ۇجدان بيىگى

ءوز باسىم جاڭا كىتاپتاردى ۇدايى وقۋعا تىرىسامىن. سوسىن پىكىرىن باعالايتىن دوستارىمىزدىڭ ۇسىنعان كىتاپتارى مەن كەڭسەسىندە نەمەسە ۇيىندە كورە قالعان كەي كىتاپتاردى سۇراپ الىپ وقيمىن. مۇنى جەتىلۋدىڭ جوعارىراق دەڭگەيى سانايمىن. باستاپقىدا (بالا كۇندە) قولعا تۇسكەن كىتاپتاردى تاڭداپ-تالعاماي, شەتىنەن سىدىرتىپ وقىعان كەزدەرىمىز بولعان. قازىر, ەندى, «بارلىعىن قاتارىنان وقي بەرۋگە ۋاقىتىم جوق» دەپ گەرولد بەلگەر ايتقاندايىن, ولاي ەتۋگە ۋاقىتىمىز تاپشى. سونىمەن, كىتاپ وقيتىن, ونى ۇيىندە دە, كەڭسەسىندە دە تورگە قوياتىن ءبىر جاس دوسىمىزدىڭ كىتاپ­تارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قاراپ تۇرعانىمدا: «قازىرگى زامان تاقى­رىبىنا ەشتەڭە جازىلمايدى» دەيتىندەر كوپ, ءسىز مىنا كىتاپتاردى وقىپ كورىڭىز­شى, بەرەيىن» دەپ ۇسى­نىپ ەدى. ول دۇنيەلەر كەمەل جاسقا كەلىپ قالعان جازۋشى ادىلبەك ىبى­رايىم ۇلىنىڭ «ۇيالاستار» جانە «زاۋ­قايىر» دەگەن روماندارى ەكەن. بۇل ازاماتتىڭ كىتابىن قو­لىما الىپ تۇرىپ ونى «نۇر-استانا» گازەتىندە باس رەداكتور كەزىندە ءبىر كورگەنىم جانە لەۆ تولستويدىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەپ جۇرگەن كەزىمدە ابىز جازۋشى تۋرالى كولەمدى ءبىر ەسسەسىن وقىعانىم ەسىمە ورالدى. تابيعاتىما بىتكەن ادەتىممەن وقىعان دۇنيەلەرىمدەگى وزەكتى ويلاردى كۇندەلىگىمە جازىپ قويۋشى ەدىم, سولارعا ءۇڭىلدىم. تولستوي تۋرالى جازعاندا ءبىز­دىڭ قازاقتىڭ ونىڭ مۇسىلمان دىنىنە بوي ۇسىنعانىن ايتپاي كەت­­پەيتىندەرى كەمدە-كەم. ءسوز ەت­كەلى وتىرعان اۆتورىمىز دا بۇل تۇ­جىرىمدى اينالىپ وتپەگەن. بىراق, ءبىر ريزا بولارىمىز – ول حريس­تيان ءدىنىنىڭ تولستويعا قا­تىسىن تەرەڭىرەك زەرتتەپ, ءوز سەنى­مى قالىپ­تاسىپ بارىپ, ءبىر پىكىرگە توقتاعان. جازۋشى: «تەولوگيا ءىلىمىن زەرت­تەۋگە سانالى عۇمىرىن ارنا­عانىمەن, ول كىسىنىڭ يسلام تۋرالى جازبالارىن كەزدەستىرە المادىق. بالكىم, ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ ءبارىن سارقىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەستىگىنەن دە شىعار. الايدا, شىندىعى – وسى. سوندىقتان, «يسلامدى قا­بىلدادى» دەۋ – جاڭساقتىق. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىزدىڭ سەبەبى بار. بەلگىلى ءدىنتانۋشى, قۇران اۋدارماشىسى ۆالەريا پوروحوۆا «ەگەمەن قازاقستانعا» (2010, 24 قا­راشا) بەرگەن, كەيىننەن «كازاح­ستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە دە جاريالانعان سۇحباتىندا: «لەۆ تولستوي «مەنى ءدىن مۇسىلمان ساناڭىزدار» دەگەن ءسوزىن قۇراندى وقىعاننان كەيىن ايتقان. ۇلى جازۋشىنىڭ مۇسىلماندىق عۇرىپپەن جەرلەن­گەنىن بىلەسىز عوي؟» – دەيدى جۋرناليسكە. بۇل سوزدەرگە سۇحبات الۋشى جاقشا ىشىندە: «پاۆەل باسينسكيدىڭ جاقىندا جارىق كورگەن «لەۆ تولستوي: «بەگستۆو يز رايا» كىتا­بىندا جازۋشىنىڭ جەر قوينىنا تاپسىرىلعان شاعىن سۋرەتتەگەن تۇستا «تەلو ل.