برازيلياداعى شيەلەنىس ۋشىعىپ بارادى
برازيليا ەكونوميكاسى بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن تەرەڭ داعدارىسقا تىرەلدى. ەل ەكونوميكاسىن قۇرساۋعا العان بىرنەشە باستى پروبلەما بار. اتاپ ايتقاندا, فەدەرالدىق قور جۇيەسىنىڭ ستاۆكالاردى ارتتىرۋى, برازيليانىڭ ەڭ ۇلكەن ساۋدا سەرىكتەسى قىتاي تاراپىنان سۇرانىستىڭ ازايۋى جانە شيكىزات باعاسىنىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە قۇلدىراۋى بۇل ەلدىڭ تىنىسىن تارىلتىپ جىبەردى.
[caption id="attachment_74377" align="aligncenter" width="541"]
BRAZIL-ROUSSEFF/POLL[/caption]
«جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەگەندەي, ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تەرەڭدەۋىنە ەل ىشىندە بەلەڭ العان ساياسي شيەلەنىستە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. ەل پرەزيدەنتى ديلما رۋسەفكە جەمقورلىق قىلمىسقا باردى دەگەن اۋىر ايىپ تاعىلدى. قارسىلاستارىنىڭ ايتۋى بويىنشا, ديلما رۋسەف پرەزيدەنت بولعانعا دەيىن 7 جىل Petrobras كومپانياسىن باسقارعان ەكەن. مىنە, ناق وسى كەزەڭدە ول سىبايلاس جەمقورلىققا بەلشەسىنەن باتقان كورىنەدى. ءتوزىمى تاۋسىلعان برازيليا حالقى كوشەگە شىعىپ, پرەزيدەنتتىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتۋدە.
سوڭعى ايلاردا بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسى قاتتى تۇرالادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ينفلياتسيا دەڭگەيى كۇرت كوتەرىلىپ كەتتى. قازىر بۇل ەلدە داعدارىستىڭ ەڭ اۋىر ءتۇرى – ستاگفلياتسيا بەلەڭ الۋدا. حالىقتىڭ ءتوزىمىن تاۋىسىپ, كوشەگە شىعۋعا ءماجبۇر ەتكەن اۋىرتپالىق – سوڭعى ۋاقىتتا ەلدە كۇرت كوبەيىپ كەتكەن جۇمىسسىزدىق بولىپ وتىر. جۇمىسسىزدىقتىڭ ارتۋى بيىلعى جىلدىڭ 7 ايى بويى جالعاستى. قازىر بۇل كەسەل برازيليادا سوڭعى 5 جىل ىشىندە بولماعان دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بيىلعى جىلى برازيليادا ەشقانداي جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان جوق. كەرىسىنشە, قولدا بار جۇمىس ورىندارى قىسقارتىلۋدا. 2015 جىلدىڭ وتكەن مەرزىمىندە 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا, 547,7 مىڭ جۇمىس ورنى قىسقارتىلعان. تابىسى تاماعىنا جەتپەي وتىرعان جۇرتتىڭ سۇرانىس قابىلەتى كۇرت تومەندەدى. مىنە, وسى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ ءبارى ەلدەگى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالدىڭ شيەلەنىسۋىنە اكەپ سوقتى. Bank of America Merill Lynch ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, جۇرتشىلىقتىڭ بيلىككە دەگەن نارازىلىعى بارعان سايىن ارتىپ, ەلدە تەرەڭ داعدارىستار ورىن الماق.
بوسقىندار ماسەلەسى: «عاسىر پروبلەماسىنا» اينالدى
ەلىنەن, جەرىنەن ايىرىلىپ, جاپپاي ەرىكسىز قونىس اۋعان بوسقىندار «بارار جەرى, باسار تاۋى» قالماعان سوڭ, ەۋروپانىڭ اياقتارى ىلىككەن جەرلەرىندە تۇرىپ قالۋعا تىرىسۋدا. بىراق كارى قۇرلىق تۇرعىندارى «شاقىرۋسىز قوناقتاردى» اسپەن ەمەس, تاسپەن قارسى الدى.
