جوزە گراتسيانا دا سيلۆا: «قازاقستان ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى ورتالىققا اينالدى»

الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان ءداستۇرلى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ەلوردادا سەگىزىنشى مارتە ءوتىپ جاتىر. اتالعان جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنا دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسۋدا.  ال ولار قازاق­ستان­نىڭ قازىرگى الەمدىك ساياسي-ەكونو­ميكالىق احۋالىن ايرىقشا اتاپ, باعىندىرعان بەلەسىن جوعارى باعالاپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى – بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (فAO) باس ديرەكتورى جوزە گراتسيانا دا سيلۆا. ءبىز جوزە گراتسيانامەن فورۋم قارساڭىندا جو­لى­عىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك. ول ءوزى باسقارىپ وتىرعان ايگىلى حالىقارالىق ۇيىم مەن قازاقستان اراسىنداعى باي­لا­نىستىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتىپ بەردى.    – جوزە گراتسيانا مىرزا, فAO جانە قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟ – قازاقستان 1997 جىلدان بەرى فAO مۇشەسى بولىپ تابىلادى. سول كەزدەن بەرى فAO ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا بىرقاتار سالالاردا كومەگىن ۇسىنىپ كەلەدى. ال استانا قالاسىندا فAO كەڭسەسىنىڭ اشىلۋى ۇيىم تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ۇلتتىق دامۋ باعدارلامالارىنا قولداۋ كورسەتۋدى جەڭىلدەتىپ,  فAO تاجىريبەسى مەن قىزمەتتەرىن قازاقستانعا پايدالانۋعا جاعداي جاسايتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا ىنتىماقتاستىقتىڭ باس­تى ماسەلەلەرى ءتيىمدى باسقارۋ, مال ىندەتىن, ونىڭ ىشىندە, اۋسىل اۋرۋىن باقىلاۋ, جا­نۋار­لاردىڭ گەنەتيكالىق رەسۋرستارىن قاداعا­لاۋ, ورماندى القاپتاردى ۇلعايتۋ, ورمانداعى بيوالۋاندىقتى دامىتۋ جانە ورمان رە­سۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ باعىتتارىندا شوعىرلانادى. فAO-نىڭ قازاقستانعا قاتىستى باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە, سونىمەن بىرگە, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ورگانيكالىق تاعام ءوندىرىسى, جەر جانە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ, بالىق اۋلاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ستاتيستيكا ءۇشىن قولدانىلاتىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى. 1997 جىلدان بەرى فAO بۇكىلالەمدىك بانك پەن ەۋروپالىق بانك تاراپىنان قارجىلاناتىن جالپى قۇنى 740 ملن. اقش دوللارىنا تەڭ بولاتىن جوبالاردى ازىرلەۋگە قاتىسىپ كەلدى, بۇل كومەك ۇكىمەتكە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسە­كەلەستىگىن كوتەرۋگە, سۋ جانە جەر باس­قارۋىن جاقسارتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعىن دا­مى­تۋعا جانە ورماندى القاپتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە ينۆەستيتسيا جاساۋعا جاعداي جاسادى. – ال قازاقستاننىڭ جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قوسار ۇلەسى قانداي؟ – بيدايدىڭ نەگىزگى ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان ايماقتاعى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە نەگىزگى ءرولدى اتقارىپ كەلەدى. بيدايدىڭ نەگىزگى بولىگى ءداستۇرلى تۇردە ازەربايجانعا, قىرعىزستانعا, تاجىكستانعا, وزبەكستانعا جانە اۋعانستانعا ەكسپورتتالادى. قازاقستان قازىردە الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىقتارىنا ازىق ەكسپورتتاۋدا ماڭىزدى ءرول ويناي الادى. قازاقستان فAO ۇيىمىمەن اۋىل شارۋا­شى­لىعى رىنوگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى اياسىندا ىنتىماقتاستىق جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇعان قازاقستاننىڭ بەلسەندى قاتىسۋى اۋىل شارۋا­شىلىعى رىنوگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە نارىق ترانسپارەنتتىلىگىن  جاقسارتىپ, الەم­دەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن دامىتۋعا ۇلەسىن قوسادى. قازاقستان سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداس­تى­رۋىمەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ وڭىرلىك باع­دارلاماسىنا قاتىسىپ كەلەدى. بۇل باعدار­لاما ەىدۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردە اۋىل­شا­رۋاشىلىق ءوندىرىسىن جانە ونىمدىلىگىن جاقسارتۋ مەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. – بۇل ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارى قانداي؟ فAO بۇل ارىپتەستىكتەن نە كۇتەدى؟ فAO-نىڭ قازاقستانداعى جاڭا كەڭسەسىنىڭ ءرولى قانداي بولماق؟ – كەيىنگى جىلدارى قازاقستان ەلەۋلى تۇردە دامىپ, ورتا تابىستى مەملەكەتكە جانە ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى ەكونوميكالاردىڭ بىرىنە اينالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان مىقتى قولداۋعا يە بولىپ كەلدى. رەسپۋبليكا مىڭجىلدىق دامۋىنىڭ العاشقى ماقساتىنا جەتە ءبىلدى, سوندىقتان ازىق جەتىسپەيتىندەر كولەمى نەبارى 5 پايىزعا تەڭەلەدى – بۇل ستاتيستيكالىق تۇرعىدان ماردىمسىز, دابىل قاعاتىنداي كورسەتكىش ەمەس. قازاقستان كوشباسشىلىق تانىتىپ, وڭىردەگى باسقا مەملەكەتتەرگە ۇلگى بولارداي جاعدايعا كەلدى, ال فAO بۇل ءۇردىستى جاڭا وكىلدىك كەڭسەسى ارقىلى قولداۋعا دايىن. ءبىز قازاقستانعا ءوزىنىڭ ۇلتتىق دامۋىنداعى ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىرامىز, سونىمەن بىرگە, ءبىز قازاقستان ارقىلى وڭىردەگى باسقا دا مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز سالۋعا ءازىرمىز. قازاقستان باسقا مەملەكەتتەرمەن تىعىز جۇمىس جاساي وتىرىپ, وڭىرلىك ازىق-ت ۇلىك بانكىن قۇرۋ ماسەلەسىندە كوشباسشىلىققا يە بولدى. – ءسىز جاقىندا فAO كونفەرەنتسياسىنىڭ 39-سەسسياسىندا ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىنە ەكىنشى رەت ۇسىنىلاتىن بولاسىز. قازاقستان ءسىزدىڭ كانديداتۋراڭىزدى اۋەل باستان قولداپ كەلەدى. ءسىزدىڭ جاڭا قىزمەت مەرزىمىنە قاتىستى باسىم باعىتتارىڭىز قانداي بولماق؟ – قازاقستان فAO قىزمەتىن بەلسەندى تۇردە قولداپ كەلەدى. مەن قازاقستان ۇكىمەتىنە ۇيىمعا سەنىم ارتقانى ءۇشىن جانە مەنىڭ ءبىرىنشى قىزمەتىم كەزىندە كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن. 2012 جىلدان بەرى ءبىز ۇيىمدى مۇشە-مەملەكەتتەر ءۇشىن پايدالى بولار دارەجەگە جەتكىزدىك. ءبىز ءتيىمدى, ناتيجەلى قىزمەت قۇرا وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, اۋىلدى جەرلەردەگى كەدەيشىلىكتى ازايتۋ جانە ازىق-ت ۇلىك نارىقتارىن دامىتۋ ماسەلەسىنە كوبىرەك باسىمدىق بەردىك. بۇل سالالار ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزداعى باسىم باعىتتار بولىپ قالا بەرمەك. ءبىز سونىمەن قاتار, دۇرىس تاماقتانۋ مەن كليمات وزگەرىسى ماسەلەلەرىنە قولداۋىمىزدى ۇلعايتقىمىز كەلەدى. ءيا, 2015 جىل ماڭىزدى جىل بولماق. بۇل كەزەڭدە مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتتارىنىڭ مەرزىمى اياقتالىپ, قالىپتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ مەرزىمى باستالادى. 2015 جىلى فAO ءوزىنىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. وتكەن 70 جىلدىق مەرزىمىندە فAO الەمدەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ ارتۋىنا ەلەۋلى ۇلەسىن قوستى. قازىر ءبىز اشتىقتى جويعىمىز كەلەدى. الەمدىك قاۋىمداستىق بۇل ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن سياقتى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.   اڭگىمەلەسكەن دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».