شىڭىراۋدا شىڭدالعان

عۇمىرىنىڭ جارتى عاسىردان استامىن قاۋىپ-قاتەرى قانجىعالاسىپ جۇرەتىن كەن وندىرىسىنە ارناعان, ونىڭ وتىز بەس جىلىندا شاحتا شىڭىراۋىندا شىڭدالعان «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ جەزقازعان ايماعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن ۇيلەستىرۋشى امىربەك شەگىرباەۆ جونىندە اڭگىمەلەمەكپىز. ەندى ساناۋلى كۇننەن كەيىن 75 جاسقا تولادى. تاعدىر ونىڭ ماڭدايىنا تۋعان كۇنى مەن كەنشىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن قاتار تويلاۋدى جازىپتى. وڭتۇستىك وڭىردەگى تاماشا تابيعاتى تالايدى تامساندىرعان تۇلكىباستىڭ توپىراعىندا تامىلجىعان تامىزدا كىندىك قانى تامعان ول اباي اتىنداعى مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن ءتامامداپ, ايبارلى الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى اسەم قالادا جوعارى ءبىلىم الدى. پوليتەحنيكالىق ينس­تيتۋتتا جەراستى قازبا بايلىعىن ءوندىرۋ ماماندىعىن مەڭگەرىپ, 1962 جىلى جولدامامەن جەزقازعان كەن-مەتاللۋرگيا كومبيناتىنا تارتتى. جاس كەن ينجەنەرى جەتى جىل وندىرىستىك شەبەر رەتىندە شاحتا شىڭىراۋىنىڭ شىڭدالۋىنان ءوتىپ, تەلىم باسقارىپ, سۋعارىلعان بولاتتاي بابىنا كەلگەن شاعىندا اسكەر قاتارىنا شاقىرىلدى. كومبيناتقا قايتىپ ورالعان سوڭ تاعى تۋرا جەتى جىل شىعىس جەزقازعان كەنىشىندە تەلىم, شاحتا باسقاردى. كۇتپەگەن جەردەن ءبىر جىل قارا مەتاللۋرگيا مينيسترلىگىنىڭ اتاسۋ كەن باسقارماسىنا قارايتىن «باتىس قاراجال» شاحتاسىنا بارىپ قايتتى. پايدالانۋعا بەرىلگەن التى جىلدان بەرى بەرەكە تاپپاي كەلگەن كاسىپورىندى جوبالىق قۋاتىنا جەتكىزىپ, جىلىنا 800 مىڭ تونناعا دەيىن كەن وندىرۋگە بولاتىندىعىن دالەلدەپ, جەزقازعانعا قايتتى. ون جىل وڭتۇستىك, باتىس جانە اننەنسك كەنىشتەرىنىڭ تىزگىنىن ۇستادى. سوسىن تاعى ءبىر جىل «قازالتىن» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ اقباقاي كەن-بايىتۋ كومبيناتىندا باس ينجەنەر بولدى. مىنە, سوڭعى شيرەك عاسىرداعى ءومىرى مەن وندىرىستىك قىزمەتى «قازاقمىستىڭ» قۇرىلىمدارىمەن تىعىس بايلانىستى. باتىس جانە وڭتۇستىك كەنىشتەرىن, كومبيناتتىڭ تاۋ-كەن ءوندىرىسى ءبولىمىن باسقاردى, كورپوراتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتىنىڭ ورىنباسارى, جەزقازعان شاحتا پروحودكالاۋ ترەسى مەن «شىعىستۇستىمەت» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باسقارۋشىسى, «ستەپنوي» مەن «جامان-ايبات» كەنىشتەرىنىڭ ديرەكتورى, كورپوراتسيا باس باسقارۋشىسىنىڭ كومەكشىسى, نۇرقازعان كەن-بايىتۋ كومبيناتىنىڭ ديرەكتورى, كورپوراتسيا باس ديرەكتورىنىڭ ءوندىرىس جونىندەگى كومەكشىسى, جەزقازعان ايماعىنداعى كۇردەلى قۇرىلىستى ۇيلەستىرۋ قىزمەتىنىڭ باستىعى بولدى. قازىرگى قىزمەتىنە كەلگەنىنە دە ءۇشىنشى جىلعا اياق باستى. امىربەك شەگىرباەۆتىڭ تىكەلەي باسشى­لىعىمەن اننەنسك, «ستەپنوي», جومارت كەنىشتەرى مەن 73/75 شاحتانىڭ قۇرى­لىسى جۇرگىزىلدى. قازاقستاننىڭ شىرايلى شىعىسىندا ارتەموۆسك, يۋبيلەينو-سنەگيريحينسك كەنىشتەرى مەن قاراعاندى قاپتالىندا نۇرقازعان كەن-بايىتۋ كومبيناتى, ساتباەۆ قالاسىندا سوڭعى ۇلگىمەن سالىنعان الىپ كەن جابدىقتارىنىڭ دوڭعالاقتارىن قالپىنا كەلتىرەتىن زاماناۋي جاڭا زاۋىت پايدالانۋعا بەرىلدى. كەن ءوندىرىسىن تەرەڭ بىلەتىندىگى, باي وندىرىستىك تاجىريبەسى, بەلسەندى ومىرلىك كوزقاراسى, قاراپايىمدىلىعى مەن جوعارى ادامگەرشىلىگى ارقاسىندا ونىڭ بارعان جەردە بەدەلى بيىكتەپ, ابىرويى اسقاقتاپ جۇرە بەرەدى. ونى جەزقازعان ايماعىندا كەن-مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ ءىرى ۇيىمداس­تىرۋشىسى, ەڭبەك ەرى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ۆيكتور گۋربانىڭ ۇزەڭگىلەس ءىزباسارى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءوزى دە وندىرىستىك تالىمگەر رەتىندە كەيىنگى جاستارعا جان-جاقتى تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ وتىرادى. ول ەكونوميكالىق جاعىنان وتە ساۋاتتى باسشى, از شىعىنمەن جوعارى جەتىستىككە جەتۋدىڭ جولىن بىلەدى. ەڭبەگى ەلەنىپ, وسىدان ەكى جىل بۇرىن ومىراۋىنا «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى, «كەنشى داڭقى» توسبەلگىسىنىڭ تولىق يەگەرى اتاندى. ول ساتباەۆ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. ارقاداعى الىپ كەنىشتەردىڭ كوشىن باستاعان «وڭتۇستىككە» ەكى مارتە ديرەكتور بولىپتى. العاشقىدا قىلشىلداعان قىرىق جاسىندا قاراجالدان كەلدى. ينستيتۋت بىتىرگەننەن بەرى جەزقازعان كەن وندىرىسىندە جۇرگەن ونىڭ قاراجالعا كەتۋىنىڭ ءوزى كەزدەيسوقتاي كورىنگەن. ويتكەنى, شىعىس جەزقازعان كەنىشىندە شاحتا باسقارىپ جۇرگەندە وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءوندىرىستى قاداعالايتىن حاتشىسى پولتاۆسكي شاقىرتىپ, از-كەم اڭگىمەدەن كەيىن ءوزىن «باتىس قاراجال» شاحتاسىنا باستىق ەتىپ جىبەرۋگە وبكوم ۇيعارىم جاساعانىن جەتكىزگەندە, ونشا قۇپتاي قويماعان. بىرىنشىدەن, قاراجالعا شاحتا باستىعى بولىپ بارۋ – قىزمەت بابىندا وسكەندىكتىڭ بەلگىسى ەمەس. ەكىنشىدەن, جاستايىنان ۇيرەنىپ قالعان جەزقازعاندى شىندىعىندا قيمايدى. سوسىن ەشكىمنىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن بىربەتكەيلىگىنە باسىپ: «مەن باسقاراتىن №57 شاحتا – ايماقتاعى الىپ كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. جوسپاردى جۇيەلى ورىنداپ كەلەدى. ەندەشە, ونىڭ باستىعى نەگە قاراجالعا «جەر اۋدارىلۋى» كەرەك؟», دەپ توتەسىنەن قويىپ قالدى. پولتاۆسكي ك ۇلىپ جىبەردى. سوسىن: «جولداس شەگىرباەۆ, «جەر اۋدارۋ» دەگەندى قايدان شىعاردىڭ؟ سەن – پارتيانىڭ جاۋىنگەرىسىڭ! ال كوممۋنيست پارتيا قايدا جۇمساسا, سوندا بارۋعا ءتيىس. ءبىز سەنى «جەر اۋدارمايمىز», قابىلەت-قارىمىڭدى سىناۋ ءۇشىن جىبەرگەلى وتىرمىز. سىننان سۇرىنبەي وتۋىڭە تىلەكتەسپىن, جولىڭ بولسىن!», دەپ ماسەلەنىڭ تالقىلاۋعا جاتپايتىنىن تۇسپالدادى. ءسويتىپ, قاراجالدان ءبىر-اق شىققان. «سىناق» دەسە دەگەندەي-اق ەكەن, جۇمسارتىپ ايتقاندا, شاحتا جۇمىسى بەتىمەن جىبەرىلگەن, جوسپاردى ورىنداماق تۇگىل, جوباسى جوق. ۋاقىتپەن ەسەپتەسپەي جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. ءبىر جىلعا جەتپەي «باتىس قاراجال» شاحتاسىنىڭ اتى جاقسى جاعىنان شىعا باستادى. ءبىر كۇنى ءتۇن ورتاسىندا جەزقازعان كومبي­ناتىندا كادر ماسەلەسىمەن شۇعىل­داناتىن سىيلى اعاسىنىڭ ءبىرى شايقى­سىلام ايمىشەۆ تەلەفون شالدى. امان­دىق-ساۋلىقتان سوڭ «تاڭەرتەڭ ۆيكتور ۆاسيلەۆيچ گۋرباعا كەل» دەپ, ءسوزدى قىسقا قايىردى. باسقا ەشتەڭە ايتپادى. بۇل شاقىرىستىڭ جاي ەمەس ەكەندىگىن ءىشى سەزدى. سوسىن مەزگىل كەش بولىپ قالعاندىعىنا قاراماستان, قاراجال قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى شابالينگە حابارلاسىپ, ايمىشەۆپەن اراداعى اڭگىمەنى جەتكىزدى. «سەن ەندى جەزقازعانعا قايتاسىڭ, گۋربا قۇدا ءتۇسىپ جاتىر», دەدى ول سالعان جەردەن. تۇندەلەتىپ تارتىپ كەتتى, ەرتەلەتىپ كومبينات ديرەكتورىنىڭ قابىلداۋىنا كىردى. «وڭتۇستىك جەزقازعان كەنىشىنە ديرەكتور بولىپ باراسىڭ. جاڭا كەنىش, الايدا, جۇمىسى العا باسپاي-اق قويدى. بىرنەشە باسشى اۋىستىرىپ كوردىك, بىراق, بولاتىن ەمەس. ەندى ساعان ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىرمىن. وبكومداعىلار دا قولدادى. جينال, كەنىشكە كەتتىك!» دەگەن ۆيكتور ۆاسيلەۆيچ ورنىنان كوتەرىلدى. سول كۇنى امىربەكتى وڭتۇستىك جەزقازعان كەنىشىنىڭ ۇجىمىنا تانىستىردى. «وڭتۇستىكتەگى» ءىستى وڭالتقان سوڭ, بەرە­كەسى قاشا باستاعان «باتىستىڭ» باعىن اشىپ, قۇرىلىسى جيىرما جىل جۇرگىزىلىپ قاتارعا قيىندىقپەن قوسىلعان اننەنسكىنى اياعىنان تىك تۇرعىزعان امىربەك شەگىرباەۆ اراعا ون جەتى جىل سالىپ «وڭتۇستىككە» قايتا ورالدى. ول كەزدە كەن باسقارماسىنىڭ تاۋ-كەن جۇمىستارى ءبولىمىن باسقاراتىن. كەڭسەگە «جەزقازعانتۇستىمەت» اق باسقارۋشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رۋسلان بوريسوۆيچ يۋن كەلدى. اۋەلگىدە ادەتتەگىدەي وندىرىستىك ماسەلەلەرمەن جۇرگەن شىعار دەپ ويلاعان. «ءجۇرىڭىز وڭتۇستىك جەزقازعان كەنىشىنە بارامىز» دەدى. ءمان-جايدى جولاي مالىمدەدى. بۇل – شەتەلدىك ينۆەستور «سامسۋنگ» كوم­پانياسىنىڭ كومبيناتتى سەنىمدى باسقا­رۋعا العانىنا ەكى جىلداي بولىپ قالعان كەز. – ابەكە, شەتەلدىك ينۆەستور كەلگەلى كەنىشتەردىڭ كوشىن تۇزەۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا ەكەنىن بىلەسىز. قىرۋار قارجى دا قۇيىلىپ جاتىر. بىراق, «وڭتۇستىكتىڭ» جاعدايى تۇزەلمەي-اق قويدى. ەكى جىلدا بەس ديرەكتور اۋىستىردىق, الايدا, ءىس العا باساتىن ەمەس. ەندىگى ءۇمىت وزىڭىزدە, – دەگەن رۋسلان بوريسوۆيچ اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلىعىنىڭ ۇيعارىمىن وسىلاي جەتكىزدى. بالكىم, بۇل سول كۇردەلى ۋاقىتتىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى شىعار. ابەكەڭ ۇندەگەن جوق. نە ايتسىن, ءبارىن ءىشى سەزىپ وتىر. ءسويتىپ, كەنىشتى ءۇش جىلدا ۇزدىكتەر كوشىنە قوستى. الىبەك ءابدىراش, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى. قاراعاندى وبلىسى.