گەرمانيادا بوسقىنداردى ۋاقىتشا قونىستاندىرۋعا ارنالعان باسپانا ورتەلدى, ۇلىبريتانيا لا-مانش ارقىلى وتەتىن پويىزدار قوزعالىسىن تەجەۋدە. يتاليادا بوسقىندار مەن پوليتسيا اراسىندا قاقتىعىستار ورىن العان. ال ەۋرووداق بۇل «عاسىر شيەلەنىسىنىڭ» شەشىمىن تابۋدا دارمەنسىزدىك تانىتۋدا. احۋال وسىلاي تىعىرىققا تىرەلگەن سايىن كارى قۇرلىق ارقىلى ۇدىرە اۋعان بوسقىندار پروبلەماسى شيەلەنىسە تۇسۋدە. كۇنى كەشە گەرمانيانىڭ ۋنتەرۆايسس قالاسىندا تاعى دا بوسقىندار پانالايتىن عيمارات ورتەلدى. ميلان قالاسىندا بوسقىندار مەن پوليتسيا اراسىندا ۇلكەن توبەلەس ورىن الدى.
بۇل وقيعالار بىرەڭ-ساراڭ ەمەس. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن كەڭ اۋقىمدا كورىنىس تاۋىپ وتىرعان زاڭسىز ميگرانتتار تاسقىنى ەۋروپانى تيتىقتاتىپ وتىر. تىنىشى كەتكەن كارى قۇرلىق تۇرعىندارى تاعدىر تالكەگىمەن باس ساۋعالاعان بوسقىندارعا جاۋشا شابۋىلداۋدا. ماسەلەن, گەرمانيانىڭ حايدەناۋ قالاسىندا ورىن العان بوسقىندار پروبلەماسىنا قارسى ەرەۋىل سوڭى تۇرعىندار مەن پوليتسيا اراسىنداعى ۇلكەن جانجالعا ۇلاستى. سونىڭ سالدارىنان ونداعان ادام جاراقات الىپ, جۇزدەگەن ادام تۇرمەگە قامالدى. «مەن ميگرانتتارعا قارسى باعىتتالعان قانداي دا بولماسىن زورلىق-زومبىلىققا قارسىمىن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كسەنوفوبياعا جول جوق. بوسقىندار پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن ءبىز گرەكيا جانە يتاليادا بوسقىنداردى تىركەۋ ورتالىقتارىن سالۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇل بوسقىنداردىڭ ەۋروپاعا ەڭ ءبىرىنشى قادام باساتىن ورىندارى», – دەپ مالىمدەدى كانتسلەر انگەلا مەركەل.
ال وقيعا شيەلەنىسكەن حايدەناۋ قالاسىنا بارىپ قايتقان گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى زيگمار گابريەل «ەۋروپالىق وداق گرەكيا داعدارىسى, ەۋرونىڭ قۇلاۋى سياقتى بارلىق ەكونوميكالىق داعدارىستارعا قارسى تۇرا الادى. الايدا, قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ شۇعىل شەشىمىن تاپپاسا, ەۋروپالىق وداق بوسقىندار پروبلەماسىنان قۇلايدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزگە جارىقشاق ءتۇستى», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ ەۋروپالىق وداق ءۇشىن «عاسىر پروبلەماسىنا» اينالعاندىعىن يتاليا دا مويىنداپ وتىر. جاقىندا بوسقىنداردىڭ ۇلكەن توبى ميلان قالاسىنىڭ شەت جاعىندا ەرەۋىل وتكىزدى. ولار جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان بوسقىندارعا جاسالىپ وتىرعان جاعدايدىڭ ەشبىر سىن كوتەرمەيتىندىگىن اشىق مالىمدەدى. ولاردىڭ باستى شارتى – بوسقىندارعا ءتيىستى قۇجات بەرىپ, كارى قۇرلىق ەلدەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىن جاساۋ. بوسقىنداردىڭ بەيبىت شەرۋىنىڭ اقىرى پوليتسيامەن قاقتىعىسقا ۇلاستى. ەكى جاقتان دا زارداپ شەككەندەر بار.
