قاراجات-نەسيە ساياساتىنداعى دۇرىس قادام

زارەما شاۋكەنوۆا, فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر مەن وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ىستەر جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, ۇعا اكادەميگى. 2014 جىلدىڭ اقپانىنان كەيىن قازاقستان تەڭگە مەن اقش دوللارى اراسىنداعى ايىرماشىلىق ولشەمىن 183 پەن 188 تسيفرلارى اراسىندا تۇراقتى تۇردە ۇستاپ تۇردى. تمد مەملەكەتتەرىندە اقشا قۇنسىزدانۋىنىڭ شەرۋى جاپپاي جالعاسىپ جاتقاندا دا, قازاقستانداعى تەڭگەگە قاتىستى جاعداي قالىپتى ساقتالدى. ەكى ەل اراسىنداعى بارلىق سالاداعى بىتە قايناسقان بايلانىسقا وراي 2014 جىلعى رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇلدىراۋىن دا قابىرعامىز قايىسىپ, ارقامىزبەن كوتەرىپ تۇردىق. الەمدەگى باعانىڭ تۇراقسىزدانۋى – دۇنيەجۇزى ەكونوميكاسىنىڭ ەكىنشى الىبى سانالاتىن قىتاي مەملەكەتىن دە شايقاپ ءوتتى. ءبىزدىڭ ەڭ جاقىن كورشىمىز ءارى ەكونوميكاداعى ىنتىماقتاس ارىپتەسىمىز يۋان باعاسىن 6-7 پايىزعا تومەندەتكەندە, بارشامىزعا شىدامنىڭ شەگى تاۋسىلا باستاعانداي كورىنگەن. ونىڭ ۇستىنە, ەكىنشى دابىلدىڭ تولقىنى 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا التىن-ۆاليۋتالىق قوردىڭ ازايۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. وسىنداي قالىپتاسقان جاعدايدان سوڭ دا تەڭگەنىڭ باعامىن تۇراقتاندىرىپ ۇستاپ تۇرۋ ءتىپتى, اقىلعا سىيماس ەدى. بۇل دەگەنىڭىز – ۇلتتىق قورىمىزدى قيسىنسىز قيناۋمەن تەڭ بولىپ شىعار ەدى. رەسەيدىڭ ءوزى دە ءدال وسىنداي جاعدايدى باسىنان وتكەرىپ ءارى وعان ءبىر جىل بويى شىداس بەرىپ, اقىر سوڭىندا قاراجات قورىنىڭ تەڭ جارىمىن جوعالتتى. باعا پاريتەتى بويىنشا قازىرگى ساتتە قازاقستانداعى 1 اقش دوللارى 260 تەڭگە بولۋى ءتيىس تە ەدى. بوساتىلعان باعانىڭ ءدال سونداي شارىقتاۋ شەگىنە جەتىپ تە قايتتىق. تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى بۇرىنعى باعا كۋرسىنان, اشىعىن ايتايىق, نەگىزىنەن ءبىزدىڭ وتاندىق ەكسپورتتاۋشى كاسىپورىندارىمىز ايرىقشا زيان شەكتى. بيىلعى قاڭتار مەن شىلدە ايلارى اراسىنداعى ونەركاسىپتىڭ ءوسىمى 0,2 پايىزعا دەيىن قۇلدىرادى. بۇل اراداعى سوڭعى بەس جىلدا ەلىمىزدەگى ءوندىرىستىڭ ءوسۋ قارقىنى ورتا ەسەپپەن 3,36 پايىزدىق كورسەتكىشتى قۇراعانىن قاپەرگە الا وتىرايىق. 2015 جىلعى التى ايدا ەلىمىزدەگى ەكسپورتتىڭ تومەندەۋ كورسەتكىشى 43,4 پايىزعا جەتتى. بۇل اراداعى يمپورتتىڭ 19,8 پايىزعا كەمىگەنىن ايتا كەتەيىك. مىنە, وسى كەزدە توسىن ءارى تەگەۋرىندى شەشىم قابىلدايتىن ءسات تۋدى. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ جاڭا قاراجات-نەسيەلىك ساياسات تۋرالى حابارلاما جاساپ, تارگەتتەۋ – اقشا اگرەگاتتارىنىڭ ءوسۋ باعدارلارىن بەلگىلەۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعاعانى دا ءدال وسى تۇس. ساۋدا-ساتتىقتاعى قىتاي­دان كەيىنگى باستى ارىپتەسىمىز رەسەيدىڭ سانكتسيا­مەن ءومىر سۇرگەنىنە دە جىل تولدى. وسى تۇستا عوي وتاندىق بيزنەس ناعىز سىناقتان ءوتىپ جاتتى. ال پرەزيدەنت پەن ۇكى­مەت جاعدايدىڭ تۇزەلەتىنىنە ءۇمىت ارتىپ, شىدامدىلىق تانىتقانى دا اقيقات. الايدا, جاعداي مۇلدەم كۇردەلىلەنىپ بارا جاتقان سوڭ, ەندى بۇعان شىنداپ زەيىن قويۋعا تۋرا كەلدى. اينالىپ كەلگەندە – قازاقستاننىڭ جاڭا قاراجات-نەسيە ساياساتى بۇعان بىردەن-ءبىر دۇرىس جاۋاپ بولدى دا. ەلباسى 20 تامىز كۇنى جەدەل كەڭەس وتكىزىپ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ باسىن قوستى. الەۋمەتتىك ينجەنەريانىڭ – الەۋمەتتىك ءوپتيميزمنىڭ جاڭاشا يدەيا­لارى قاراستىرىلدى. وڭتايلى شەشىم تابىلدى. الەۋمەتتىك بۇل فەنومەن – قازاقستاندىقتاردىڭ 2015 جىلعى 26 ساۋىردەگى پرەزيدەنت سايلاۋىندا قالىپتاسقان ۇلت رەتىندە كورسەتە بىلگەنىن بايقاتتى. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز– قازاقستان حالقىنىڭ اۋىزبىرلىگى مەن ىنتىماعى ەكەنى وسى جولى تاعى دا ايقىن دا انىق اڭعارىلدى. الدىمىزدا وسى ورايداعى ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىنداعى ينستيتۋتتىق رەفورمانى جالعاستىرۋ مىندەتى تۇر.  جازىپ العان راۋشان شۇلەمباەۆا. الماتى.