ن. پولوجيلي ۆ دۋبوۆىي گروب, بەز كرەستا نا كرىشكە», «تولستوگو حورونيلي, كاك ون ي زاۆەششال, «بەز تسەركوۆنوگو پەنيا, بەز لادانا», بەز تورجەستۆەننىح رەچەي» دەگەن سويلەمدەر بار. بۇل قالامگەردىڭ حريستيان دىنىنە ساي جەرلەنبەگەنىن كورسەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, مۇنى «مۇسىلماندىق عۇرىپ» دەۋ دە ونشا ءدال انىقتاما ەمەس سياقتى» دەپ تۇسىنىكتەمە بەرەدى. تەگىندە اقيقات بەلورتادا جاتادى عوي, وسى ورايدا تولستوي ءبىر دىننەن كەتكەنىمەن, ءبىر دىنگە جەتپەگەن دەگەن باعا دۇرىس بولاتىن سياقتى. بىراق, ءبىر نارسە – حاق, ءبىر قۇدايدى تانىپ, سوعان عانا ءمىناجات ەتۋگە شاقىرادى» دەپ, شىندىققا جاناساتىن ويىن ايتىپتى. ەندى, ءا.ىبىرايىم ۇلى جازعان «ۇيالاس­تار» مەن «زاۋقايىرعا» كەلسەك, بۇل روماندار كەڭەستىك قۇرى­لىمنىڭ قابىرعاسى سوگىلە باس­تاعان سوڭعى 30-25 جىلداردان بەرگى كەزەڭدى قامتيتىن, كەڭەستىك «مۇلگي باعىنۋ» كەزىنەن ادا ەكەندىگىمەن ۇناعانىن ايتقىمىز كەلەدى. «ۇيالاستاردى» وقي باستاعاننان اۆتوردىڭ ءوز بەتىنشە, ەشكىمگە ۇقساعىسى كەلمەگەنىن, ءوز سۇرلەۋىن ىزدەگەنىن كورەمىز. ءسوز ساپتاۋى مەن سويلەم قۇراۋىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بىردەن كوزگە تۇسەدى: «قارا جەردىڭ بەتىندەگى سوي­داقتالعان ءاجىم تەكتەس وي-شۇقى­رىن تەگىستەپ, قۇتتى ءبىر جا­مالى وپالانعان تەلەديدار جۇرگىزۋشىسىندەي دالانىڭ ءوڭىن جالتىراتىپ جىبەرگەن». ادەمى, ماعىنالى. كوزىمىزگە ەلەس بەرەدى. كىتاپتىڭ باستاپقى پاراق­تارىن وقي باستاعاندا ونىڭ ماز­مۇنىن تانيتىن مىنا ءبىر ويلاردى كەزىكتىردىم: «ءبىر كەزدەردە الدىنا بيىك ماقسات قويىپ, كۇن ىلگەرى سىزعان ۇلى ارمان-جولىنىڭ نوبايى ءتۇپ-تۇبىرىمەن كۇل تالقانى شىعىپ كۇيرەدى». شىعارمانىڭ ونە بويىندا ەرىكسىز كەلىسەتىن تەڭەۋلەر جەتەر­لىك. ماسەلەن: «مارمارمەن اسپەتتەلگەن دار­با­زانىڭ ءوزى سىنعان ساعىڭدى ودان سايىن تالقانداپ, مىسىڭدى باسادى». «كۇن بايىپ كەلە جاتتى». «قازاناتتى ساقتاعان حالىق, قارىنداستى ساقتاي المادى». كىتاپتىڭ ۇشتەن ەكىسىن وقىپ بولعاندا باسىما: «وسى شىعارما ومىرباياندىق ەمەس پە ەكەن؟» دەگەن وي كەلدى. نەگە دەيسىز عوي؟ با­سىندا بىردە جەتىپ, بىردە جەتپەي, اناسىنىڭ كوڭىلىنە قاراپ, قانشا «سۇيرەسە» دە جەتىلمەيتىن تۋىسقانداردان بەزەردەي بولىپ جۇرگەن ءجۋرناليستىڭ قولى اققا ءتيىپ, ايلىعى جەتىپ-ارتىلاتىن, قىز­مەتتىك كولىگى بار جۇمىسقا تۇ­رۋى ءبىزدىڭ اۆتورىمىزدىڭ ءومى­ر­­باياندىق جولىنا سايكەستەنىپ تۇر­عانداي. ءتىپتى, شامامەن ۋاقىت­تارى دا ساي كەلەدى ەكەن. «ۇيالاستاردىڭ» باستى كەيىپ­كەرى جاپاردى كەرى قاراي سۇيرەيتىن – ءوز تۋىستارى, ونىڭ ىشىندە قاشان دا باسى ساۋداعا سالىنىپ, جوق جەردەن قيىندىق تۋعىزىپ جۇرەتىن ءىنىسى ساپار... راس, ومىردە كوبىنە-كوپ ءار جاپاردىڭ ساپارى بار. قازاق قاشان دا ءۇي-ءىشىن, اۋىلىن, اۋماعىن تەڭدەي سۇيرەۋگە بەيىم حالىق. سول ءۇردىس وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنىڭ ورتاسىنا قاراي وزگەرە باستادى. ءومىر سۇرگەن ورتا­مىزداعى تەڭگەرمەشىلىك, ەڭبەك ەتكەن مەن ەڭبەك ەتپەگەننىڭ جالاقىسى دا, قوعامداعى ورنى دا تەڭەسىپ, ماقتاۋعا قولدان جاسالعان «گەرويلار» يە بولىپ, ولاردىڭ كورسەتكىشتەرىن ەسەلەپ ارتتىرىپ, سولاردى بارلىق جەردە وزىق ەتىپ كورسەتىپ, «مىنە, مىنا وزاتتارعا تەڭەسىڭدەر» دەگەن ساياسات ادامداردى ۋايىمسىز, ويسىز, تابانسىزدىققا, نەمكەتتىلىككە جەتەلەگەن زامان تۋدى. ساپارلار سولاردىڭ «جەمىسى». ولاردان ايەلدەرىنىڭ وزدەرى كۇدەر ءۇزىپ, ماسىلدىعى تەك تۋىستارىنىڭ موينىنا ارتىلا باستاعان كەز. بۇدان تۋىستار دا باس تارتار ما ەدى, ەگەر بارلىق بالاسىن بىردەي كورەتىن, تەنتەگىن دالادا قال­دىرعىسى كەلمەيتىن انالار بولماعاندا. روماندا ساپارعا كۇتپەگەن جەردەن كەزدەسە قالاتىن وقيعالار, سوعان ارالاسامىن دەپ جۇمىسىنا زالالى ءتيىپ, قولى جەتكەن ءتاۋىر قىزمەتىنەن جاپاردىڭ تۋىس­تىقتىڭ ارقاسىندا اجىرايتىنى سەنىمدى سۋرەتتەلگەن. اسىرەسە, اناسىنىڭ ساپاردىڭ كەزەكتى ءبىر لاڭىنان تونگەن پالەگە تەز ارالاسا قويمادىڭ دەپ, بۇكىل اۋلەتتى قال-قادەرىنشە سۇيرەپ كەلە جاتقان ۇلىنا (جاپارعا) قارعىس ايتۋى, ول وقيعانى ءوزىڭ باسىڭنان كەشىرگەندەي دەنەڭدى تىتىركەندىرەدى. سونىمەن, كىتاپ جونىندە ءتۇيىندى ءسوز ايتسام, اۆتور حەمينگۋەيدىڭ: «نە جازساڭ دا ءوزىڭ جەتىك بىلەتىن نەمەسە ءوز باسىڭنان وتكەندى جاز» دەگەن كەڭەسىن ۇستانىپتى. تەك سوڭعى تاراۋدىڭ اياق جاعىنداعى تراگەدياعا اينالعان وقيعالار عانا: «وسىلاي بولىپ كەتە جازداپ ەدى» دەگەنگە ساياتىنداي. اۆ­توردىڭ ءوز ەركى وزىندە, وقيعانى شي­رىقتىرۋعا, جۇرتتىڭ وسى سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتەرگە بار­ماۋعا ۇندەۋگە جەتەلەيتىن ەتىپ اياقتاۋعا قۇقى بار. تەك ومىردە بۇلاي بولماۋىن, شىعارما