ۇلىبريتانيا ءوز شەكاراسىن بوسقىنداردان قورعاپ قالۋدىڭ بارلىق جاعدايىن قالت جىبەرمەيدى. «ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى ءبىر ماسەلەنى – شەكارامىزداعى تۇراقتىلىقتى تالاپ ەتەدى. ەگەر ەۋروپالىق وداق ءبىزدىڭ شەكارامىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قاجەتتى شارالاردىڭ ءبارىن جاسامايتىن بولسا, ءبىز ەۋروپالىق وداقتاعى ءوز ەلىمىزدىڭ مۇشەلىگىن قاراۋعا ءماجبۇر بولامىز», دەيدى بريتان قازىناشىلىعىنىڭ كانتسلەرى دجوردج وسبورن. قالاي بولعاندا دا, ەۋروپا ءۇشىن بوسقىندار ماسەلەسى كۇن تارتىبىندەگى ەڭ جاۋاپتى دا كۇردەلى پروبلەما بولىپ وتىر. بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ ناقتى شەشىم تابۋى, ەۋروپالىق وداق بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولماق.
توپىراق كوشكىنى جيىلەدى
يندونەزيانىڭ شىعىسىندا ورىن العان وراسان زور لاي كوشكىنى سالدارىنان 8 ادام قازا تاپقان. نوسەر جاڭبىر كەسىرىنەن قۇتقارۋشىلار ءالى كۇنگە دەيىن اپات بولعان ايماققا جەتە الماي وتىر.
يندونەزيا پوليتسياسىنىڭ وكىلى پاتريدج رەنۆاريننىڭ ايتۋىنشا, اپات پاپۋا پروۆينتسياسىنداعى ياليمو اۋدانىندا ورىن العان. اپات ايماعىنا جىبەرىلگەن قۇتقارۋشىلار اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس جۇرگىزە الماي وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا يندونەزيادا لاي كوشكىنىنە بايلانىستى اپاتتار ءجيى ورىن الۋدا. ماماندار مۇنى ەشبىر باقىلاۋسىز جاسالاتىن ورمان اعاشتارىن كەcۋ شارالارى سالدارىنان بولىپ وتىرعاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. يندونەزيادا سوڭعى جىلدارى جاپپاي ورمان اعاشتارىن كەسۋ ناۋقانى بەلەڭ العان. اعاشتان بوساعان ايماقتاردا توپىراق كوشكىنى اپاتتارى ءجيى بولادى. ماسەلەن, 2014 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا دجەمبلۋنگ قالاسىندا ورىن العان وسىنداي ۇلكەن اپات سالدارىنان 100-دەن استام ادام قازا تاۋىپ, 600 ادام باسپاناسىنان ايىرىلعان.
ورمان ءورتى قاۋلاپ بارادى
اقش-تىڭ ۆاشينگتون شتاتىندا ورمان ءورتى قاۋلاپ بارادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جويقىن اپات بۇل شتاتتىڭ تاريحىندا بولىپ كورمەگەن ەكەن.
قازىر ءورت جالىنى 250 مىڭ گەكتار ورمان القابىن قامتىعان. اسىرەسە, ءورت ورمان جيەگىندەگى ەلدى مەكەندەرگە ۇلكەن قاۋىپ توندىرۋدە. ءورت سالدارىنان 200 قۇرىلىس نىسانى جانىپ كەتكەن. بۇگىندە ءورت قاۋلاعان ايماقتاردا 1500 ءۇي وتقا ورانۋ قاۋپىنىڭ الدىندا تۇر. جەرگىلىكتى بيلىك بۇل ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن قاۋىپسىز جاقتارعا شۇعىل كوشىرىپ ۇلگەردى.
«ءبىز ءورتتىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى جۇمساۋدامىز. الايدا, تابيعي اپاتتىڭ قارقىنى قاتتى. قوسىمشا تىڭ كۇش كەلمەسە, ءبىز ءوز كۇشىمىزبەن بۇل اپاتتىڭ بەتىن قايتارا المايتىن سياقتىمىز», – دەيدى ءورت سوندىرۋشىلەر بريگاداسىنىڭ جەتەكشىسى. بۇگىندە قاۋلاعان ءورت كورشى ورەگون شتاتىنا دا قاۋىپ توندىرۋدە. سونىمەن بىرگە, امەريكانىڭ مونتانە, كاليفورنيا جانە ايداحو شتاتتارىندا دا ورمان ورتتەرى ورىن العان.
دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
BRAZIL-ROUSSEFF/POLL[/caption]
«جىعىلعانعا جۇدىرىق» دەگەندەي, ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تەرەڭدەۋىنە ەل ىشىندە بەلەڭ العان ساياسي شيەلەنىستە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. ەل پرەزيدەنتى ديلما رۋسەفكە جەمقورلىق قىلمىسقا باردى دەگەن اۋىر ايىپ تاعىلدى. قارسىلاستارىنىڭ ايتۋى بويىنشا, ديلما رۋسەف پرەزيدەنت بولعانعا دەيىن 7 جىل Petrobras كومپانياسىن باسقارعان ەكەن. مىنە, ناق وسى كەزەڭدە ول سىبايلاس جەمقورلىققا بەلشەسىنەن باتقان كورىنەدى. ءتوزىمى تاۋسىلعان برازيليا حالقى كوشەگە شىعىپ, پرەزيدەنتتىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتۋدە.
سوڭعى ايلاردا بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسى قاتتى تۇرالادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ينفلياتسيا دەڭگەيى كۇرت كوتەرىلىپ كەتتى. قازىر بۇل ەلدە داعدارىستىڭ ەڭ اۋىر ءتۇرى – ستاگفلياتسيا بەلەڭ الۋدا. حالىقتىڭ ءتوزىمىن تاۋىسىپ, كوشەگە شىعۋعا ءماجبۇر ەتكەن اۋىرتپالىق – سوڭعى ۋاقىتتا ەلدە كۇرت كوبەيىپ كەتكەن جۇمىسسىزدىق بولىپ وتىر. جۇمىسسىزدىقتىڭ ارتۋى بيىلعى جىلدىڭ 7 ايى بويى جالعاستى. قازىر بۇل كەسەل برازيليادا سوڭعى 5 جىل ىشىندە بولماعان دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بيىلعى جىلى برازيليادا ەشقانداي جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان جوق. كەرىسىنشە, قولدا بار جۇمىس ورىندارى قىسقارتىلۋدا. 2015 جىلدىڭ وتكەن مەرزىمىندە 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا, 547,7 مىڭ جۇمىس ورنى قىسقارتىلعان. تابىسى تاماعىنا جەتپەي وتىرعان جۇرتتىڭ سۇرانىس قابىلەتى كۇرت تومەندەدى. مىنە, وسى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ ءبارى ەلدەگى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالدىڭ شيەلەنىسۋىنە اكەپ سوقتى. Bank of America Merill Lynch ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, جۇرتشىلىقتىڭ بيلىككە دەگەن نارازىلىعى بارعان سايىن ارتىپ, ەلدە تەرەڭ داعدارىستار ورىن الماق.
بوسقىندار ماسەلەسى: «عاسىر پروبلەماسىنا» اينالدى
ەلىنەن, جەرىنەن ايىرىلىپ, جاپپاي ەرىكسىز قونىس اۋعان بوسقىندار «بارار جەرى, باسار تاۋى» قالماعان سوڭ, ەۋروپانىڭ اياقتارى ىلىككەن جەرلەرىندە تۇرىپ قالۋعا تىرىسۋدا. بىراق كارى قۇرلىق تۇرعىندارى «شاقىرۋسىز قوناقتاردى» اسپەن ەمەس, تاسپەن قارسى الدى.
