تەڭگە باعامى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى

قازاقستان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشتى. مەملەكەت باسشىسى تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمداعى باعامىن ەنگىزۋ جانە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋگە ءوتۋ ەڭ دۇرىس قادام ەكە­نىن ايتتى. راسىندا, قازاقستان الەم­دىك قوعام­داستىقتىڭ ءبىر ءبول­شەگى, سوندىقتان بىرىڭعاي ەكونو­ميكالىق كەڭىستىكتەن ءبولىنىپ, ءوز الدىنا توماعا-تۇيىق تىرلىك ەتە الماي­دى. مىسالعا, قىتاي ءوز ۆاليۋ­تا­سىنا دەۆالۆاتسيا جاسادى. رەسەي ءرۋبلدى وتكەن جىلى ەركىن اينا­لىمعا جىبەردى. بىزدە جاعداي تۇراق­تى بولىپ كەلدى. رەسەيدە وتكەن توق­­­سان­دا ينفلياتسيا دەڭگەيى 17 پايىز بولسا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 4 پايىز­ بولدى. ينفليا­تسيا ءدالىزى 6,8 پايىز بولىپ بەلگىلەنسە, بۇگىندە سوعان جا­قىن­­دادىق. ول كورسەتكىش جىل اياعىنا دەيىن ساقتالادى دەپ وتىرمىز.

تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينا­لىمعا جىبەرىلۋىنەن شوشۋ­دىڭ ءجونى جوق. الدىمەن تەڭگە باعا­مىنىڭ ەركىن اينالىم­­عا جىبە­رىلۋىن اقشانىڭ قۇنسىزدانۋىمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. تەڭگە قۇن­سىز­­دانعان جوق, تەك ەركىن اينا­لىمعا شىعارىلدى. ءيا, تەڭگەنىڭ باعامى ءالى تۇراقتالعان جوق. ويتكەنى, بۇدان بىلاي ۆاليۋتانىڭ باعامىن ۇلتتىق بانك ەمەس, نارىقتىڭ ءوزى رەتتەيدى. بۇل تەك ءبىزدىڭ قازاقستانعا عانا ءتان ءۇردىس ەمەس, دامىعان ەلدەردىڭ بارلى­عى وسى جولدان وتكەن. تەڭگەنىڭ باعامىن سۇرانىس پەن ۇسىنىس قانا وزگەرتىپ وتىرماق. مىسالعا, كەيبىر كليەنتتەرگە تەڭگەنى ايىرباستاۋ قاجەت, ەكىنشىلەرىنە كەرىسىنشە دەگەندەي, سوندا تەڭگەگە سۇرانىس كوپ بولسا, ونىڭ باعامى وسەدى. سۇرانىس بولماي, ۇسىنىس كوبىرەك بولسا, وندا تەڭگەنىڭ باعامى تۇسە بەرەدى. بۇگىن قازاقستاندىق بيرجادا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 253, وڭىردەگى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر ونى 240-تان ساتىپ جاتىر. ال كەشە بيرجاداعى تەڭگەنىڭ باعامى 255 بولدى. تەڭگەگە سۇرانىستىڭ ازايۋىنا بايلانىستى باعامى تومەندەۋدە, ول ءارى كەتكەندە ءبىر جۇمانىڭ ىشىندە تۇراقتالادى. انادا رەسەيدىڭ ءرۋبلى تۇسكەندە وبلىستاعى بانكتەر قاڭتار-شىلدە ايلارىنىڭ ىشىندە 10 ملرد. 731 ملن.-نان استام ءرۋبلدى ساتىپ جىبەردى. سوندا 30 ملرد. تەڭگەمىز تىكەلەي رەسەيگە كەتتى. كورشىلەس ەلدىڭ كاسىپكەرلەرىنىڭ تاۋارلارى مەن ازىق-ت ۇلىگىنىڭ وتىمدىلىگى ارتتى. بۇلاي جالعاسا بەرسە وتاندىق ەكونوميكا, ءوندىرىس تىعىرىققا تىرەلۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان, جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ وتاندىق وندىرىسشىلەرگە مىقتى قولداۋ بولادى دەپ بىلەمىن. تۇرعىندارعا كۇندەلىكتى تۇتى­ناتىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى وسەدى-اۋ دەپ  قورقۋدىڭ رەتى جوق. ءىشىپ-جەپ وتىرعان تاماق تۇرلەرىنىڭ بارلىعى سىرتتان اكەلىنبەيدى عوي. ەت, نان وزىمىزدىكى, باعا باقى­لاۋدا. رەسەيدەن اكەلى­نەتىن تاماق ءتۇر­لەرىنىڭ باعاسى ءوسىپ جاتسا, ونى الماي, جەرگىلىكتى ءونىمدى الۋعا بولادى ەمەس پە؟ تابى­سىمىز دوللارمەن ەمەس, تەڭگەمەن بەرى­لەدى دەگەندەي. ەندى دەپوزيت­تەگى جيناقتارعا كەلسەك, مەم­لەكەت باسشىسى ۇلتتىق بانككە جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپو­زيتتەرىنە تولەم تەتىگىن ەنگىزۋ­دى تاپسىردى. ياعني ايىرباس باعا­مىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىس­تى حالىق سالىمدارىنىڭ شىعىن­دارىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلدىڭ 18 تامىزىنا دەيىنگى تەڭگەمەن اشىلعان جەكە تۇل­عالاردىڭ مەرزىمدى دەپو­زيت­تەرىنە (ەسەپشوتتاعى 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قارجىعا) تولەم تەتىگى ەنگىزىلمەك. سوندىقتان, دەپوزيت­تەرگە سالىنعان تەڭگەڭىزدى دوللارعا, رۋبلگە ايىرباستايمىن دەپ اسىعىس شەشىم قابىلداماڭىز. عاليا ساتىبالدينا, ۇلتتىق بانكتىڭ باتىس قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى. ورال.

