حالقىمىزدا «ءساۋىر بولماي, ءتاۋىر بولمايدى» دەگەن ناقىل ءسوز بار. ناۋرىز ايىنىڭ اياعىندا اقجايىق اسپانىنان قارا بۇلت ءتونىپ تۇرماعانىمەن, اۋادا اجەپتاۋىر ىزعار مەن سالقىندىق بار ەكەنى ايقىن سەزىلىپ ەدى. ال كەشە كۇننىڭ ۇسكىرىك جەلى اجەپتاۋىر باسەڭدەپ, كادىمگىدەي كوكتەم شۋاعى بايقالدى. وسىنداي جىلى لەپ قۇشاعىندا پرەزيدەنت كورتەجى ورال اۋەجايىنان وبلىس ورتالىعىندا قۇرىلىسى وتكەن جىلى اياقتالعان تەننيس ورتالىعىنا قاراي باعىت الدى.
مۇندا مەملەكەت باسشىسى «جاستار قۋاتتى قازاقستان ءۇشىن» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمعا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. وعان جينالعان ەكى مىڭنان استام ورەندەر اراسىندا قازاقستاندىق تالانتتى جاستاردىڭ ۇلكەن شوعىرى – عالىمدار مەن سپورتشىلار, كاسىپكەرلەر, شىعارماشىل جانە جۇمىسشى جاستار وكىلدەرى بار بولاتىن. ەلباسى ولاردى فورۋم جۇمىسىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ, ەلدەگى جارقىن باستامالاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
قازاقستان – جەر اۋماعى كەڭ بولعانىمەن ورمانى از ەل. سوندىقتان «جاسىل ەل» باعدارلاماسى اياسىندا 115 مىڭ گەكتار اۋماققا ەلۋ ميلليون ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلدى. ەكى ءجۇز مىڭدىق جاسىل ەل كومانداسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرلىككە پارا-پار, دەدى ەلباسى. سوڭعى جىلدارى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا وتىز مىڭ جاس اۋىلعا اتتاندى. بۇل جاستاردى اۋىلدى دامىتۋعا قاتىستىرۋدىڭ باستى كورسەتكىشى بولماق. فورۋمدا ەلباسى قۋاتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە جاستار ءۇشىن جاسالىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بۇگىندە ەل بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەگىن وقۋ ءۇشىن 35 مىڭ گرانت ءبولىندى.
بۇدان ءارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ باتىستاعى قاقپاسى اقجايىق ءوڭىرىنىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزىپ وتىرعانىنا توقتالدى. وبلىستا اسىرەسە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ويداعىداي شەشىمىن تاۋىپ جاتقانى سۇيسىندىرەدى. سوڭعى ەكى جىلدا وڭىردە 360 جاس وتباسى پاتەرگە يە بولدى. بۇل سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا جاقسى ناتيجە. باتىس قازاقستان جول ينفراقۇرىلىمى ءجونىنەن دە ەل وڭىرلەرى اراسىندا كوشتىڭ سوڭىندا قالىپ جۇرگەن ەدى. ەندى ولاي دەۋ قيىن. وعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ۇلكەن سەرپىلىس بەرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىڭ ىشىندە ورال-كامەنكا اۆتوجولىنىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتەتىندىگىنە باتىسقازاقستاندىقتار ريزاشىلىق بىلدىرۋدە.
وبلىستا قوسىمشا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ارقىلى جاڭا يندۋستريالىق ايماق قۇرۋعا جانە يندۋستريالىق سيپاتتاعى نىسانداردى تۇرعىزۋعا نەگىز قالاندى. ەلباسى اقجايىقتىڭ ەڭبەككەر حالقى ءۇشىن بۇل سوڭعى شەك پەن ءمۇمكىندىك ەمەس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سپورتشى جاستاردىڭ جەتىستىگىنە كوڭىلى تولاتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى يليا يلين, گەننادي گولوۆكين, دەنيس تەن, الەكساندر ۆينوكۋروۆ سەكىلدى وليمپيادا جەڭىمپازدارى ەسىمدەرى بۇكىل الەمگە تانىمال ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولار قازاقستاندىق جاستاردىڭ بۇگىنگى بۋىنى ءۇشىن ۇلگى بولماق. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە 1500 سپورت نىسانى, ستاديوندار, حوككەي جانە تەننيس كورتتارى جۇمىس ىستەيدى. وعان مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ جاسالۋدا. ايتالىق, ورالداعى تەننيس كورتى قازاقستان تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ كومەگىمەن سالىنعان. مۇندا بولاشاق چەمپيوندار ءوسىپ شىعاتىنىنا سەنىمىم مول. قازاقستان جاستارى ءۇشىن بۇكىل الەمگە جول اشىق. مۇنىڭ ءبارى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ اۋىزبىرلىگى مەن ءتۇسىنىستىگىنىڭ ارقاسى, دەدى پرەزيدەنت.
فورۋم بارىسىندا ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى يليا يلين, پرەزيدەنت شاكىرتاقىسىنىڭ يەگەرى, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى گۇلنار قويلانوۆا ءسوز سويلەپ, ەلباسىنىڭ جاستارعا كورسەتىپ وتىرعان قامقورلىعى ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە, كورشىلەس اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ جاستارىنىڭ وكىلدەرى دۋمان احمەتوۆ پەن قايىرلى عيلمانوۆتار تىكەلەي تەلەديدارعا شىعىپ جاستار تاراپىنان كوتەرىلگەن باستامالارعا ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەنى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەلباسى بەلگىلەگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن ايتتى.
اقجايىققا ساپارى بارىسىندا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورال قالاسىنداعى رەسمي ءىس-شارالار سارايىندا وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
مىنە, ەلباسى ءىس-شارالار سارايىنىڭ ءمارمار تابالدىرىعىنان اتتاپ ەڭسەلى زالعا قاراي قادام باستى. مەملەكەت باسشىسىن وڭىردەگى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى اقيىق اقىن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان كومپوزيتور ءىليا جاقانوۆتىڭ «ەدىل مەن جايىق» انىمەن قارسى الدى. بۇل – دوستىق تۋرالى سوزبەن سومدالعان تاماشا اۋەنمەن كومكەرىلگەن وشپەس ونەر تۋىندىسى. بۇل – ىقىلىم زامانداردان بەرى ءبىر-بىرىمەن جارىسا قاتار اعىپ, قىزدىڭ قوس بۇرىمىنداي قاتار تەربەتىلىپ ۇلى تەڭىز – كاسپيگە قاراي قۇيۋعا اسىعاتىن وزەندەر. ناقىشىنا كەلتىرىلە شىرقالعان «ەدىل مەن جايىقتىڭ» جاندى باۋراپ الاتىن اسەرلى اۋەنىنە ەلباسى دا قوسىلعانداي بولدى. بۇدان سوڭ بەلگىلى اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا ءسوز سويلەپ, بۇگىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءىس-تاجىريبەلەرىنە كوپتەگەن الەم ەلدەرى ءتانتى بولىپ وتىرعانىن ايتتى. قازاقتىڭ اقىن قىزىنىڭ اقجارما تىلەگى مەن وي-پىكىرىنە قولداۋ بىلدىرگەن مەملەكەت باسشىسى بارلىق تابىستاردىڭ كىلتى – بەرەكە مەن بىرلىكتە, قازاقستاندى وتانىم دەپ سانايتىن بارلىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن قويان-قولتىق ەڭبەك ەتىپ, ەل ەكونوميكاسى وركەندەۋىنە قوساتىن ورتاق ۇلەسىندە ەكەنىن ايتىپ بەردى. ءسوز جوق, بۇل تابىستارعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قوسقان ۇلەس قوماقتى. بىرلىك بولماي – تىرلىك بولمايدى. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن ءوزارا سەنىمىنسىز تۇراقتى دامۋ دا جوق, دەپ ءتۇيىن جاسادى مەملەكەت باسشىسى.
كەلەسى كەزەكتە «يايك» كازاك فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ورتالىعىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير نوۆيكوۆ پەن تاتار مادەني ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگى باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى الفيا نەجنينالار ءسوز الىپ, اسسامبلەيانى جورگەگىنەن شىعارىپ, ونىڭ تۇڭعىش دەم بەرۋشىسى مەن قولداۋشىسى تەك ءوزىڭىز بولدىڭىز, ءبىز ءسىزدى اسسامبلەيانىڭ اكەسى دەپ سانايمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, دەگەن شىنايى ريزاشىلىق سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە ولار ەلباسىنىڭ قازاقستاندا ۇلتتىق بىرتەكتىلىكتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى تۇجىرىمدارىن تولىعىمەن قولدايتىندىقتارىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىن تاعى دا تاتار حالقىنىڭ ءانىن قوعامدىق بىرلەستىك مۇشەسى ەلميرا ءامىروۆا تامىلجىتا شىرقاي جونەلدى. انمەن بىرگە بي سازى دا قالقىپ شىعا كەلدى. تاتاردىڭ ءانشى قىزى پرەزيدەنتتى بي ىرعاعىنا قوسىلىپ بيلەۋگە يشارا بىلدىرگەندە, بۇل تىلەك قابىل الىنىپ, ەلباسىنىڭ بي ونەرىنەن دە قۇرالاقان ەمەستىگى, قيمىل-قوزعالىسىنىڭ جيناقىلىعى مەن ساندىلىگى بايقالىپ قالدى. كەزدەسۋ سوڭىندا ن.نازارباەۆ وعان قاتىسقان ەتنومادەني بىرلەستىك مۇشەلەرى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە بۇگىنگى جاستار مەن كەيىنگى ۇرپاقتى تاريحقا قۇرمەتپەن قاراۋ تۇرعىسىنان تاربيەلەۋ قاجەتتىگى جونىندە وي قورىتتى.
اقجايىققا ساپارى كەزىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلدىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ورال ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, مۇنداعى ءوندىرىس جاڭاشىلدارىمەن كەزدەستى. جاڭا ءوندىرىس ورنىنداعى قۋاتتى ترانسفورماتورلار نەگىزىنەن ەكسپورتقا شىعارىلماق. سونىمەن بىرگە, ىشكى نارىقتاعى سۇرانىستاردى قاناعاتتاندىرۋعا دا تولىق مۇمكىندىك بار. بۇل ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى ترانسفورماتور شىعاراتىن تۇڭعىش كاسىپورىن. ونىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنداعى ورنى ايرىقشا. بولاشاقتا اتالعان ءوندىرىس ورنىن ودان ءارى كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. زاۋىت قىزمەتىمەن تانىسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى مۇنداي فاكتورلاردى وڭ باعالادى. كەزدەسۋ كەزىندە ساتۋ بويىنشا ديرەكتور ءامىر عالىموۆ, جوعارى قىسىمدى باقىلاۋ مامانى دانيا كنيازەۆا, باس كونسترۋكتور اداسباي ىستىباەۆ جانە باسقارۋشى ديرەكتور اسقار اجاەۆتار ءسوز سويلەپ, ەلباسىنا قازاقستاندىق جاستاردى وندىرىسكە تارتۋ ماقساتىن كوزدەگەن جاڭا يندۋستريالىق ساياساتى ءۇشىن العىس سەزىمىن ءبىلدىردى. بىرلىك ۇعىمى بۇگىندە جىلتىراق ءسوز ەمەس, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرى مەن كۇندەلىكتى تۇمىسىنان كورىنىس بەرىپ, ورىن تەپكەنى جونىندە ورىس قىزى دانيا ۆلاديميروۆنا تازا قازاق تىلىندە ايتىپ بەردى.
زاۋىت ۇجىمى الدىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى بۇرىن كىم ەدىك, قازىر قانداي دەڭگەيگە جەتتىك دەگەن ساۋالعا توقتالىپ, قازىرگى جەتىستىكتەردىڭ وراسان زور ەكەنىنە ناقتى مىسالدار كەلتىردى.
– تەك سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە 700 زاۋىت پەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ال تەك وتكەن جىلدان بەرگى كەزەڭدە 25 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, 70 زاۋىت پەن كاسىپورىن بوي كوتەردى. مۇنىڭ ءبارى جاھاندىق سىني كەزەڭدەر مەن الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا بولىپ وتىرعان ءورشىل وزگەرىستەر. راس, بىزگە رەسەي مەن ەۋروپا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ەكونوميكالىق سانكتسيالار مۇلدەم اسەر ەتپەي تۇرا المايدى. دەگەنمەن, ءبىز وعان قاراماستان ءوندىرىستى وركەندەتۋ باعدارلاماسىن قالىپتى دەڭگەيدە ءىسكە اسىرا بەرەمىز, دەدى ەلباسى ترانسفورماتور زاۋىتى ۇجىمىمەن كەزدەسۋ كەزىندە. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنداي ومىرشەڭ جوبالار الداعى جىلدارى ودان ءارى جالعاسا بەرەتىنىن ورال «زەنيت» زاۋىتى جۇمىسشىلارىمەن جانە ينجەنەر-كونسترۋكتورلارىمەن كەزدەسۋ كەزىندە دە ءمالىم ەتتى.
– كەڭەس وداعى كەزىندە وداقتىق باعىنىستا بولعان «زەنيتتىڭ» ەكىنشى تىنىسى, ناعىز قۋاتتى كۇشى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اشىلدى, دەدى ەلباسى. – بۇرىن وعان ەشقانداي سۇرانىس جاسالمادى. جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلمەدى. ءتىپتى, زاۋىتتىڭ بولاشاعى قانداي بولاتىندىعى جونىندەگى ماسەلە دە انىق ەمەس ەدى. وسىنداي سىني كەزەڭدە ءبىز ورال زاۋىتىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىستار بەرىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە بۇل كاسىپورىن ەلىمىزدەگى وتاندىق كەمە جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ باستى فلاگمانىنا اينالا ءبىلدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, ەڭ الدىمەن, وسىنداي كاسىپورىندارعا ارقا سۇيەيدى, – دەدى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەزدەسۋدە زاۋىتتاعى وندىرىستىك-تاراتۋ بيۋروسىنىڭ باستىعى ولگا بەدوۆا, ينجەنەر-كونسترۋكتور جاسۇلان روگاليەۆ, كەڭسە مەڭگەرۋشىسى اسىلزادا شوشاماەۆا جانە باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى احمەتجان شوقپىتوۆتار ءسوز الىپ بۇرىن الىس ەلدەرگە بەيمالىم بولىپ كەلگەن قازاق جۇرتىن تورتكۇل الەمگە تانىتا بىلگەنى جانە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ جونىندەگى سان قىرلى قىزمەتى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
ساپار قورىتىندىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە ورال ءوڭىرىنىڭ ورنى ءبولەك ەكەنىن ايتا كەلىپ, ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ورنىقتىرۋداعى شەكارالىق ءوڭىردىڭ بۇگىنگى ەڭبەككەرلەرى مەن بارشا وبلىس جۇرتشىلىعىنا جاڭا تابىستار تىلەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
