قاۋىپتى دەرتتەن ساقتانايىق

تۋبەركۋلەز ادامزاتقا ونىڭ قوزدىرعىشى اشىلعانعا دەيىن بەلگىلى بولعان. ەگيپەتتەگى ارحەولوگيالىق زەرت­تەۋلەر كەزىندە ىشكى ورگاندارى تۋبەركۋلەزبەن زاقىم­دالعان ادامنىڭ مۋمياسى تابىلعان. مۋميانىڭ جاسى 2 مىڭ جىل دەپ ەسەپتەلگەن. قازىرگى كۇندە دە تۋبەركۋلەز تاياقشالارى ءوزىن ۇمىتتىرماي وتىر. اۋرۋ دەڭگەيى وتە جوعارى, ال ەگەر ءولىم تۋرالى ايتساق ءار مينۋتتا دۇنيەجۇزىندە تۋبەركۋلەزدەن ءبىر ادام ولەدى. تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ەپيدەميولوگيالىق جاعداي ەمحانا بويىنشا دا, قالا بويىنشا دا قيىن بولىپ وتىر. تۋبەركۋلەز اۋرۋىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار سانى­نىڭ كوبەيۋى تەك الەۋمەتتىك-ماڭىزدى اۋرۋلار ەسەبىنەن عانا ەمەس, بەلسەندى ناۋقاستاردىڭ كونتين­گەنتىندەگى تۋبەركۋلەزدىڭ مۋلتيرەزيستى نىسانىنىڭ مەنشىكتى سالماعىنىڭ وسۋىمەن انىقتالىپ وتىر. تۋبەركۋلەز اۋرۋىن انىقتاۋ باكتەريوسكوپيالىق دياگنوستيكاعا, رەنتگەن-فليۋورولىق تەكسەرۋگە نەگىزدەلگەن. ەمحانادا قاقىرىقتى ميكروسكوپيالايتىن بينوكۋليارلى ميكروسكوپتارمەن جابدىقتالعان زەرتحانا بار. 2009 جىل ىشىندە ەمحانا بويىنشا 470 فليۋوروسى وڭ تۇلعالار انىقتالدى, سولاردىڭ ىشىندە 111 تۋبەركۋلەز اۋرۋىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار بولىپ شىققان. 2010 جىلدىڭ 6 ايى ىشىندە 41 ادامنان تۋبەركۋلەز اۋرۋى انىقتالعان. 2009 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندە 38 ادام ەسەپتە تۇرادى. تۋبەركۋلەز باكتەريالارى اۋا ارقىلى تارالادى. ولار تۋبەركۋلەزگە شالدىققان اۋىرعان ناۋقاستاردىڭ وكپەسىندە ءوسىپ, تارالادى. وسىدان كلەتكالار توبىنىڭ قابىنۋى, ودان كەيىن بۇزىلۋى باستالادى, وكپەنىڭ ىدىراۋى, اتاپ ايتساق ميلليون باكتەريا ورنالاساتىن تەسىك پايدا بولادى. سولاردىڭ ىشىنەن تۋبەركۋلەز باكتەريالارى جوتەلۋ, تۇشكىرۋ, اڭگىمەلەسۋ كەزىندە قورشاعان ورتاعا بولىنەدى. تۋبەركۋلەز باكتەريالارى اۋادا بىرنەشە ساعات بولۋى مۇمكىن. ال ەگەر تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ اشىق تۇرىمەن (جۇقپالى) اۋىراتىن ناۋقاس ۇزاق ۋاقىت بويى دۇرىس جەلدەنبەيتىن عيماراتتا بولسا, اۋادا تارالعان باكتەريالاردى سول جەردە جۇرگەن باسقا ادامدار جۇتادى. بۇل تۋبەركۋلەزدىڭ اۋا-تامشىلارى ارقىلى جۇعاتىن باستى جولى. سوندىقتان ەشكىم تۋبەركۋلەزدى جۇقتىرۋدان ساقتاندىرىلماعان. ويتكەنى اۋا بارىمىزگە ورتاق. تۋبەركۋلەزدى كەز