جاڭاشا ويلاۋ جۇيەسى قاجەت

بۇگىنگى كۇندەرى ورىن الىپ وتىرعان ەكونوميكالىق ساياسات جاڭاشا ويلاۋدىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلىپ وتىر. جانە ونى دۇرىس جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. قازىر بىزگە دوللاردى پايدالانۋدان مەيلىنشە الشاقتاۋ قاجەت, سونداي-اق, ەسەپ-قيساپ بارىسىندا تەڭگەنى بارىنشا كوبىرەك قولدانۋعا ارەكەت ەتكەن ءجون. بۇل رەتتە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا وڭ اسەر بەرەتىن فاكتورلاردى ۇتىمدى پايدالانىپ, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى دوللارعا داعدىلانۋدىڭ ەكونوميكانىڭ ەسكىشە ويلاۋ جۇيەسى ەكەندىگىن ۇعىنۋى كەرەك. بۇل جونىندە پرەزيدەنت جا­نىن­داعى ورتالىق كوممۋنيكا­تسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا تاۋ-كەن جانە تاۋ-مەتاللۋرگيا كاسiپورىندارى رەسپۋب­ليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتس مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ۇكىمەت تۇركيا, برازيليا, رەسەي, اۆستراليا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەسەپكە الا وتىرىپ, ءىس-شارالار كەشەنىن ازىرلەۋدە. سولاردىڭ ءبىرى تابيعي مونوپوليا تاريفتەرىنىڭ ءوسۋىن توقتاتۋ نەمەسە ءبىر قالىپتا ۇستاپ تۇرۋ بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, ونىڭ ايتۋى بويىنشا, رەسەيدە ءرۋبلدىڭ تومەندەۋى كەزىندەگى قيىن احۋالدا ولار ءبىرىنشى كەزەكتە تابيعي مونوپوليالاردىڭ مۋلتيپليكاتيۆتى اسەرىن تومەن­دەتتى. ياعني, ولار گاز, مۇناي جانە تەمىرجول تاسىمالىنا قاتىستى قىزمەتتەردىڭ تاريف وزگەرىستەرىن ءبىر جىلعا كەيىنگە قالدىردى. بۇل رەتتە ن.رادوستوۆەتس وسىنداي شارانى ءبىزدىڭ ەلدە قولدانۋ كەرەكتىگىن كولدەنەڭ تارتتى. ول وسى تۇستا KEGOC كومپانياسىنىڭ 1 قازاننان باستاپ تاريفتەرىن 17 پايىزعا كوتەرۋ جونىندە ءوتىنىم تاستاعانىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, بۇل ورايدا «قازاقستان تەمىر جولى» كوم­پانياسى دا باعانى كوتەرۋدى ويلاستىرىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ايتتى. وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ۇكى­مەت تاراپىنان مۇنداي كومپا­نيا­لارعا كومەكتەسۋ شارالارى قاراس­تىرىلىپ, باستى مىندەت بويىنشا ولاردىڭ باعالاردى قىمباتتاتۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك­تىگىن تۇسپالدادى. جانە دە ول بيز­نەستىڭ ينفلياتسيالىق بولجام اياسىندا باعانى كوتەرمەۋى تيىستىگىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, ن.رادوستوۆەتس ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ ءتاسىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىندىگىنە نازار اۋداردى. اتالعان ءادىستىڭ بىرقاتار ەلدەردە قولدانىستا بولعاندىعىن اتاي كەلە, تۇركيانىڭ وسى ارقىلى جەتكەن جەتىستىكتەرىنە توقتالىپ ءوتتى. بۇل مەملەكەت iشكi سۇرانىستى عانا قاناعاتتاندىرىپ وتىرعان جوق, تۇركيا الەم بويىنشا ەڭ قاجەتتى سۇرانىسقا يە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردi ەكسپورتتايتىن ەل. ونىڭ جەڭiل ونەركاسiبi دە, ماشينا مەن كەمە جاساۋ سالاسى دا ورنىقتى دامىعان, دەي وتىرىپ ول تۇركيادا ينفلياتسيانىڭ جوعارى بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, مەتاللۋرگيا سالاسىندا كوڭiل كونشiتەرلىك بولجام بايقالماي وتىرعاندىعىن اتاي كەلە, وتكەن جىلى وسى سالادا تومەنگە قۇلديلاعان باعا بيىلعى جىلى وسەدi دەپ بولجانعانىن جەتكىزدى. دەگەنمەن, شىن مانiندە مەتاللۋرگيا ماسەلەسىندەگى داعدارىس ءبىزدىڭ ەلدە عانا عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە بولىپ وتىرعان احۋال ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتقان ول, بارلىق جەردە باعانىڭ تومەندەۋى كورىنىس تاۋىپ وتىرعاندىعىن ءتۇسىندىردى. بۇل رەتتە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا الداعى 1-2 جىلدا كۇپتى كوڭىلدى قۋانتارلىق جاعدايدىڭ ورىن الا قويمايتىندىعىن تۇسپالداي كەلە, وسى ماسەلەدە ۇكىمەتتىڭ قولداۋى اسا قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان».