06 تامىز، 2010

الەۋمەتتىك ارىپتەستىك بۇگىنگى كۇن تالابىنان تۋىپ وتىرعان ىزدەنىس

380 رەت كورسەتىلدى
بيىلعى ماۋسىم ايىنىڭ ون سەگىزى كۇنى وتانىمىزدىڭ باس باسىلىمى “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىندە “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى جاريالاندى. ەلدىڭ جاڭاشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ماڭىزى زور وسىناۋ قوماقتى قۇجات ءوز قۇرامىنا بىرنەشە مەكتەپ پەن ليتسەيدى، كوللەدجدى جوعارى تەحنيكالىق مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتى جانە “ترانس” عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قامتيتىن قازاقستان يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەرسيتەتى (قازيتۋ) كەشەنىندە دە جان-جاقتى تالقىلاندى. جوبانىڭ ماقساتى مەن مىندەتى ايقىن. بۇل باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن بۇگىنگى يننوۆاتسيالىق ۇردىستەر تالابىنا ساي تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. مۇندا اسىرەسە ادام كاپيتالى ماڭىزدى مانگە يە. وسى ماقساتتا جوبادا ءار جان باسىن قارجىلاندىرۋ ادىستەمەسى ۇسىنىلىپ، ونى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. مۇندا مەنەدجمەنتتى جەتىلدىرۋ، پەداگوگ مامان­دىعىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ، وقۋ ۇردىسىنە اۆتوماتتاندىرۋدى ەنگىزۋ ءىسى بارىنشا ماڭىزدى. سونىمەن بىرگە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردى كوبەيتۋ، ون ەكى جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋ، وقۋشىلار سانى از جي­ناق­تالعان مەكتەپتەر سانىن ازايتۋ ءما­سەلەلەرى دە قۇپتاۋعا تۇرارلىق. سونداي-اق جوبادا مەكتەپتەردە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ­دى جەتىلدىرۋ، ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق جوبالارىن جوعارى بىلىكتى كادر­لارمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى ينتەگراتسيالاۋ ماسەلەلەرى دە كورىنىس تاپقان. بۇل مىندەتتەر ءبىزدىڭ عى­لى­مي-ءبىلىم بەرۋ كەشەنى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. باعدارلامادا مىنالار كورسەتىلگەن: تاۋەلسىز تەستىلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا 22،2 پايىزدان 10 پايىزعا دەيىن تومەندەيتىن، جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە قاجەتتى دەڭگەيدەن وتپەگەن مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋ. بۇل جاعداي قۇرامىندا ليتسەي – كوللەدج – ۋنيۆەرسيتەت بار ءبىزدىڭ كەشەننىڭ ءاربىر دەڭگەيدەگى وقىتۋشىلارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. وقۋشىلاردىڭ، كوللەدج جانە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ قورىتىندىسى سوڭعى ناتيجەدە كورىنىس تابادى. ءارى مۇندا ءاربىر وقىتۋشىنىڭ ينتەللەكتۋالدى الەۋەتى كورىنەدى. ال بۇل باعدارلاما جوباسىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ادام كاپيتالىنا، ونىڭ ىشىندە بالالىق شاقتان باستاپ، ورتا جاسقا دەيىنگى ءبىلىم بەرۋگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ ەكونوميكاعا جانە قوعامعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىندىگىن حالىقارالىق تاجىريبەلەر دالەلدەيتىندىگى باعدارلامادا كورسەتىلگەن. ول تۋرالى ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆ ءتيىستى مىندەتتەر قويعان بولاتىن. ۇنەمى جاڭعىرۋ، دامۋ ۇستىندەگى جاس، تاۋەلسىز مەملەكەت ءبىر ورىندا تۇرماۋى ءتيىس. ونىڭ تەتىگى