سالىمشىلار سالماقتىلىق تانىتتى

امانعوس ورىنعالي ۇلى,  جۋرناليست. تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋى وڭىردە ءانابىر دۇربەلەڭ تۋعىزعان جوق دەۋگە بولادى. وبلىس اۋماعىنداعى كاسىپكەرلەر مەن بانكتەردىڭ سالىمشىلارى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل قادامىنا ءبىرىنشى كۇننەن-اق تۇسىنىستىكپەن قارادى. ەلىمىزدىڭ ءىرى بانكتەرىنىڭ ايماقتاعى فيليالدارىنىڭ باسشىلارى «قازاقستان-اقتوبە» تەلەارناسىندا بولعان كەزەكتى بريفينگتە وسىلاي دەپ مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسى تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمداعى باعامىن ەنگىزۋ جانە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋگە ءوتۋ قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنداعى بىردەن-ءبىر دۇرىس جانە ماڭىزدى قادام ەكەنىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الەمدىك وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىندا دامىعان ءبىزدىڭ ەلىمىز – الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى. سوندىقتان, بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن ءبولىنىپ, ءوز الدىنا توماعا-تۇيىق تىرلىك ەتە المايدى. بۇل جەردە كورشى ەلدەر قىتايدىڭ ءوز ۆاليۋتاسىنا دەۆالۆاتسيا جاساعانىن, رەسەي اقشاسىنىڭ وتكەن جىلى ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەنىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. ەندىگى جەردە ۆاليۋتانىڭ باعامىن ۇلتتىق بانك ەمەس, نارىقتىڭ ءوزى رەتتەيدى. بۇل دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىنا ءتان ءۇردىس. بۇدان بىلاي تەڭگەنىڭ باعامى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرماق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى وبلىستىق فيليالى ەكونوميكالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ماركون قۋاتباەۆا وسىلاردى اتاپ كورسەتە كەلىپ, تەڭگە باعامى تۇراقتانعانعا دەيىن قانداي دا ءبىر بولجامدارعا ەمەس, رەسمي اقپاراتتارعا سۇيەنۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ قازىرگى ساتتەگى ۆاليۋتا ايىرباسىنا ىقپالى تۋرالى ساۋالدارىنا ول تومەندەگىدەي جاۋاپ بەردى. – ۇلتتىق بانك ءىرى داعدارىس بولعان جاعدايدا عانا ۆاليۋتالاردى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى ارالاسا الادى. قالعان ۋاقىتتا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتتەر بيرجاداعى ۆاليۋتالىق باعام بويىنشا قىز­مەت كورسەتەدى. تەڭگەنى ەركىن اينا­لىمعا جىبەرۋدىڭ ماعىناسى سول – ەندىگى جەردە ماسەلە الەمدىك ەكونو­ميكاعا, ىشكى نارىقتىق ەكونو­مي­كانىڭ فاكتورلارىنا بايلا­نى­ستى شە­شىلەدى. بۇل جەردە ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, بانكتەر ساتۋ, ساتىپ الۋ باعامىن بيرجاعا بايلا­نىستى ورنالاستىرعاندا, بۇرىن­عى بەل­گىلەنگەن دوللار بويىن­­شا 2 تەڭگە, ەۋرو بويىنشا 3 تەڭگە, وسى­نى ساقتاپ تۇرۋلارى كەرەك. «قازكوم» اكتسيونەرلىك قوعامى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى دانيا ەسباەۆا ەندىگى جەردە باعامنىڭ اۋىتقۋىنان پايدا تابۋدىڭ بوس اۋرەشىلىك بولاتىنىن اتاپ ايتتى. ماسەلەن, ايىرباس پۋنكتتەرى ءبىرىنشى كۇنى دوللاردى 252 تەڭگەدەن ساتتى. ال ەكىنشى كۇنى ول ءتۇسىپ كەتتى. ياعني, دوللار ساتىپ العان ۇتىلدى. سوندىقتان, بانك سالىمشىلارى دەپوزيتتەگى جيناقتارىن قوزعاماۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, ەلباسى ۇلتتىق بانك­كە جەكە تۇلعالاردىڭ مەر­زىمدى دەپو­زيتتەرىنە تولەم تەتىگىن ەنگىزۋ­دى تاپ­سىردى. ايىر­باس باعا­مى­نىڭ وزگە­رۋىنە بايلا­نىس­تى حالىق سالىم­دارىنىڭ شى­عىندارىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلدىڭ 18 تامىزىنا دەيىنگى