گەرمانيادا بوسقىنداردى ۋاقىتشا قونىستاندىرۋعا ارنالعان باسپانا ورتەلدى, ۇلىبريتانيا لا-مانش ارقىلى وتەتىن پويىزدار قوزعالىسىن تەجەۋدە. يتاليادا بوسقىندار مەن پوليتسيا اراسىندا قاقتىعىستار ورىن العان. ال ەۋرووداق بۇل «عاسىر شيەلەنىسىنىڭ» شەشىمىن تابۋدا دارمەنسىزدىك تانىتۋدا. احۋال وسىلاي تىعىرىققا تىرەلگەن سايىن كارى قۇرلىق ارقىلى ۇدىرە اۋعان بوسقىندار پروبلەماسى شيەلەنىسە تۇسۋدە. كۇنى كەشە گەرمانيانىڭ ۋنتەرۆايسس قالاسىندا تاعى دا بوسقىندار پانالايتىن عيمارات ورتەلدى. ميلان قالاسىندا بوسقىندار مەن پوليتسيا اراسىندا ۇلكەن توبەلەس ورىن الدى.
بۇل وقيعالار بىرەڭ-ساراڭ ەمەس. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن كەڭ اۋقىمدا كورىنىس تاۋىپ وتىرعان زاڭسىز ميگرانتتار تاسقىنى ەۋروپانى تيتىقتاتىپ وتىر. تىنىشى كەتكەن كارى قۇرلىق تۇرعىندارى تاعدىر تالكەگىمەن باس ساۋعالاعان بوسقىندارعا جاۋشا شابۋىلداۋدا. ماسەلەن, گەرمانيانىڭ حايدەناۋ قالاسىندا ورىن العان بوسقىندار پروبلەماسىنا قارسى ەرەۋىل سوڭى تۇرعىندار مەن پوليتسيا اراسىنداعى ۇلكەن جانجالعا ۇلاستى. سونىڭ سالدارىنان ونداعان ادام جاراقات الىپ, جۇزدەگەن ادام تۇرمەگە قامالدى. «مەن ميگرانتتارعا قارسى باعىتتالعان قانداي دا بولماسىن زورلىق-زومبىلىققا قارسىمىن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كسەنوفوبياعا جول جوق. بوسقىندار پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن ءبىز گرەكيا جانە يتاليادا بوسقىنداردى تىركەۋ ورتالىقتارىن سالۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇل بوسقىنداردىڭ ەۋروپاعا ەڭ ءبىرىنشى قادام باساتىن ورىندارى», – دەپ مالىمدەدى كانتسلەر انگەلا مەركەل.
ال وقيعا شيەلەنىسكەن حايدەناۋ قالاسىنا بارىپ قايتقان گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى زيگمار گابريەل «ەۋروپالىق وداق گرەكيا داعدارىسى, ەۋرونىڭ قۇلاۋى سياقتى بارلىق ەكونوميكالىق داعدارىستارعا قارسى تۇرا الادى. الايدا, قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ شۇعىل شەشىمىن تاپپاسا, ەۋروپالىق وداق بوسقىندار پروبلەماسىنان قۇلايدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزگە جارىقشاق ءتۇستى», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ ەۋروپالىق وداق ءۇشىن «عاسىر پروبلەماسىنا» اينالعاندىعىن يتاليا دا مويىنداپ وتىر. جاقىندا بوسقىنداردىڭ ۇلكەن توبى ميلان قالاسىنىڭ شەت جاعىندا ەرەۋىل وتكىزدى. ولار جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان بوسقىندارعا جاسالىپ وتىرعان جاعدايدىڭ ەشبىر سىن كوتەرمەيتىندىگىن اشىق مالىمدەدى. ولاردىڭ باستى شارتى – بوسقىندارعا ءتيىستى قۇجات بەرىپ, كارى قۇرلىق ەلدەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىن جاساۋ. بوسقىنداردىڭ بەيبىت شەرۋىنىڭ اقىرى پوليتسيامەن قاقتىعىسقا ۇلاستى. ەكى جاقتان دا زارداپ شەككەندەر بار.
ۇلىبريتانيا ءوز شەكاراسىن بوسقىنداردان قورعاپ قالۋدىڭ بارلىق جاعدايىن قالت جىبەرمەيدى. «ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى ءبىر ماسەلەنى – شەكارامىزداعى تۇراقتىلىقتى تالاپ ەتەدى. ەگەر ەۋروپالىق وداق ءبىزدىڭ شەكارامىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قاجەتتى شارالاردىڭ ءبارىن جاسامايتىن بولسا, ءبىز ەۋروپالىق وداقتاعى ءوز ەلىمىزدىڭ مۇشەلىگىن قاراۋعا ءماجبۇر بولامىز», دەيدى بريتان قازىناشىلىعىنىڭ كانتسلەرى دجوردج وسبورن. قالاي بولعاندا دا, ەۋروپا ءۇشىن بوسقىندار ماسەلەسى كۇن تارتىبىندەگى ەڭ جاۋاپتى دا كۇردەلى پروبلەما بولىپ وتىر. بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ ناقتى شەشىم تابۋى, ەۋروپالىق وداق بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولماق.
توپىراق كوشكىنى جيىلەدى
يندونەزيانىڭ شىعىسىندا ورىن العان وراسان زور لاي كوشكىنى سالدارىنان 8 ادام قازا تاپقان. نوسەر جاڭبىر كەسىرىنەن قۇتقارۋشىلار ءالى كۇنگە دەيىن اپات بولعان ايماققا جەتە الماي وتىر.
يندونەزيا پوليتسياسىنىڭ وكىلى پاتريدج رەنۆاريننىڭ ايتۋىنشا, اپات پاپۋا پروۆينتسياسىنداعى ياليمو اۋدانىندا ورىن العان. اپات ايماعىنا جىبەرىلگەن قۇتقارۋشىلار اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس جۇرگىزە الماي وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا يندونەزيادا لاي كوشكىنىنە بايلانىستى اپاتتار ءجيى ورىن الۋدا. ماماندار مۇنى ەشبىر باقىلاۋسىز جاسالاتىن ورمان اعاشتارىن كەcۋ شارالارى سالدارىنان بولىپ وتىرعاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. يندونەزيادا سوڭعى جىلدارى جاپپاي ورمان اعاشتارىن كەسۋ ناۋقانى بەلەڭ العان. اعاشتان بوساعان ايماقتاردا توپىراق كوشكىنى اپاتتارى ءجيى بولادى. ماسەلەن, 2014 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا دجەمبلۋنگ قالاسىندا ورىن العان وسىنداي ۇلكەن اپات سالدارىنان 100-دەن استام ادام قازا تاۋىپ, 600 ادام باسپاناسىنان ايىرىلعان.
ورمان ءورتى قاۋلاپ بارادى
اقش-تىڭ ۆاشينگتون شتاتىندا ورمان ءورتى قاۋلاپ بارادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جويقىن اپات بۇل شتاتتىڭ تاريحىندا بولىپ كورمەگەن ەكەن.
قازىر ءورت جالىنى 250 مىڭ گەكتار ورمان القابىن قامتىعان. اسىرەسە, ءورت ورمان جيەگىندەگى ەلدى مەكەندەرگە ۇلكەن قاۋىپ توندىرۋدە. ءورت سالدارىنان 200 قۇرىلىس نىسانى جانىپ كەتكەن. بۇگىندە ءورت قاۋلاعان ايماقتاردا 1500 ءۇي وتقا ورانۋ قاۋپىنىڭ الدىندا تۇر. جەرگىلىكتى بيلىك بۇل ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن قاۋىپسىز جاقتارعا شۇعىل كوشىرىپ ۇلگەردى.
«ءبىز ءورتتىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى جۇمساۋدامىز. الايدا, تابيعي اپاتتىڭ قارقىنى قاتتى. قوسىمشا تىڭ كۇش كەلمەسە, ءبىز ءوز كۇشىمىزبەن بۇل اپاتتىڭ بەتىن قايتارا المايتىن سياقتىمىز», – دەيدى ءورت سوندىرۋشىلەر بريگاداسىنىڭ جەتەكشىسى. بۇگىندە قاۋلاعان ءورت كورشى ورەگون شتاتىنا دا قاۋىپ توندىرۋدە. سونىمەن بىرگە, امەريكانىڭ مونتانە, كاليفورنيا جانە ايداحو شتاتتارىندا دا ورمان ورتتەرى ورىن العان.
دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