كەلگەن جاستا جۇقتىرۋ مۇمكىن, اسىرەسە ورگانيزمى ءالسىز بالالارعا قاۋىپتى. ەگەر تۋبەركۋلەز اۋرۋىمەن اۋىراتىن ناۋقاسپەن ۇزاق ۋاقىت جانە ءجيى بايلانىستا بولساڭىز جۇقتىرۋ قاۋپى وسەدى. كوحا تاياقشاسىمەن كۇرەستەگى ەڭ باستى كومەكشى – يممۋندى جۇيە. ونى السىزدەندىرەتىن كەز كەلگەن فاكتور ورگانيزمدى ينفەكتسيا الدىندا قورعانسىز ەتەدى. سولاردىڭ ىشىندە ۇيقىنىڭ قانباۋى, شارشاۋ, سترەسس, فيزيكالىق جۇكتەمەلەر جانە تازا اۋادا بولماۋ, دۇرىس تاماقتانباۋ (اسىرەسە اش بولۋ), سوزىلمالى ينفەكتسيالار جانە ارينە جقتب, لەيكوزدار. قاۋىپتىڭ جانە ءبىر فاكتورى – شىلىم شەگۋ. كوحا تاياقشالارىنىڭ ورنالاساتىن سۇيىكتى ورنى – وكپە. ول جەردە ولار بەلسەندى كوبەيىپ, وكپە كلەتكالارىن بۇزادى. سونىمەن قاتار باتسيللا قاندى سورىپ, ورگانيزمدى ۋلايتىن ۋدى تۋدىرادى. وسىدان تۋبەركۋلەزدىڭ العاشقى بەلگىلەرى پايدا بولادى – السىزدىك, تەرشەڭدىك, بەزگەك. ورگانيزمدى السىزدەندىرەتىن فاكتورلاردان الاستاي وتىرىپ, تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ءوزىڭىزدى جانە باسقالاردى مىناداي جولمەن قورعاي الاسىز: دۇرىس تاماقتانۋ, ەڭبەك, دەمالۋ ەرەجەسىن ساقتاۋ, تازا اۋادا كوبىرەك بولۋ, شىلىم شەكپەۋ, ىشىمدىككە اۋەس بولماۋ, عيماراتتا تازالىق ۇستاۋ, جەكە ىدىس, گيگيەنا زاتتارىن قولدانۋ, ت.ب. وتباسىندا تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاستى انىقتاعان ۋاقىتتا مىندەتتى تۇردە دارىگەردىڭ كەڭەسىن ورىنداۋ قاجەت. پروفيلاكتيكالىق نەگىزدى ايتساق, ول وزىنە الەۋمەتتىك-پروفيلاكتيكالىق جانە سانيتارلىق-گيگيەنالىق ءىس-شارالار بويىنشا تۇرعىنداردىڭ ءومىرىن جانە تۇرمىسىن ساۋىقتىرۋ جاعدايلارىن, فيزيكالىق مادەنيەتتى جانە سپورتتى ۇيلەستىرەدى. بالالاردى جانە جاسوسپىرىمدەردى بتسج ۆاكتسيناسى­مەن يممۋنيزاتسيالاۋ تۋبەركۋلەزدىڭ الدىن-الۋدا ماڭىز­دى ءرول اتقارادى. تۋبەركۋليندى قولدانۋ ارقى­لى وتكىزىلەتىن جاپپاي الدىن-الۋ تەكسەرۋلەر – اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مانتۋعا رەاكتسيانى قويۋ, فليۋوروگرافيالىق زەرتتەۋلەر جاتادى. وزىندىك ەمدەۋمەن اينالىسپاڭىز. اۋرۋ نەعۇرلىم ەرتە انىقتالسا, ءسىزدىڭ اعزاڭىزعا سوعۇرلىم از زالال تيەدى, تەزىرەك جانە تولىقتاي ساۋىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, اينالاداعىلارعا دا تيىسىنشە ينفەكتسيا از تارالادى. گۇلميرا جۇمانباەۆا, “7-قالالىق ەمحانا” مكقك باس دارىگەرىنىڭ مقسب جونىندەگى ورىنباسارى. استانا.