تەڭگەمەن اشىلعان جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپو­زيتتەرىنە (ەسەپشوتتاعى 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى قارجىعا) تولەم تەتىگى ەنگىزىلمەك. سوندىقتان, دەپو­زيتتەرگە سالىنعان تەڭگەنى دول­لارعا, رۋبل­گە ايىرباستايمىن دەپ اسىعىس شەشىم قابىلداماعان ءجون. وسى پىكىردى «حالىق بانكى» اكتسيونەرلىك قوعامى وبلىستىق فيليا­لىنىڭ ديرەكتورى, وبلىس­تىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اپۋا­جان تولەگەنوۆا دا ءبىلدىردى. ال «قازاقستاننىڭ قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن ساۋدا كاسىپورىندارى, بازارلار قاۋىمداستاعى» وبلىس­تىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى دميتري دوۆماتەنكو, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ديرەكتورى جەدەلبەك مۇرزاعاليەۆ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ وتاندىق وندىرىسشىلەرگە مىقتى قولداۋ بولعانىنا نازار اۋداردى. مۇنىڭ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە حالىققا پايدالى بولاتىنىن ايتتى. ءبىر جاقسى جەرى, مۇندا ازىق-ت ۇلىك باعاسى وسەدى دەپ قاۋىپتەنۋدىڭ رەتى جوق. نەگىزىنەن تاماق تۇرلەرى سىرتتان اكەلىنبەيدى جانە باقىلاۋدا ۇستالادى. ەلباسى بۇل ماسەلەنى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدى جەرگىلىكتى بيلىككە تاپسىردى. سىرتتان كەلەتىن تاماق ءتۇرىن, ەگەر قىمبات بولىپ جاتسا, الماي قويۋعا قازىر تولىق مۇمكىندىك بار. اقتوبە وبلىسى. شىندىق قاشاندا شىڭعا باستايدى ادام بالاسى العا باسۋ ءۇشىن جان-جاعىنا قاراپ وتىرۋى كەرەك. قوعام دا سولاي. ءومىر شىن­دىعىنان اتتاپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس, قالاساڭ دا, قالاماساڭ دا قادامىڭا وزگەرىس ەندىرەتىن ساتتەر بولادى. تۇبەگەيلى ەسەپتەلگەن جاقسى باعدارلامالاردىڭ ءوزى كەدەرگىلەرگە تاپ كەلىپ جاتادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل جونىندە ۇنەمى ەسكەرتۋمەن كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ەكو­نو­ميكالىق ساياساتتىڭ الداعى شارالارى جونىندەگى كەڭەستە: «سوڭعى جىلى الەمدىك ەكونوميكاداعى احۋال ەداۋىر تومەندەدى. ەكونوميكانىڭ بۇكىل دۇنيەدە ناشارلاعانى بارىمىزگە كورىنىپ تۇر... قانشا باعدارلامالار جاساساق تا, ءومىر مەن جاعداي الدىمىزدان قيىنشىلىقتاردى الىپ كەلەدى. قازىر دە وسىنداي قيىنشىلىققا تاقاپ تۇرمىز», – دەپ اتاپ كورسەتۋى بارشامىزدى جىگەرلەندىرىپ, قارىم-قابىلەتىمىزدى شيراتا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى, بۇل سوزدەر ءبىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن قۇرىلعان ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا تىكەلەي قاتىستى ايتىلىپ تۇر. كەراميكالىق كىرپىشتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن شىعاراتىن زاۋ­ىت ونىمدەرىنە سۇرانىس جوعارى. ساپا ستاندارتتارى دا تالاپقا ساي. كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن ەل اۋماعىنان باسقا, رەسەيدىڭ ومبى, تۇمەن, قورعان قالالارىنا دا جەتكىزەدى. ايتكەنمەن, ءبىز سوڭعى ۋاقىتتا باعا جونىندە ءبىرشاما ۇتىلىپ وتىردىق. وتكىزۋ قۇنىنداعى ۇيلەسىمسىزدىك سالدارىنان ءونىمىمىزدى 30 پايىزعا قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدىق. قازىر قويمامىزدا 7 ميلليون تەڭگەنىڭ كىرپىشى جيناقتالىپ قالدى. سوعان قاراماستان, ءوندىرىستى ساۋىقتىرۋدىڭ بارلىق امالدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. بۇل ورايدا مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى تىعىرىقتان شىعۋعا جول باستايتىنى انىق. تەڭگەنىڭ جاڭا باعامى ساتۋ كولەمىن ارتتىراتىنى, ىسىمىزگە جاڭا ەكپىن قوساتىنى داۋسىز.  نۇريتدين سامپيەۆ, كوكشەتاۋداعى «ENKI» جشس ديرەكتورى. اقمولا وبلىسى.