يەسىنە ومىردە قاي ءىسىنىڭ دە ءساتتى اياقتالۋىن تىلەۋ عانا قالادى بىزگە. ەكىنشى كىتاپ كۇردەلىلەۋ كورىندى. كىتاپتىڭ باستى كەيىپ­كەرلەرى بىرگە وسكەن تۋىسقان ءتورت قىز. ونىڭ ىشىندە ىلعي دا ءوربىپ وتىراتىن وقيعالار توڭىرەگىندە گۇلميرا مەن نۇرميرا ەكەۋى, سودان كەيىنگى كەيىپكەر – گۇلجان جۇرەدى. بۇل قىز تاعدىردىڭ ايداۋىمەن, مىنەزىنىڭ اشىقتىعىنان كۇردەلى قوعامنىڭ سان قابات قىرتىستارىنىڭ ءبى­رى سانالاتىن الدەبىر اۋلەكى, جا­بايىلانعان وكىلدەرىنىڭ – ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىسىپ, ءوز ورتا­سىن كەڭىتۋ ارقىلى بايلىعىن اسى­رۋدى ماقسات تۇتقانداردىڭ ورتاسىنا ءتۇسىپ قالادى. اپيىندى اۋەلى ءوزى تۇتىنىپ, بىرتە-بىرتە بويى ۇيرەنىپ, سول جانكەشتىلەردىڭ قىز­مەتىن جاساپ, وزىنە عانا ەمەس, بىرگە تۋعانداي بولعان قۇربىلارىنا دا قيانات ىستەۋگە تايىنبايتىن قىلىعىمەن بارلىق ادامدىق قاسيەتىنەن جۇرداي كەيپى سۋرەت­تەلەدى. نۇرميراعا كورسەقىزارلىق, ءبىر جاعى دۇنيەقوڭىزدىقپەن ىنتىققان ءابدىراحمان دەگەن الگى توپتىڭ جەتەكشىسى اۋەلى ءوزى تىكەلەي كىرىسىپ, قىزدىڭ پاراسات-پايىمىنىڭ بيىكتىگىنەن مەسەلى قايتقان سوڭ, وعان ءتۇرلى ايلا-شارعىمەن گۇلجاندى ايداپ سالادى. اۋەلى ونىڭ كۇيەۋىن وزىنە ارىپتەس ەتىپ الادى. سوسىن, اڭ­سارى ەسىرتكىگە عانا ەمەس, بەتى جىلتىراعان ايەل بىتكەنگە دە اۋعىش دارگەيىندەگى ىسكەر دەلدالى ءارى ار دەلدالى بولۋعا دا بەيىم سەرىك ەسىمدى جىگىتپەن جا­قىنداستىرىپ, ەسەبىن تاۋىپ بويىن اق ۇنتاققا ۇيرەتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە گۇلجاننىڭ ارىن توگىپ, قويىنداسا كەتۋگە بەيىمدەپ الادى. ءتىپتى, «ەكى عاشىقتىڭ» توسەك قىزىعىن ءابدىراحمان ۆيدەوعا ءتۇسىرىپ, وزدەرىنە كورسەتەدى. وسى­لايشا گۇلجان بۇيدالانعان بۇ­زاۋداي الگىلەر نە ايتسا, سونى ءمۇل­تىكسىز ورىندايتىن كۇڭىنە اينالادى. ءوزى تۋرالى انايى كورىنىستىڭ تاسپاعا تۇسكەنىن كورگەندە دە ءتىپ­تەن شامدانباي: «كۇيەۋىم كورىپ قالماسىنشى», دەپ قانا ءوتىنىش ايتۋى – ازعىندىقتىڭ شەگى, اعزاعا باراتىن سىرت اسەردىڭ ابدەن تەرەڭدەپ كەتۋى دەيمىز. سەنىمدى-اق. وسىلايشا گۇلجان نۇرميرانى ابدىراحمانعا كوندىرىپ بەرۋگە ارەكەتكە كوشەدى. ودان تۇك ءون­بەگەن سوڭ وزبىرلىققا بار­عان ءابدى­راحماندى قولداپ, تۋىس­قانداي بىرگە وسكەن بالا كۇنگى قۇربىسى, ءوزىنىڭ گۇلجانى – وزبىر توپتىڭ نۇرميرانى ۇيقاماقتا ۇستاۋىنا دا كونەدى. كونەدى دەگەن جاي ءسوز, ءوزى باس بولىپ, ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ ءسوزىن سويلەپ, اشىق ارەكەتتەرگە بارادى. نۇرميرا