باسەكەگە قابىلەتتىلىك، دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مۇمكىندىگى بولماق. قازىرگى تاڭدا ەلىمىز ۇلت كوشباسشىسىنىڭ باستاۋىمەن ەكونوميكانى جوعارى قارقىندى يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ۇردىستە تەك ديپلومى بار ادام عانا ەمەس، وسىعان دەيىنگى العان جوعارى ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنە قاراماستان جاڭا ءبىلىمدى، يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتى مەڭگەرۋگە قابىلەتى بار، دايىن ماماندار دا قاجەت. ياعني، قازاقستان ءوندىرىسى مەن ەكونوميكاسىنا قاجەتتى ماماندىقتاردى ءومىر بويى الۋعا تالپىنۋ قازاق­ستان­دىقتاردىڭ باستى مۇراتى بولىپ قالا بەرمەك. ەكونوميكالىق پايدامەن قاتار ءبىلىم بەرۋ، باسقا دا الەۋمەتتىك پايدانىڭ قالىپتاسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىندىگى باعدارلاما جوباسىندا انىق كورسەتىلگەن. وركەنيەتتى قوعام قۇرۋدا الەۋمەتتىك كاپيتالدىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ويتكەنى، ءبىلىمدى، يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى پايدالانا بىلەتىن مامان – ورتا توپتىڭ نەگىزى، ءاربىر قوعامنىڭ تۇراقتىلىق فاكتورى بولىپ تابىلادى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ بالانىڭ دامۋىندا وتە ماڭىزدى، ينتەنسيۆتى مەرزىم بولىپ تابىلادى. بۇل كەزدە ونىڭ تاجىريبەلىك جانە ينتەللەكتۋالدى قابى­لەتتەرى قالىپتاسادى.ءبىز باعدارلاما جوباسىنىڭ     “مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ” ءبولىمىن تالداي كەلە، كەشەندە شاعىن بالالار باقشاسىن اشۋ جونىندە ۇيعارىمعا كەلدىك. ينتەللەكتۋالدىق مەك­تەپكە بايلانىستى، ءبىزدىڭ باستى مىندەت­تەرىمىزدىڭ ءبىرى كەشەنىمىزدەگى ليتسەيدى يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى ينتەللەكتۋالدى مەكتەپكە اينالدىرۋ بولىپ وتىر. ياعني، مۇنداعى ليتسەي وقۋشىسى تەك جاقسى وقىپ قانا قويماي، كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيانى جەتىك ءبىلىپ، مەملەكەتتىك، اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرۋلەرى قاجەت. بولونيا ۇردىسىنە قاتىستى ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنى – قازاقستان يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەر­سيتەتى اتالعان ءۇردىستى ىسكە اسىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. ۇجىم ءبىلىم بەرۋدىڭ نەسيەلىك مەحانيزمىن جۇزەگە اسىرۋدا. قازيتۋ مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سامارا، ساراتوۆ، ورىنبور قالالارىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا تاجىريبە الماسۋ، كونفەرەنتسيالار، ارنايى كۋرستار جانە وليمپيادالار وتكىزۋ باعىتىندا كەلىسىم-شارتتارعا جانە نورۆەگيانىڭ بىرنەشە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن حاتتاماعا قول قويىلدى. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ديپلومىمەن قاتار كەيبىر رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلومدارىن الۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىندا ەكى دەڭگەيلى دايىندىق جۇرگىزۋ قاراستىرىلعان. ول باكالاۆريات پەن ماگيستراتۋرا. ءبىز ءۇش جىلدان بەرى “ەكونوميكا” جانە “اق­پاراتتىق تەحنولوگيالار” ماماندىعى بويىنشا ماگيسترلاردى دايىنداپ كەلەمىز. باعدارلاما جوباسىنىڭ باستى باعىتتارى العا قويعان ماقساتتارعا جەتۋ جولدارىن ناقتىلاۋ. ءارى وعان قاجەتتى شارالاردى بەلگىلەۋ. بۇل – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ، ءبىلىم بەرۋ مەنەدجمەنتى، پەداگوگ مارتەبەسى – ءlearnىng ەلەكتروندى وقىتۋ، مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ، ورتا ءبىلىم، تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ، جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنان كەيىنگى وقىتۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا ءبىلىم بەرۋ مەنەدجمەنتى پروبلەمالارىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. راسىندا، ءبىز ەسكىرگەن جۇيە بويىنشا جۇمىستانىپ كەلەمىز، ياعني وقىتۋشى ساباق بەرەدى – ستۋدەنت وقيدى. ناتيجەسىندە ەرتەدەن ىسكە قوسىلعان ءۇردىس تەك جاي عانا ءوز اعىمىمەن جالعاسىپ وتىرادى. قازىر جۇيەلىك ساراپتاۋ وتە قاجەت. يننوۆاتسيانىڭ باستى باعىتتارىن انىقتاۋ، ونى دەر كەزىندە ەنگىزۋ، عىلىمي-وقۋ ۇردىستەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ، بولاشاقتا ءبىلىم بەرۋدىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن بولجاۋ جانە كەشەننىڭ بولاشاقتاعى ارتىقشىلىقتارىن انىقتاۋ قاجەت. وسى تالاپتار ەسكەرىلسە، باعدارلاما ودان ءارى بايىپتى بولا تۇسپەك. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باتىس قازاقستان ايماعىندا وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ول – يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوم­مۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر باعىتىن ۇستاناتىندىعى. ستۋ­دەنتتەر “ەسەپتەۋ تەحنيكالارى جانە باع­دار­لامالىق قامتۋ”، “باسقارۋ جانە اۆ­تو­مات­تاندىرۋ”، “اقپاراتتىق جۇيەلەر”، “راديو­تەحنيكا، ەلەكترونيكا جانە تەلەكوم­مۋنيكاتسيالار”، “ماتەماتيكالىق جانە كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋ” مامان­دىقتارى بويىنشا ءبىلىم الۋدا. بۇل قازىرگى تاڭدا وتە قاجەتتى ماماندىقتار بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ەلىمىز ەلباسى ن.ءا. نازار­باەۆتىڭ باستاماسىمەن ەكونوميكانى جوعارى قارقىندى يندۋستريالىق-يننوۆ­ا­تسيالىق دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. وسى ماقساتتا تىكەلەي وندىرىسپەن تىعىز بايلانىستى تەحنيكالىق باعىتتاعى ينجەنەر ماماندارعا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. وسىعان وراي، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكا­دەمياسىنىڭ پرەزيديۋمى 2010 جىلى 25 ماۋ­سىمدا ەلىمىزدىڭ عىلىمي-ينجەنەرلىك قو­عامداستىعىنا، مەكتەپ، كوللەدج، جوو ءتۇ­لەك­تەرىنە جانە بۇكىل جاستارعا ينجەنەرلىك ما­مان­دىقتاردى تاڭداۋلارى تۋرالى ۇندەۋ جولدادى. سونىمەن قاتار جوعارىدا ايتىلعانداي، باعدارلاما جوباسىندا جان باسىن قارجىلاندىرۋ ادىستەمەسىن جاساقتاپ، ونى ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋدە مەملەكەتتىك جانە جەكە نەسيەلەۋ جۇيەسىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. قارجى­لان­دىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپا­سىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. ال قارجى­لاندىرۋ دەڭگەيى تەك وسى جاقسى ناتيجەگە بايلانىستى ىسكە اسىرىلماق. سونداي-اق باعدارلاما جوباسىندا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا مىندەتتەر قويىلعان. بۇل باعىتتاعى ءبىلىم بەرۋدىڭ باستى ماقساتى انىقتالدى. ول – ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىگىن، تۇلعا قاجەتتىگىن جانە ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مىندەتتەرىن قاناعاتتاندىراتىن جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ دەگەن ءسوز. سونىمەن بىرگە ماقساتتى ينديكاتورلار دا انىقتالدى. بۇل تۇلەكتەردىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا العان ءبىلىم ساپاسىن تاۋەلسىز ساراپشىلار ارقىلى باعالاۋ بولماق. وسى تۇرعىدا تۇلەكتەردىڭ سەكسەن پايىزى قىزمەتكە ورنالاساتىن بولسا بۇل ۇلكەن جەتىستىك. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىن مەڭگەرۋگە قابىلەتتى مامانداردى ازىرلەۋگە باسا كوڭىل ءبولۋ قاجەت. سونداي-اق، بولونيا ۇردىستەرىنىڭ پارامەترلەرىنە سايكەس جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ەۋروپالىق ايماعىنا ينتەگراتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارىن ودان ءارى دامىتۋ دا ماڭىزدى ءىس بولماق. سوڭعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ كەشەنگە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىستارى كوبەيىپ كەلەدى. ايتالىق “اقپاراتتىق جۇيەلەر” ماماندىعى بويىنشا گرانت سانىنىڭ 270-تەن 540-قا ءوسۋى وسى پىكىرىمىزدىڭ دالەلى. مۇنداي مىسالدى ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار دايىنداۋعا قاتىستى دا ايتا الامىز. باعدارلاما جوباسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا عىلىمي باعىتقا نەگىزدەلگەن ءونىم مەن قىزمەت كورسەتۋ كوزدەلگەن. ءارى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي، كاسىبي ۇيىمدار كونسورتسيۋمىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان. وسى ماقساتتا ءبىزدىڭ كەشەن قۇرامىندا جوعارى وقۋ ورنىمەن قاتار “ترانس” عىلىمي زەرتتەۋ ينس­تيتۋتى بىرنەشە جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. الەۋمەتتىك ارىپتەستەر گرانتتار مەن ستيپەنديالار تاعايىنداي الاتىنى باعدارلاما جوباسىندا ايقىن كورسەتىلگەن. ارىپتەستىك تەتىگىن جەتىلدىرە وتىرىپ، ءارى ءوز مۇمكىندىگىمىز اياسىندا ءبىز قازىردىڭ وزىندە بۇل ماسەلەنى ىسكە اسىرۋعا قام جاساپ وتىرمىز. “باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ەتاپتارى” بولىمىندە ءبىلىم بەرۋدە مەملەكەتتىك جانە جەكە ارىپتەستىكتى ەنگىزۋ تۋرالى ايتىلعان. ءيا، بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنان تۋىپ وتىرعان ءۇردىس ەكەنى انىق. جەكە عىلىمي ءبىلىم بەرۋ كەشەنى ۇلگىسىندەگى ءبىزدىڭ ۇجىم مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى بۇعان دەيىن دە ورناتىپ ۇلگەرگەن ەدى. بۇل ءۇردىس اسىرەسە گرانت ءبولۋ، ادىستەمەلىك كومەك بەرۋ جانە پروفەسسورلىق، وقىتۋشىلىق قۇرامىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ باعىتتارىندا ورىستەپ كەلەدى. دەگەنمەن وسىنداي ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى ناقتى جانە جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزەتىن تەتىكتى جاساقتاۋ ۋاقىتى جەتكەنى انىق. ويتكەنى، تۇپتەي كەلگەندە بۇل ەكەۋىنىڭ اتقاراتىن مىندەتتەرى مەن ماقساتتارى بىرەۋ-اق. بۇل ءXXى عاسىرداعى جاھاندانۋ ۇردىسىنە ساي ەلىمىزدىڭ ودان ءارى وركەندەۋى مەن دامۋىنا ءتيىستى ۇلەس قوسۋ بولماق. ءبىلىم بە­رۋدى جاڭعىرتۋ مەن باسەكەلەستىككە قا­بىلەتتىلىكتى كوتەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە وسىندا. اقسەرىك ءايتىموۆ،  قازاقستان يننوۆاتسيالىق جانە  تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى. ورال.
سوڭعى جاڭالىقتار

اماناتقا ادالدىق

ادەبيەت • كەشە

ديلليان ۋايت قاھارىنا ءمىندى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار