بۇگىندە قازاقستان بۇرىن-سوڭدى بولماعان ساياسي, ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتىپ, ونى ودان ءارى نىعايتۋ جولىندا تۇرعاندا حالىقارالىق قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ەرەكشە تالاپ بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, جاسىراتىنى جوق, مىنا ەسىرتكى تاسىمالى, ادام ساۋداسى, لاڭكەستىك, ءدىني ەكسترەميزم, ارام جولمەن تابىلعان تابىستى زاڭداستىرۋ جانە باسقا دا قىلمىستار قازىرگى زاماندا ۇلتارالىق سيپاتقا يە بولدى. دەمەك, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى قۇقىقتىق رەتتەۋ امالى بۇگىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە دەيمىز. سوندىقتان ونىڭ شارتتارى مەن ءتارتىبى ءتيىستى كەلىسىمدەرمەن عانا انىقتالماق. وسى ورايدا قىلمىسقا قارسى ارەكەت ەتۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق-قۇقىقتىق ءورىستى كەڭەيتۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋرا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ بويىنشا حالىقارالىق كەلىسىمشارتتاردى جاساۋدا شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىرگە تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
بۇل باعىتتا باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ي.مەركەل حالىقارالىق قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق جايى تۋرالى بريفينگتە سويلەگەن سوزىندە: «قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەۋروپالىق ەلدەرمەن 16, ازيا ەلدەرىمەن 14 ەكىجاقتى شارت جاساسقان جانە ءبىز مۇنىمەن عانا شەكتەلمەيمىز», دەگەن بولاتىن. ايتقانداي-اق كورشىلەس ورنالاسقان ەلدەردەن باسقا ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس رەتتەلگەن, تۋريستىك الەۋەتى جوعارى جانە بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن جەڭىلدىگى بار سالىق قاراستىرىلعان ەلدەرگە باسىمدىلىق بەرىلەدى ەكەن. وسى اتالعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا شەتەلدەرمەن قۇقىقتىق قارىم-قاتىناسىمىز جاراسىپ جاتقاندىعى تۋرالى ي.مەركەل كەڭىنەن اڭگىمەلەپ بەردى.
ول ءوز سوزىندە: «ءبىزدىڭ سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قاتارىندا ارالىق قاعيداسى بويىنشا قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادا ۇزاق ۋاقىت بويى ىنتىماقتاستىق جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان امەريكا قۇراما شتاتتارى ەرەكشە ورىن الادى. 2009 جىلعى 17 قاراشادا باس پروكۋراتۋرا مەن اقش فەدەرالدى تەرگەۋ بيۋروسى اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلۋى وسىنداي ىنتىماقتاستىقتى قۇقىقتىق رەتتەۋدە جاسالعان العاشقى قادام بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ەلدەر اراسىندا ۇزاق ۋاقىت بويى شارتتار جاسالماعانىنا قاراماستان, ءبىز ءتيىستى ءوزارا قارىم-قاتىناس ورناتا بىلدىك, ەكى تاراپ تا تەكسەرۋ كەزىندە كومەك كورسەتۋ تۋرالى الىنعان سۇراۋلاردى قىسقا مەرزىم ىشىندە ورىنداپ وتىردى.
ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ وزىندە ءبىز امەريكا تاراپىنان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى 8 سۇراۋ الساق, ءبىزدىڭ تاراپتان ولاردىڭ مەكەنجايىنا وسىنداي 4 سۇراۋ جىبەرىلدى. سول سياقتى وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن عانا امەريكادا سالىق جانە بانكتىك الاياقتىقپەن جاسالعان قىلمىستىق ءىس بويىنشا اقش قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى سۇراۋىن جەدەل تۇردە ورىنداعانىمىز ءۇشىن ءبىز امەريكا تاراپىنان العىس حات الدىق».
بۇل ءسوزدىڭ جانى بار. ويتكەنى, 20 اقپاندا ۆاشينگتوندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى اراسىندا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلعان. ارينە, ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن بۇل وقيعا ۇلكەن جەتىستىك بولىپ تابىلادى, ويتكەنى قازاقستان ورتالىق ازيا ايماعىندا قۇراما شتاتتارمەن وسىنداي شارت جاساعان العاشقى ەل ەكەن. وسى اتالعان حالىقارالىق اكت نەگىزىندە, قازاقستاندىق جانە امەريكالىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىلمىسقا قارسى ارەكەت ەتۋدە, زاڭدىلىق پەن قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدە, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن جانە قۇقىقتارىن قورعاۋدا زاڭدى جانە جەدەل تۇردە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي الادى.
دەمەك, وسى ىسپەتتەس حالىقارالىق شارتتى جاساۋ اقش بيلىگىنىڭ قازاقستان قۇقىقتىق جۇيەسىنە قاتىستى سەنىمىنىڭ ارتۋىنا, ەلىمىزدە حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن دەموكراتيا ينستيتۋتتارى مەن تاۋەلسىز ءادىل سوتتىڭ قۇرىلۋىنا دالەل بولا الادى. سوعان ساي ي.مەركەل: «جاقىن كەلەشەكتە ءبىز قۇقىقتىق سالاداعى قازاقستاندىق-امەريكالىق قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا نيەتتىمىز. سونىڭ ىشىندە, ءبىز بۇگىندە 1992 جىلعى 23 مامىرداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا كومەك كورسەتۋ تۋرالى, 1933 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى ەكستراديتسيالاۋ جانە 1993 جىلعى 9 ماۋسىمداعى سوتتالعانداردى تابىستاۋ جونىندەگى امەريكاارالىق كونۆەنتسيالارعا قازاقستاننىڭ قوسىلۋى تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ ۇستىندەمىز, بۇل جالپى العاندا امەريكالىق كونتينەنت ەلدەرى جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن قىلمىستىق سوت ءىسى اياسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى. ارينە ءبىز حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى رەتتەۋ تالاپقا ساي بولاتىندىعىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز, ويتكەنى اتالعان جۇمىستىڭ جۇرگىزىلۋ بارىسى باس پروكۋراتۋرا باسشىلىعىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا تۇرعانى سەنىم ۇيالاتادى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
