قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرگە جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن اقتوبە رەلس ارقالىعى زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋدان باستادى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, ەلباسىنىڭ وسى زاۋىتقا سوعىپ, كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن كەزدەسۋىنىڭ وزىندىك رەتى بار ەدى. وتكەن جىلى جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر كەزىندە ەلباسى «2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى» اياسىندا سالىنعان زاۋىتتىڭ ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىسىن باستاۋعا پارمەن بەرگەن بولاتىن.
ورتالىق ازيا ەلدەرىندە تەڭدەسى جوق بىرەگەي كاسىپورىننىڭ جالپى اۋماعى 57 گەكتاردى قۇرايدى. زاۋىتتا ءۇش نەگىزگى جانە 17 قوسىمشا تسەحتار جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ەكى جىلدان استام ۋاقىتتا بوي كوتەرگەن ءىرى كاسىپورىن ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق قۋاتتىلىعىن ارتتىرا تۇسپەك. جوبانىڭ قۇنى – 76,6 ميلليارد تەڭگە. كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسىلۋ-رەتتەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. زاۋىت ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ورتاسىندا تولىقتاي پايدالانۋعا بەرىلمەك. جىلىنا 430 توننا ءونىم وندىرەدى, ونىڭ 200 مىڭ تونناعا جۋىعى تەمىرجول رەلسى, قالعان 230 مىڭ تونناسى ءبىر قالىپتا قۇيىلعان پروكات (شۆەللەر, ارقالىقتار, قىرلى بۇرىش تەمىرلەر, ارناۋلى پروفيلدەر) بولىپ تابىلادى. كاسىپورىن شىعاراتىن رەلستەر, باسقا دا ونىمدەر وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, رەسەي نارىقتارىنا شىعارىلادى. سونىمەن قاتار, گرۋزيا, قىرعىزستان, ازەربايجان, تاجىكستان, يران مەملەكەتتەرىنىڭ نارىقتارىنىڭ سۇرانىستارى دا قاراستىرىلۋدا.
بۇل زاۋىتتا يننوۆاتسيالىق تەرموتوزىمدى, جوعارى ساپالى رەلستىڭ ۇزىندىعى 25-120 مەتر ەتىپ قۇيىلادى. ءونىم جوعارى جىلدامدىقپەن جانە قوزعالىسى كوپ جەلىلەرگە قولدانىلاتىن بولادى. رەلستىڭ ۇزىن بولۋى مۇنداعى دانەكەرلەۋ ارقىلى جالعاۋ جۇمىستارىن ازايتادى ءارى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتەدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – زاۋىت شىعارعان ءونىم جىلجىمالى قۇرامنىڭ جىلدامدىقتى ارتتىرۋىنا ىقپال ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-پەن ون جىلعا ءونىم جەتكىزۋگە كەلىسىم جاسالعان.
زاۋىت جۇمىسشىلارى مەن تەمىرجولشىلار ەلباسىن اسقان كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە قارسى الدى. اڭگىمە بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى اقتوبە وبلىسىنىڭ دامۋ قارقىنى جالپى ەلىمىزدىڭ جۇيەلى اياق الىسىنا ساي ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءوڭىردىڭ دامۋىنا سوڭعى جىلدارى 500 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى, 500 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 5 مەكتەپ, 2 بالاباقشا سالىندى. سابيلەردىڭ 90 پايىزىنىڭ بالاباقشالارعا بارۋى وتە ماڭىزدى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا جولدار, اۋەجايلار سالىناتىن بولادى. بۇكىل قازاقستاندىقتار جۇمىسپەن قامتىلادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ورتالىق ازياداعى ءىرى ءارى بىرەگەي كاسىپورىن وبلىس ەكونوميكاسىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوساتىنىن ايتتى. سونداي-اق, بىرەگەي زاۋىتتى ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى رەتىندە باعالادى.
– زاۋىت يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ وزىق جوبالارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ول «سيمەنس» كومپانياسىنىڭ زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارىمەن جابدىقتالعان. قۇرىلىس كەزىندە 1000 ادام جۇمىس ىستەدى, ەندى 760 ادام جۇمىسقا ورنالاسادى. ءار ادامعا شاققانداعى ونىمدىلىك 80 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن جوعارى ونىمدىلىك. مۇنداي كاسىپورىن قازاقستاندا بۇرىن بولماعان, ونىڭ شىعاراتىن ءونىمى دە جاڭا. بۇرىن ءبىز رەلستى سىرتتان ساتىپ الاتىنبىز, ەندى ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسىن وتەپ قانا قويماي, ەكسپورتقا دا شىعارا الامىز. سونىمەن قاتار, مۇندا قۇرىلىسقا قاجەتتى نارسەلەردىڭ ءبارى وندىرىلەتىن بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەزدەسۋدە ءسوز العان قازاقستان تەمىرجولىنىڭ ارداگەرى تىنىشتىقباي اۋەسباەۆ الدىمەن ەلباسىنا ارايلى اقتوبە وڭىرىنە قوش كەلدىڭىز دەپ الىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارى عالامات ىستەر اتقارىلعانىن, 2500 شاقىرىم تەمىرجول سالىنعانىن, وسى زامانعى ەلەكتروۆوزدار, تەپلوۆوزدار, جۇك جانە جولاۋشى ۆاگوندارىن قۇراستىرىپ شىعارۋعا قول جەتكىزىلگەنىن, ەلىمىزدىڭ ەۋرازياداعى لوگيستيكالىق-ترانزيتتىك ورتالىققا اينالعانىن مەملەكەتتىڭ ۇتىمدى ساياساتىمەن ساباقتاستىردى. جاس مامان سەرىك بيماعامبەتوۆ زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ 70 پايىزى جاستار ەكەنىن, كاسىپورىندى الەمدەگى ۇزدىكتەر قاتارىنا شىعارۋعا ۇلەس قوساتىندارىن جەتكىزدى.