سوندا دا يلىكپەگەن سوڭ, ونىڭ سىڭارى, ومىردەن ءوز باقىتىن تابا الماي ءارى-ءسارى حالدە جۇرگەن گۇلميرا ارقىلى دا ويلارىن ورىنداۋعا ۇمتىلادى. ودان دا ەشتەڭە شىقپايدى. ابدەن ايتقانى ايتقان, دەگەنى دەگەن بولىپ ۇيرەنگەن ءابدىراحمان نيەتىنەن قايتپايدى, ءتۇرلى جاۋىز­دىقتارعا بارادى. وسى ورايدا ەل ىشىندە اۆتور بەينەلەگەن جىلدارى, ءومىردى قى­زىقتاۋمەن وتكىزۋ, قىزداردى بولاشاق انا, سۇيىكتى جار دەمەس­تەن, قايتكەن كۇندە دە ءوزىنىڭ ايت­قانىنا كوندىرۋ, زورلاپ ۇيلەنۋ امالدارى ۇشىراستى. العانى كونبىستىك تانىتپاسا وزبىرلىق جاساۋ, قورلاۋ, ماسقارالاپ شى­عارىپ جىبەرۋ نەمەسە كوپە-كورىنەۋ باسقامەن كوڭىلدەستىك, ءسويتىپ, جالعان عاشىقتىقتىڭ تەز-اق بەتى اشىلىپ, وشپەندىلىككە اينالىپ, ءارتۇرلى فورمادا كورىنۋى بەلەڭ العانى ەسىمىزگە تۇسەدى. جازۋشى وسى ابەستىكتىڭ قاشان, قالاي باستالعانىن سۋرەتتەگەندە كومسومول مەن پارتيانىڭ ءداۋ­رەنىندەگى وربىگەن ءداستۇر ەكە­نىن ايتادى. جوعارىدان كەلگەن بىرەۋلەردىڭ كوڭىلىن تابۋ ماقساتىندا ءىشىپ-جەمنىڭ ۇستىنە بىرتىندەپ «كوڭىل كوتەرەتىن» قىز-كەلىنشەكتەردى قوساقتاۋ, مونشادا قىزدىرىنۋدى ۇيىمداستىرۋ قالىپتى جاعدايعا اينالعان ساتتەر ەدى دەيدى. جەرگىلىكتى دەڭ­گەيدەگى قىزمەتكەرلەر دە جوعارى جاقتاعى جيىنعا كوڭىلدەسىن دەلەگات نەمەسە جيىنعا قاتىسۋشى رەتىندە اپارىپ, جۇرگەن جەرىن قىزويناققا اينالدىرعان. وسى­لايشا, بۇل ارەكەتتەر ابدەن جولعا قويىلىپ, «قىزمەت ەتۋ» مەن پارا بەرۋدىڭ جاڭا امالدارى رەتىندە قالىپتاسقان. ار مەن ۇيات تا تاۋارعا اينالعان. بىرتە-بىرتە بۇل كەلەڭسىز ءىس­تەردىڭ اۋماعى ارتىپ, قو­لىندا ءسال عانا قارجىسى مەن بيلىگى بار اركىم-اق جاپپاي قىزىق­قۇمارلىققا قۇمارتۋ بەلەڭ الدى. كوزسىز قۇمارلىق رومان كەيىپكەرلەرىن ىبىلىسكە اينالدىردى. اباي ايتقان: «...كوزىنەن باسقا ويى جوق, ادامنىڭ نادان اۋرەسى» كوبەيدى. قوعامنىڭ ايناسى اتالاتىن ايەلدىڭ يبالىلىق پەن كورگەندىلىگى ناپسىگە بەرىلۋگە كوشىپ كەتە باردى. زامان ءوز­گەرگەنىنىڭ ۇتىمدى تۇسى مەن سالماعىن كوتەرە الماعاندار «ءبارى سالىستىرمالى» جانە دە «قازىرگى ءسات – ەڭ نەگىزگى ءسات» دەگەن ەرەجەلەرگە باعىنىپ, «جاقسى-جامان» دەگەن قۇندىلىق «پايدالى-زيان» دەگەنگە الماستى. بۇگىنگى ويلاۋ جۇيەسى ءۇشىن ادام – قۇرال, اقشا – ماقسات; سەزىم – قۇرال, ءلاززات – ماقسات; تابيعات – قۇرال, تويات – ماقسات. اقشا – مەنىكى, ءتانىم – وزىمدىكى, ونى ساۋداعا سالام با, سالمايمىن با, ءوزىم بىلەم دەيتىندەر پايدا بولدى. ول ار ەمەس, تابىس كوزىنە اينالدى. قارىننىڭ توقتىعى ءۇشىن