ءۇش دۇركىن الىپ كەلگەن. ول جالپى اۋماعى 1995 شارشى مەترلىك قازاق مەكتەبىنىڭ عيماراتىندا ورنالاسىپتى. مۇندا دا جانقيارلىق ەڭبەك قايناپ جات­تى. جۇرتشىلىق گوسپيتال باستىق­تارى ريزۆانوۆ پەن ارتەموۆتىڭ, وتا­شى گ.وۆ­چارەنكونىڭ, مەدبيكەلەر گليان­چەنكو, گ.تەمىربولاتوۆانىڭ جانە باسقالاردىڭ ەسىمدەرىن ءالى كۇنگە قۇرمەتپەن اتايدى. 1943 جىلى گوسپيتال باسقا جەر­گە كوشىرىلىپ, مۇندا №3006 گوس­پيتال اشىلدى. وندا جارالى نەمىس تۇتقىندارى ەمدەلگەن. ستالين اۋدانىنداعى بۇرىنعى مەكتەپ پەن اۋرۋحانا عيماراتىندا ورنالاسقان №1344 گوسپيتال 1942 جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا 116 جارالى جاۋىنگەردى قابىلدادى. ول كومەك قولىن سوزعان جەرگىلىكتى پارتيا-كەڭەس ورگاندارىمەن, قالىڭ بۇق­ارا­مەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەدى. وعان مىسال رەتىندە اۋدان تۇر­عىن­دارىنىڭ جارالىلاردى ستانسادان گوسپيتالعا جەتكىزۋ ءۇشىن جىلى كي­ىم-كەشەك, اياق كيىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن 30 كەرۋەن ۇيىمداستىرعانىن ايتۋعا بولادى. ششۋچە (قازىرگى بۋراباي) اۋدا­نىن­دا جالپى سانى مىڭنان استام ورىندى قامتيتىن ءۇش گوسپيتال جۇمىس ىستەگەن. مۇندا توسەك-ورىن جەتكىلىكتى بولعانىمەن, ءدارى-دارمەك, اسىرەسە, سترەپتوتسيد, ميلفيدين, با­­لىق مايى جانە رەنتگەن قاعاز­دا­رى تاپشى بولعان كورىنەدى. وسىن­داعى №1054 گوسپيتال سوعىستىڭ العاشقى كۇنىنەن ۇيىمداس­تىرىلىپ, بۋراباي كۋرورتى ستانسا­سى­نىڭ اۋرۋحاناسى مەن تەمىر­جولشىلار كلۋبىنا قونىس تەۋىپتى. ال 1943 جىل­دىڭ 30 مامى­رىن­دا ول ءوز باعىتىن وزگەرتىپ, اسكە­ري تۇتقىن­دار­عا قىزمەت كورسەتە باستادى. العاش­قى ەشەلون­مەن 560 تۇتقىن جەتكىزىلگەن. ءۇشىنشى رانگالى اسكەري دارىگەر برايلوۆسكي مەن ونىڭ ورىنباسارى كاپيتان باكىروۆ باسقارعان №4110 گوسپيتال حيرۋرگيالىق باعىت ۇستان­دى. بىراق, قولىمىزداعى قۇجاتتار مۇندا ەم-دوم كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلگەنىن ايقىندايدى. ال بۋراباي كۋرورتى ستانسا­­سىنان 25 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى قايىڭ-قاراعايلى ورمان قۇشاعىندا №4152 گوسپيتال ورنالاستى. تۋ­بەر­كۋلەز كەسەلىن ەمدەۋگە باعىتتالعان شي­پا­جايلىق اۋرۋحانا العاشقى جاۋىن­گەر­لەردى 1942 جىلدىڭ 7 مامىرىندا قا­بىلداسا, 20 مامىردا ونىڭ قابىر­عا­سىندا 169 جارالى جانە سىرقات ماي­دان­گەر بولىپتى. ولاردىڭ دەنى لە­نينگراد مايدانى­نىڭ ساربازدارى ەدى. “نۇر وتان” حدپ اقمولا وب­­لىس­تىق فيليالىنىڭ ۇيىتقى بولۋى­مەن, ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارسا­ڭىن­داعى 4 مامىر كۇنى كوك­شەتاۋ گوس­پي­تالدارىندا قايتىس بولعان جاۋىن­گەرلەردىڭ باۋىرلاستار زيرا­تىنداعى تاعزىم كەشەنى قايتا جاڭعىرتىلدى. باقبەرگەن امالبەك. اقمولا وبلىسى.