وتكەن اپتانىڭ اياعىندا بەلورۋسسيا پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ جارلىعىمەن التى ساياسي تۇتقىن بوستاندىققا شىعارىلدى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ونى راقىمشىلىق قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن اكت دەپ سيپاتتادى.
شىن مانىندە بۇل وقيعاعا الەمدە ءبىراز جۇرتشىلىق نازار اۋداردى. اسىرەسە, باتىس پەن اقش-تىڭ ساياسي ورتاسىندا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. كەيبىر ساياساتشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بەلورۋسسيا پرەزيدەنتىنىڭ ويلاعانى دا سول بولسا كەرەك.
الدىمەن كىمدەر بوساعاندارىن ايتايىق: نيكولاي ستاتكەۆيچ, يگور ولەنەۆيچ, نيكولاي دەدوك, ەۆگەني ۆاسكوۆيچ, ارتەم پروكوپەنكو جانە يۋري رۋبتسوۆ. بۇلاردىڭ ىشىندە 2010 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسقان نيكولاي ستاتكەۆيچتى بولە-جارا ايتۋعا بولار. وعان سايلاۋ اياقتالعاندا ونىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى ادامداردى ب ۇلىكشىلىككە باعىتتادى دەگەن ايىپ تاعىلعان. سوتتايمىن دەسە كىنا تابۋ قيىن ەمەس دەگەندەي, اتالعانداردىڭ ءبىرازى ساياسي ەمەس, قىلمىستىق كىنالارىمەن سوتتالعان.
سودان بەرى, اسىرەسە, باتىستا لۋكاشەنكونى ايىپتاعان, سوتتالعانداردى بوساتۋدى تالاپ ەتكەن سوزدەر كوپ بولدى. سونىڭ ءبىرى – وتكەن جىلى جەلتوقساندا اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى بەلورۋسسيا پرەزديەنتىنە ۇندەۋ تاستاپ, سول ساياسي تۇتقىنداردى بوساتۋعا شاقىرعان. لۋكاشەنكونىڭ بۇگىنگى قادامىن ءبىراز جۇرت سوعان جاۋاپ دەپ تە قابىلدادى.
ءيا, العاشقى ءۇن قاتقان اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى بولدى. ونىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دجون كەربي بۇل اكتسيانى «بەلورۋسسيا حالقى ءۇشىن يگىلىكتى وقيعا جانە اقش-پەن اراقاتىناستى رەتتەۋدە ماڭىزدى قادام بولدى» دەپ اتاپ كورسەتتى. باتىستىڭ قۋانىشىن ەۋرووداقتىڭ شەتەل ىستەرى جانە ساياسات جونىندەگى جوعارعى وكىلى فەدەريكا موگەريني مەن ەۋروكوميسسيانىڭ كورشىلىك ساياساتى جونىندەگى كوميسسارى يوحاننەس حان ءبىلدىردى. ولار بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە لۋكاشەنكو راقىمشىلدىعىن «كوپتەن كۇتكەن قادام» دەپ سيپاتتادى.
بۇل قادامدى ايرىقشا بەلسەندىلىكپەن ءسوز ەتكەن رەسەي ساياساتشىلارىنىڭ پىكىرلەرىنەن ونى ءيا قۇپتاعانىن, نەمەسە ايىپتاعانىن اجىراتۋ قيىن سوقتى. گۋۆشە-ءنىڭ الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى اندرەي سۋزدالتسەۆ مۇنى دەموكراتياعا قاراي بەتبۇرىسقا مۇلدە قاتىسى جوق دەسە, ۇلتتىق ستراتەگيا كەڭەسىنىڭ ديرەكتورى ۆالەري حومياكوۆ لۋكاشەنكونىڭ باتىسقا جاعىنۋى دەپ تۇجىرىمدادى. لۋكاشەنكونىڭ ەۋرووداققا كىرگىسى كەلەدى دەگەن دە ايتىلدى. لۋكاشەنكو بۇگىنگە دەيىن «ەۋروپاداعى سوڭعى ديكتاتور» اتاعىنا يە بولسا, ەندى رەسەيدەگى جاعدايعا بايلانىستى بۇل اتاققا لايىقتى باسقا دا ادام بارلىعىن كورسەتكىسى كەلدى دەپ تە كەكەتكەندەر تابىلعان.
ايتىلىپ جاتقان پىكىر كوپ. قازان ايىندا بۇل ەلدە – پرەزيدەنت سايلاۋى. بىرەۋلەر سوعان قاتىستىرادى. جاقىندا لۋكاشەنكو بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ماجىلىسىنە قاتىسۋعا نيۋ-يورككە بارادى. سول ساپارىندا اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن جولىعۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن دەيدى تاعى بىرەۋلەر. كەيدە جاقسىلىق جاساعانداردىڭ دا وسىلاي سوزگە قالاتىنى بار. قالاي دەسەك تە, بەلورۋسسيا پرەزيدەنتى ءوز مىنەزىنە ءتان توسىن ارەكەتىمەن ءبىراز جۇرتتى تاڭداندىردى. بۇل شىن مانىندە بەلورۋسسيانى باتىسقا جاقىنداتا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن.