كۇرەس, قارا باستىڭ قامى, قولى ۇزىندار مەن بيلىكتەگىلەرگە قۇلدىق ۇرۋ بۇگىنگى ءومىر سالتىنا اينالعان. ونى شەنەۋنىك تە, زيالى دا, جەزوكشە دە بىردەي ۇستاناتىن قاعيداعا اينالدى. بۇل ەرەجەگە باعىنباعاندار «سىندىرىلدى». روماندا وسى ءۇردىس ۇتىمدى, دالەلدى, سەنىمدى بەينەلەنگەن. بارىنىكى – ەسەپ. بىرەۋى بيلىكتى ساقتاپ قالسام دەيدى, بىرەۋگە قالايدا بايلىقتى يەمدەنۋ ارمان. بىرەۋى – بىرەۋدى قالايدا وزىنە عاشىق ەتسەم دەيدى, ەندى ءبىرى الدەكىمنەن وپ-وڭاي سىتىلىپ كەتسەم دەيدى. روماننىڭ نەگىزگى يدەياسى وسىعان سايادى. روماندا جاسارال دەگەن كەيىپ­كەر بار. اۆتور ودان جا­عىمدى كەيىپكەر جاساعىسى كەلگەن, ويتكەنى, ول پاراساتتى, مەيى­رىمدى, ادام جانىن تۇسىنەتىن, بىرەۋگە بىردەڭەدەن جاردەم بەرسەم دەپ تۇراتىن ادام. بىراق مەن جاسارالدىڭ جاقسى جىگىت ەكەنىنە كۇماندانا قارادىم. ويتكەنى, وندا نيەت قانا بار, ەشبىر ءتۇيىندى ارەكەت جوق. جاردەم بەرگىسى كەلىپ ءبىر ارەكەتتەرگە بارادى, بىراق ورتا جولدا توقتايدى. دارمەنسىز. ناتيجە جوق. بۇنداي ادامدار ومىردە مىڭداپ سانالادى. جازۋشىنىڭ شىنشىلدىقپەن ايتامىن دەگەن ويى وسى بولسا كەرەك. بۇل ومىردە ادام سانى قانشا بولسا, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ قالپى, كوزقاراسى, مىنەزى, الدىنا قويعان مىندەتتەرى, بولاشاققا باعىتتالعان ماقساتى ءارتۇرلى. بىرەۋلەر ءبىر نارسە تىندىرسام دەيدى, بىرەۋلەر ەنجار, ومىرگە نەگە كەلگەنىن ءوزى دە بىلمەيدى. نەگە كەلدىم دەپ ويلانبايدى دا. ءبىز ءسوز ەتكەن جازۋشىمىز, قۋانىشقا وراي, بۇلاردىڭ الدىڭعىسىنا جاتادى ەكەن. بىلەتىن, كوزى جەتكەن, قوعامىمىزدا وسىلاي بولماسا ەكەن دەگەن وقيعالاردى رومان ەتىپ جازىپتى. كىتاپ جازۋدى پايدا تابۋ ءۇشىن جاساۋ ەشتەڭە بەرمەيتىنى بەلگىلى, ويتكەنى, بىزدە ورتا عاسىرداعى داستۇرگە ساي قالاماقى تولەنبەيدى. الايدا, «وسىنى مەن جازباسام, كىم جازادى؟ جادىمىزدا تۇرعاندا قوعا­مىمىزدىڭ ءبىر دەڭگەيىندەگى كورىنىستەردى ەرتەڭگىلەرگە ايتىپ كەتەيىك» دەگەن مۇرات ونى ۇجدان بيىگىنە اپاردى دەپ ويلايمىن. قۇداي ومىرگە بەيتاراپ قارايتىن, نەگە كەلىپ, نەگە كەتكەنىنە كوز سالۋعا دا ساناسى جەتپەيتىندەردەن ساقتاسىن. جازۋشى ادىلبەك ىبىرايىم­ ۇلىنىڭ اتقارعان ىستەرى ەلدىڭ كوز الدىندا. قاي قىزمەتتە دە بىركەلكى قالىپتان اينىمادى. وزىمشىلدىك, مەنمەندىك وعان جات. ەندەشە, ءبىز دە ابىروي بيىگىنەن كورىنىپ جۇرگەن ازاماتىمىزعا اماندىق, شىعارماشىلىق جاڭا بەلەستەر تىلەيمىز. مىرزاگەلدى كەمەل, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور. استانا.