– مەن قاتارداعى ينجەنەردەن وسىنداي بىرەگەي كاسىپورىننىڭ ديرەكتورلىعىنا دەيىنگى ەڭبەك جولىنان ءوتتىم. بۇل ءبارىمىزدى ىرگەلى ىستەرگە قۇلشىندىرادى, – دەدى «اقتوبە رەلس ارقالىعى زاۋىتى» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كۋزمين.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاۋىت قۇرىلىسىنا اتسالىسقان بارلىق ماماندارعا العىس ايتىپ, جۇمىستىڭ تەزىرەك باستالۋىن جانە بۇدان ءارى دە تابىستى بولۋىن تىلەدى.
پرەزيدەنت «اقتوبە-ورتالىق» جشس-ءنىڭ كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىندا بولدى. مۇندا مەملەكەت باسشىسىن ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار جۇماعازيەۆ تانىستىردى, وندا ساقتالاتىن ءونىم تۇرلەرى كورسەتىلدى. ورتالىقتىڭ قۋاتى 17 مىڭنان استام پاللەتورىنعا لايىقتالعان. ونىڭ اۋماعى – 4,7 گەكتاردى, قويمالارىنىڭ الاڭى 12 400 شارشى مەتردى قۇرايدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن بيزنەستىڭ وزگە دە سالالارى وكىلدەرىمەن ءاڭگىمەلەسىپ, وبلىستىڭ ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
– مەملەكەت تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكالى ەل بولعاندىقتان, ءبىز وتاندىق ونىمدەردىڭ جارتىسىن بيزنەس وندىرگەنىن باستى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. بۇل ءۇشىن قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان. نەسيەلەر بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسى سۋبسيديالانادى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» ارناۋلى باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى, نەگىزسىز تەكسەرۋلەر توقتاتىلدى. كاسىپورىنداردى تىركەۋ ۇدەرىسى جەڭىلدەتىلدى. مەملەكەت ەندى سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋدى, جۇمىس ورىندارىن اشۋدى, سالىق تولەمدەرىن, سونداي-اق, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم جاساۋدى جانە جاڭا تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيا سالۋدى كۇتەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
«قازاقستاندا جاسالعان» برەندى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ كورمەسىمەن تانىسۋ بارىسىندا وبلىستىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىنىڭ دامۋ باعىتتارى باياندالدى. «ستەپنوە» جشس قۇرىلتايشىسى امانعوس تولەۋوۆ پەن «ارداعىم» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قالي يسمايلوۆ بەكىرە تۇقىمداس بالىقتى توعاندا ءوسىرۋ تۋرالى اڭگىمەلەدى.
ەلباسى وبلىسقا ساپارىنىڭ سوڭىندا «GituShopingGenter» ساۋدا كەشەنىنىڭ جاڭا عيماراتىن ارالاپ كوردى. ساۋدا كەشەنى جايىندا جوبا قۇرىلتايشىسى, «داستان» جشس-ءنىڭ باسشىسى اسحات ايتجانوۆ حاباردار ەتتى. اۋماعى 8 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن جوباعا كولەمى 2,5 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا سالىنعان. مۇندا جاڭادان 500 جۇمىس ورنى اشىلادى. ءۇش قاباتتى ساۋدا كەشەنىندە ليفت, ەسكالاتور, پاندۋستار, سونداي-اق, تەز تولەم جاسايتىن بانكوماتتار مەن تەرمينالدار ورناتۋ ءۇشىن Cash-room قاراستىرىلعان. ءۇشىنشى قاباتتا 200 ورىندىق مەيرامحانا بار.
پرەزيدەنت وسى جەردە ءوڭىردىڭ ءبىر توپ كاسىپكەرىمەن اڭگىمەلەستى. ەلباسى اڭگىمە بارىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىنىڭ وزەگى ەكەنىنە توقتالدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازىر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ 30 پايىزىن كاسىپكەرلىك بەرىپ وتىرعانىن, بۇل كورسەتكىشتى 2025 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا جەتكىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول, سونداي-اق, جينالعاندارعا ويعا العان جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋدا تابىس تىلەدى.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى تولەمىس شوتانوۆ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قۇرىلۋى بيزنەستىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى, «قازكوممەرتسبانك» اق اقتوبە فيليالىنىڭ ديرەكتورى دانيا ەسباەۆا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ قايتارىمدى بولعانىن جەتكىزدى. كەزدەسۋدە ءسوز العان قالعان كاسىپكەرلەر دە ەلباسىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قولداۋ كورسەتىپ, كاسىپكەرلىككە كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان باستامالارى ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