جاعداي جاقسى بولسا, حالىق كوتەرىلمەيدى
برازيليادا حالىق كوشەگە شىقتى. قارسىلىق شەرۋى ەلدىڭ 240 قالاسىن قامتىدى. تالاپتارى – پرەزيدەنت ديلما رۋسەف قىزمەتىنەن كەتسىن دەيدى. وعان سەبەپ – رەتسەسسيا, ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى, جۇمىسسىزدىقتىڭ ەتەك الۋى.
مۇنداي جاعداي قازىر قايدا جوق دەيسىڭ. رەتسەسسيا, ياعني ءوندىرىستىڭ كەرى كەتۋى, قۇلدىراۋى, جۇمىسسىزدىق الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىن ەسىنەن تاندىرىپ وتىر. سول ءۇشىن باسشىسىن قۋا بەرسە, بەرەكە سوندا كەتپەي مە؟ الەمدىك داعدارىس كەزىندە قاي جەردە دە ىنتىماق, تۇسىنىستىك, قيىندىققا قارسى بىرىگۋ قاجەت-اۋ دەگەن وي كوڭىلگە ورالا بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە ايەل باسشى بەلدەن باسىپ, قياناتقا بارا قويماس دەپ تە ويلايسىڭ.
بىراق قارسىلاستاردىڭ تالابىندا دا قيسىن كوپ. قۇلدىراۋ نەگىزىنەن وسى سوتسياليست قايراتكەر ديلما رۋسەفتىڭ بيلىككە كەلۋىنەن, ياعني, وسىدان 5 جىل بۇرىن باستالىپتى. سوعان قاراماي, وسىدان ءۇش-ءتورت اي بۇرىن ول پرەزيدەنت سايلاۋىندا ەكىنشى مەرزىمگە تاعى سايلانعان. راس, ەكىنشى تۋردا قارسىلاسىن 51 پايىزبەن ازەر جەڭگەن. ارينە, بۇل بۇرىنعى پرەزيدەنتكە, بيلىك رەسۋرستارىن پايدالانعان ادامعا تىم از. ەڭ قيىنى – ەلدەگى پەتروبراز مۇناي كومپانياسىنا بايلانىستى
داۋ-جانجالعا قاتىسى بار دەگەن ايىپتاۋ.
پرەزيدەنتتىڭ ءوزى بۇعان ەشقانداي قاتىسىم جوق, تازامىن دەگەندى ايتادى. ەل پروكۋراتۋراسى ەل پرەزيدەنتىنە مۇناۋىڭ بار دەپ كورسەتپەگەنىمەن, بيلىكتەگى «ەڭبەك» پارتياسىنىڭ كوپتەگەن ساياساتكەرلەرىنە, پارلامەنت باسشىلارىنا, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە, ءتىپتى پرەزيدەنتتىڭ ءوز كەڭەسشىسىنە ايىپ تاعىپ وتىر. پروكۋراتۋرانىڭ ەسەبىنشە, بيلىكتەگىلەر 2 ميلليارد دوللارداي قارجى جىمقىرعان. ءتىپتى, ءوزى الماعانمەن, اينالاسىنداعىلاردىڭ سونداي بولعانى ءۇشىن دە, ونى اڭعارماعانى ءۇشىن دە ديلما رۋسەفتى جازعىرۋعا بولعانداي-اۋ.
ءوز كەزەگىندە بيلىكتەگىلەر قارسىلاستارىن ب ۇلىكشىلەرگە قوسىپ, ەلدە ديكتاتۋرا ورناتقىلارى كەلەدى دەپ ايىپتايدى. وپپوزيتسيا قاتارىنداعى اسىرە وڭشىلداردىڭ ماقساتى زاڭدى سايلانعان بيلىكتى قالاي دا قۇلاتۋ دەيدى. ولار ديكتاتۋرانى جايدان-جاي ەسكە سالىپ وتىرعان جوق, بۇل ەلدە 1964 جىلدان 1985 جىلعا دەيىن اسكەري ديكتاتۋرا بيلىك قۇرىپ, ەلدى قاتاڭ ءتارتىپ قۇرساۋىندا ۇستاعان. ءسويتىپ, ءبىراز جىلدان بەرى بيلىكتەگى سوتسياليستەر حالىقتى اسىرە ونشىلداردىڭ بيلىككە كەلۋ قاۋپىمەن قورقىتادى.
قالىڭ كوپشىلىكتىڭ تالابى باسقاراق. ولار بيلىكتەن الەۋمەتتىك جاعدايعا كوڭىل اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. شەرۋگە شىققاندار قاتارىندا تەك اسىرە وڭشىلدار عانا ەمەس, سولشىل پارتيالاردىڭ دا وكىلدەرى بار. كۇنى كەشە پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسىپ, العاشىندا باستى ۇمىتكەردىڭ ءبىرى بولعان اننا سۋارەس بىلاي دەيدى: «ءبىز بارلىق جەردە, دەنساۋلىق ساقتاۋدا دا, ءبىلىم بەرۋدە دە ءتارتىپ بولۋىن قالايمىز. سودان دا تۇك ىستەمەي وتىرعان پرەزيدەنتتىڭ كەتۋىن تالاپ ەتەمىز!» ونى داۋرىقپا ءسوز دەيىن دەسەڭ, پرەزيدەنتتىڭ رەيتينگى قازىر 8 پايىزعا دەيىن قۇلدىراپ وتىر.
الەمنىڭ ءبىر الىپ ەلىندە (حالقى 203 ميلليون) تىنىشتىق كەتىپ تۇر. ونىڭ باسقالارعا دا اسەرى بولارى انىق.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
